Phát biểu tại buổi làm việc, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, kể từ năm 2017 – thời điểm Liên minh châu Âu (EU) đưa ra cảnh báo “thẻ vàng” đối với thủy sản Việt Nam – đến nay, quá trình khắc phục đã đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Các khuyến nghị của EC qua từng đợt thanh tra đã góp phần quan trọng thúc đẩy Việt Nam hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực quản lý và định hướng phát triển nghề cá theo hướng bền vững, có trách nhiệm.
Việt Nam đã từng bước nội luật hóa các cam kết quốc tế, hoàn thiện hệ thống pháp luật về thủy sản, đồng thời triển khai chiến lược phát triển kinh tế biển bền vững, gắn với bảo vệ môi trường và nguồn lợi hải sản.
Đáng chú ý, Phó Thủ tướng khẳng định, việc thực hiện các khuyến nghị IUU không chỉ nhằm mục tiêu gỡ “thẻ vàng”, mà còn là yêu cầu nội tại của phát triển bền vững, bảo đảm sinh kế lâu dài cho ngư dân và thể hiện trách nhiệm quốc gia đối với các vấn đề khu vực, toàn cầu.
 |
| EC ghi nhận tiến bộ, Việt Nam cam kết xử lý dứt điểm tồn tại để sớm gỡ "thẻ vàng IUU". |
Tại buổi làm việc, ông Fernando Andresen Guimaraes – Trưởng đoàn thanh tra IUU của EC – đánh giá cao những nỗ lực của Việt Nam trong hơn 8 năm qua, coi đây là “những bước tiến vượt bậc” hướng tới loại bỏ khai thác IUU.
Một số kết quả nổi bật được phía EC ghi nhận như việc xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia (VNFishbase), hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), cũng như việc lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) đạt tỷ lệ gần 100% đối với tàu cá đủ điều kiện hoạt động. Cùng với đó là sự chỉ đạo quyết liệt, xuyên suốt của Chính phủ và các cơ quan chức năng.
Tuy nhiên, Đoàn thanh tra EC cũng chỉ ra một số tồn tại cần tập trung khắc phục, như bảo đảm tính minh bạch của nguyên liệu hải sản tại các nhà máy chế biến xuất khẩu; xử lý nghiêm các trường hợp tàu cá mất kết nối VMS hoặc cố tình gian lận thiết bị để né tránh kiểm soát.
Ngoài các quy định xử lý hình sự, EC khuyến nghị Việt Nam tăng cường chế tài hành chính ở mức cao, đồng thời áp dụng các biện pháp bổ sung như đình chỉ giấy phép, tịch thu phương tiện đối với tàu cá vi phạm vùng biển nước ngoài nhằm nâng cao tính răn đe.
Trao đổi với Đoàn thanh tra, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cho biết Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tiệm cận các chuẩn mực quốc tế, trong đó có các tiêu chuẩn cao về quản trị biển, phát triển kinh tế xanh và chuyển đổi số.
Trong lĩnh vực chống khai thác IUU, Việt Nam đã tham khảo kinh nghiệm từ EU để cải cách thể chế, đồng thời khẳng định đây là nhiệm vụ trọng yếu, mang tính sống còn. Trên cơ sở đánh giá trữ lượng nguồn lợi, việc quản lý khai thác được siết chặt nhằm không vượt quá hạn ngạch tự nhiên.
Về pháp luật, Việt Nam đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan, bảo đảm sự hài hòa giữa chế tài hành chính và hình sự, nâng cao hiệu quả răn đe. Các hành vi mới như gian lận truy xuất nguồn gốc, khai báo không trung thực, gián đoạn thiết bị giám sát sẽ được bổ sung quy định xử lý cụ thể.
Về công nghệ, hệ thống giám sát hành trình (VMS) và các cơ sở dữ liệu liên thông đang được hoàn thiện, cho phép kiểm soát gần như toàn bộ tàu cá đủ điều kiện hoạt động. Những tàu không đáp ứng yêu cầu sẽ không được phép ra khơi.
Trong tổ chức thực thi, Việt Nam triển khai đồng bộ các lực lượng trên biển, kết hợp giám sát công nghệ với nâng cao nhận thức ngư dân, kịp thời cảnh báo và ngăn chặn các hành vi vi phạm vùng biển nước ngoài.
Đối với hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử, Việt Nam đặt yêu cầu dữ liệu phải “đúng, đủ, sạch, sống”, được cập nhật liên tục và kết nối với các hệ thống quản lý khác, hướng tới kiểm soát toàn diện chuỗi khai thác – chế biến – xuất khẩu.
Liên quan đến nguyên liệu hải sản nhập khẩu, Phó Thủ tướng nhấn mạnh cần làm rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và các bên trong chuỗi cung ứng quốc tế, đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được khuyến nghị từ EC để hoàn thiện cơ chế quản lý.
Theo Phó Thủ tướng, các sai sót hiện nay chủ yếu xuất phát từ những kẽ hở đang dần được nhận diện. Trên cơ sở đó, Việt Nam sẽ xử lý nghiêm các vi phạm, đồng thời hoàn thiện chính sách để khắc phục bất cập.
“Việt Nam cam kết trong thời gian ngắn sẽ rà soát, sửa đổi các quy định liên quan, có thể áp dụng cơ chế một văn bản sửa nhiều văn bản để kịp thời tháo gỡ vướng mắc; đồng thời công khai kết quả xử lý vi phạm”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.
Bên cạnh nhiệm vụ chống khai thác IUU, Việt Nam đang thúc đẩy sửa đổi các luật liên quan đến biển và thủy sản theo hướng phát triển bền vững, gắn với bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ khu bảo tồn biển lên 6% diện tích tự nhiên vùng biển vào năm 2030, đồng thời chuyển đổi mạnh sang nuôi biển công nghệ cao và các sinh kế thay thế.
Phó Thủ tướng cũng đề nghị tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và EU trong các lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, chuyển đổi số và phát triển kinh tế biển; thúc đẩy hợp tác năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi trong khuôn khổ các sáng kiến như Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP).
Việc thiết lập cơ chế trao đổi thường xuyên, theo Phó Thủ tướng, sẽ góp phần củng cố lòng tin, nâng cao hiệu quả phối hợp và tạo nền tảng để Việt Nam sớm hoàn tất các khuyến nghị của EC, hướng tới gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU trong thời gian tới.
