Một chủ doanh nghiệp bán lẻ tại Hà Nội, chị Thủy Tiên cho biết áp lực lớn nhất không đến từ cạnh tranh mà từ việc không chắc mình đã thực hiện đúng quy định. “Chúng tôi không ngại nghĩa vụ, nhưng nhiều khi không biết bắt đầu từ đâu, áp dụng thế nào cho đúng với thực tế của mình”, chị Tiên nói. Đây là tình trạng phổ biến ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, nơi nguồn lực cho pháp lý, kế toán và tuân thủ còn hạn chế.
 |
| Hộ kinh doanh và doanh nghiệp rất cần được "cầm tay chỉ việc" trong một rừng văn bản, thông tin mới. |
Theo đại diện Ngân hàng Thế giới, các chi phí chuẩn bị, kê khai và tuân thủ quy định có thể trở thành áp lực đáng kể nếu thiếu hướng dẫn rõ ràng và công cụ hỗ trợ phù hợp. OECD – Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế – cũng chỉ ra rằng chi phí tuân thủ nếu thiết kế không hợp lý sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và khả năng đổi mới. Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở nghĩa vụ, mà nằm ở khả năng hiểu và thực thi đúng cách.
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, rất nhiều nghị quyết (đặc biệt có nghị quyết 57 và 68 của Bộ Chính trị) và các chính sách của Nhà nước đã được ban hành nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân, từ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đến cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh. Tuy nhiên, nghịch lý là ngay từ bước đầu, không ít doanh nghiệp lại lúng túng trong việc tiếp cận chính các chính sách hỗ trợ này. Không ít chủ doanh nghiệp cho biết họ “không biết phải hỏi ai, tìm đến đơn vị nào” để được hướng dẫn hưởng ưu đãi, thay vì tự đọc các thông tư, nghị định vốn phức tạp và khó áp dụng vào thực tế. "Đến cơ quan thuế thì họ bảo tôi về đọc kỹ lại rồi tuân thủ theo, chứ họ không tư vấn hướng dẫn chi tiết gì cả, đến mấy lần rồi bảo tôi về gửi công văn", chị Nguyễn Bích Thủy, một doanh nghiệp dịch vụ xe tải ở Hưng Yên, bức xúc.
 |
| OECD tổ chức nhiều buổi hội thảo cho doanh nghiệp phổ biến các luật chơi, nhấn mạnh về vai trò của thiết kế chính sách trong việc giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. |
Thực tế cũng cho thấy, thị trường dịch vụ hỗ trợ tuân thủ chưa theo kịp nhu cầu. Một số doanh nghiệp phản ánh rằng ngay cả các công ty tư vấn hoặc công ty luật cũng chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế trong việc triển khai trọn bộ hồ sơ để doanh nghiệp có thể tiếp cận và hưởng các ưu đãi chính sách. Điều này khiến khoảng cách giữa “chính sách trên giấy” và “khả năng thụ hưởng thực tế” tiếp tục bị kéo dài.
Trong bối cảnh đó, dù Nhà nước đã có những bước đi tích cực, như quy định tại Điều 11 Nghị định 20/2026/NĐ-CP về hỗ trợ miễn phí đào tạo quản trị (kế toán, thuế, nhân sự) cho doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, thực hiện theo Nghị định 80/2021/NĐ-CP, thì vấn đề vẫn nằm ở khâu triển khai. Theo một chuyên gia chính sách công, “chính sách chỉ thực sự có ý nghĩa khi doanh nghiệp hiểu, tiếp cận được và áp dụng được trong thực tế; nếu không, chi phí tuân thủ vẫn sẽ là rào cản vô hình”.
Nhiều quốc gia đã giải quyết bài toán này bằng cách chuyển từ “hướng dẫn văn bản” sang “hỗ trợ thực hành”, tức là tổ chức đào tạo trực tiếp, hướng dẫn theo tình huống cụ thể, thậm chí đồng hành cùng doanh nghiệp trong từng bước triển khai. Một giám đốc doanh nghiệp sản xuất tại địa bàn Bình Dương, ông Nguyễn Anh Tuấn chia sẻ rằng doanh nghiệp sẵn sàng đầu tư để tuân thủ, nhưng cần những hướng dẫn sát thực tế hơn: “Nếu có các chương trình đào tạo theo ngành, theo tình huống cụ thể, doanh nghiệp sẽ tự tin hơn rất nhiều”.
Nhìn từ góc độ quản trị, điều này cũng phù hợp với khuyến nghị của OECD: môi trường kinh doanh hiệu quả không chỉ cần quy định rõ ràng, mà còn phải giúp doanh nghiệp tiếp cận và vận dụng được quy định một cách thuận lợi. Khi doanh nghiệp hiểu đúng và làm đúng ngay từ đầu, chi phí xã hội sẽ giảm, hiệu quả thực thi tăng và niềm tin thị trường được củng cố.
Trong một nền kinh tế đang chuẩn hóa nhanh, lợi thế không chỉ thuộc về doanh nghiệp linh hoạt, mà thuộc về doanh nghiệp hiểu và vận hành đúng hệ thống. Và khi năng lực “hiểu luật” trở thành phổ biến, chính sách sẽ không còn là áp lực, mà trở thành một đòn bẩy thực sự cho tăng trưởng bền vững. Thêm những kiến thức, kỹ năng mới để sinh tồn, trong đó có kỹ năng phát triển bản thân và không ngừng học tập là điều vô cùng quan trọng với các hộ kinh doanh và doanh nghiệp trong bối cảnh nhiều biến động, đổi thay liên tục hiện nay. Người hiểu luật sẽ tồn tại và người tuân thủ luật sẽ chiến thắng.
