Ngày 1/7, Liên minh châu Âu đã thực hiện bước đi đầu tiên nhằm kiềm chế tình trạng mà khối này cho là cạnh tranh không lành mạnh từ các nhà bán lẻ trực tuyến xuyên biên giới, bằng cách áp phí 3 euro đối với hàng nhập khẩu thương mại điện tử giá trị thấp từ Trung Quốc. Trước đó, nhóm hàng này được đưa vào EU theo diện miễn thuế.
 |
| Liên minh châu Âu áp thuế với các mặt hàng được phân phối qua ba nền tảng AliExpress, Shein & Temu để đối mặt trước "tình trạng cạnh tranh không lành mạnh" |
Quyết định này được xem là trở ngại mới đối với các nền tảng đã tận dụng cơ chế miễn thuế hải quan để bán hàng với giá rất thấp, qua đó tăng trưởng nhanh nhưng đồng thời vấp phải phản ứng từ các nhà bán lẻ truyền thống và giới hoạch định chính sách. Tại Mỹ, thị trường lớn nhất của các nền tảng này, chính sách miễn thuế “de minimis” đối với hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đã bị chấm dứt từ tháng 5 và sẽ được áp dụng với toàn bộ hàng nhập khẩu vào cuối tháng 8.
Cụ thể, khoản phí mới, có hiệu lực từ ngày 1/7, được tính theo từng loại hàng hóa trong một lô hàng. Theo đó, một bưu kiện gồm ba loại mặt hàng khác nhau sẽ chịu tổng phí 9 euro, trong khi một bưu kiện chứa nhiều sản phẩm cùng loại, như váy hoặc đồ chơi, chỉ chịu phí 3 euro.
Động thái này đánh dấu sự điều chỉnh đáng kể đối với cơ chế miễn thuế hàng nhập khẩu giá trị thấp đã tồn tại trong nhiều thập kỷ. Ngưỡng hiện hành 150 euro được đưa ra từ năm 2008, song lượng bưu kiện thương mại điện tử nhập khẩu vào EU theo diện miễn thuế đã tăng mạnh, từ 1,4 tỷ bưu kiện năm 2022 lên 5,8 tỷ bưu kiện năm 2025.
“Trong một bối cảnh thương mại khác, chính sách này từng rất hợp lý, nhưng bối cảnh đó không còn nữa. Thương mại điện tử, đặc biệt từ Trung Quốc, đã làm thay đổi hoàn toàn cuộc chơi”, nghị sĩ EU Dirk Gotink, người phụ trách nội dung cải cách hải quan tại Nghị viện châu Âu, cho biết. Theo ông Gotink, cơ chế miễn thuế đã bị “lạm dụng và sử dụng sai mục đích trên quy mô công nghiệp”, tạo lợi thế cạnh tranh cho một số nền tảng nhưng gây bất lợi cho doanh nghiệp EU. Chính vì vậy, việc EU áp phí không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật về hải quan, mà còn phản ánh nỗ lực tái lập cân bằng trong môi trường cạnh tranh bán lẻ.
Sự thay đổi này được dự báo sẽ nhanh chóng lan sang các khâu khác của chuỗi cung ứng, đặc biệt là vận tải hàng không. Derek Lossing, chuyên gia tư vấn về thương mại điện tử và vận tải hàng không, đồng thời là người điều hành Cirrus Global Advisors, dự báo lượng hàng thương mại điện tử vận chuyển bằng đường hàng không vào EU có thể giảm 10-35% trong vài tuần sau khi khoản phí mới có hiệu lực. Diễn biến này có khả năng tác động tới khối lượng vận tải hàng không toàn cầu.
Ông Lossing nhấn mạnh, vấn đề hiện nay là các nền tảng thương mại điện tử có thể chuyển hướng sang thị trường khác hiệu quả đến đâu. Sau khi Mỹ bãi bỏ cơ chế miễn thuế tối thiểu, châu Âu từng được xem là lựa chọn thay thế phù hợp, nhưng hiện không có thị trường nào đủ rõ ràng để thay thế vai trò của châu Âu.
Trong bối cảnh chưa có thị trường thay thế đủ lớn, áp lực chi phí vì thế nhiều khả năng sẽ được phân bổ lại trong toàn bộ chuỗi giá trị. Theo chuyên gia này, để hạn chế tăng giá đối với người tiêu dùng và bảo vệ biên lợi nhuận, các nền tảng có thể gây sức ép buộc nhà cung cấp chia sẻ một phần chi phí phát sinh.
Trước sức ép đó, một số nền tảng đã bắt đầu điều chỉnh chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào mô hình gửi hàng nhỏ lẻ xuyên biên giới. Shein đã chuẩn bị cho thay đổi này bằng cách mở rộng kho bãi tại Wrocław, Ba Lan, đồng thời vận chuyển nhiều sản phẩm hơn vào EU theo lô lớn. Cả Shein và Temu đều chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Mức phí 3 euro hiện là biện pháp tạm thời. Từ ngày 1/7/2028, khoản phí này dự kiến được thay thế bằng mức thu cụ thể theo từng loại hàng hóa, khi Cơ quan Hải quan EU mới bắt đầu hoạt động.
Dù được thiết kế như bước chuyển tiếp trong tiến trình cải cách hải quan, khoản phí mới vẫn có thể tạo tác động trực tiếp tới giá bán. Giới phân tích cho rằng các khoản phí mới nhiều khả năng sẽ làm tăng giá bán lẻ, do các nền tảng có thể chuyển ít nhất một phần chi phí phát sinh sang người tiêu dùng.
AliExpress, thuộc Tập đoàn Alibaba, cho biết các sản phẩm sẽ được gắn nhãn “Giá đã bao gồm thuế và VAT” trong trường hợp áp dụng. Với các mặt hàng khác, người mua sẽ được xem bảng chi tiết phí nhập khẩu trước khi hoàn tất giao dịch.
Amazon, doanh nghiệp đã ra mắt dịch vụ giá rẻ Amazon Haul sau sự tăng trưởng nhanh của Temu và Shein, cho biết 97% lô hàng đến EU trong năm ngoái được xử lý từ các kho trong khối. Với sản phẩm vận chuyển từ ngoài EU, khách hàng cũng sẽ được thông báo phí nhập khẩu trước khi thanh toán.
