Nhiều năm qua, doanh nghiệp Việt Nam vẫn quen với tâm thế “xin thêm hỗ trợ”. Nhưng ở giai đoạn này, điều họ mong nhất lại không nằm ở một ưu đãi mới. Thứ được nhắc đi nhắc lại trong các cuộc đối thoại gần đây là nhu cầu bớt rào cản cũ: bớt giấy phép, bớt thủ tục, bớt cảnh hồ sơ đi lòng vòng, bớt thời gian chờ phê duyệt và bớt chi phí tuân thủ âm thầm bào mòn sức cạnh tranh. Khi ngay phía điều hành cũng thừa nhận cải cách ở một số lĩnh vực chưa triệt để, câu chuyện không còn là nên gỡ hay không, mà là gỡ nhanh đến đâu và gỡ có thật hay không.
Nếu nhìn vào các cuộc trao đổi chính sách gần đây, có thể thấy một chuyển động khá rõ trong tâm thế của cộng đồng doanh nghiệp. Họ không nói nhiều về việc xin thêm một ưu đãi riêng cho ngành mình, lĩnh vực mình. Điều được nhắc nhiều hơn là phải cắt giảm thực chất các điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn quá trình phê duyệt đầu tư - đất đai, minh bạch hóa tiếp cận nguồn lực và kéo giảm chi phí tuân thủ. Nói ngắn gọn, doanh nghiệp đang muốn được “đỡ vướng” hơn là “được cho thêm”.
 |
| Tuân thủ pháp luật là trách nhiệm của nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Thực tế, tuân thủ làm gia tăng chi phí cho doanh nghiệp ngắn hạn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần liên tục cập nhật và tuân thủ nghiêm pháp luật. |
Đòi hỏi này không phải cảm giác nhất thời. Tại hội nghị với doanh nghiệp ngày 27/3, thông điệp điều hành được nêu khá thẳng: doanh nghiệp phải được nhìn là trung tâm, là chủ thể của tăng trưởng; còn bộ máy quản lý phải thay đổi căn bản tư duy điều hành. Cùng với đó là yêu cầu đẩy mạnh cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, chuyển đổi số để giảm chi phí tuân thủ, tăng hậu kiểm và giảm tiền kiểm, bãi bỏ các thủ tục “xin - cho”. Việc Chính phủ nói rõ như vậy cho thấy chính nỗi bức bách mà doanh nghiệp phản ánh đã chạm tới cấp điều hành cao nhất.
Vì sao doanh nghiệp lại muốn bớt rào cản cũ hơn là thêm ưu đãi mới? Bởi ưu đãi chỉ có tác dụng với một số nhóm, trong một số thời điểm, thậm chí đôi khi đi kèm thêm điều kiện để được hưởng. Trong khi đó, rào cản cũ là thứ đánh vào số đông và bào mòn doanh nghiệp mỗi ngày. Một hồ sơ đầu tư chậm vài tháng, một thủ tục đất đai phải bổ sung đi bổ sung lại, một điều kiện kinh doanh không rõ ràng, một cuộc thanh tra chồng chéo, hay một quy định mỗi nơi hiểu một kiểu đều làm tăng chi phí, kéo chậm cơ hội và tạo cảm giác bất định. Doanh nghiệp vì thế không chỉ mất tiền, mà còn mất thời gian, mất dòng tiền, mất cơ hội mở rộng sản xuất.
 |
| Chỉ cần nhìn vào "các ô thủ tục" trong ảnh, bạn đọc dễ dàng hình dung về sức nặng mà chi phí tuân thủ đè nặng trên vai cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. |
Khái niệm “chi phí tuân thủ” chính là phần chìm của gánh nặng này. Theo cách giải thích của Bộ Tư pháp, chi phí tuân thủ không chỉ gồm chi phí hành chính, chi phí đầu tư để đáp ứng quy định, phí và lệ phí, mà ở nghĩa rộng còn bao gồm cả chi phí rủi ro pháp lý và chi phí không chính thức. Nói cách khác, doanh nghiệp không chỉ trả tiền cho một con dấu hay một giấy phép, mà còn phải trả bằng nhân sự, thời gian, hệ thống quản trị, nguy cơ chậm trễ và cả những cơ hội kinh doanh bị trôi qua vì thủ tục. Khi quy định càng phức tạp, chi phí này càng lớn.
Chính vì vậy, đòi hỏi cắt giảm rào cản cũ thực ra là một yêu cầu rất thực tế. Doanh nghiệp không xin được “nới tay” với pháp luật. Họ muốn luật lệ rõ hơn, thủ tục ít tầng nấc hơn, việc thực thi thống nhất hơn và quá trình tiếp cận cơ hội kinh doanh bình đẳng hơn. Đây cũng là điều VCCI nhiều lần nhấn mạnh khi bàn về môi trường kinh doanh năm 2026: cải cách thủ tục hành chính vẫn là trụ cột, nhưng điều doanh nghiệp chờ đợi nhất là chất lượng thực thi, là việc các thủ tục liên quan đến doanh nghiệp được làm trực tuyến, minh bạch và không phụ thuộc địa giới hành chính để giảm chi phí thời gian và chi phí tuân thủ.
Ở góc độ phân tích, có thể thấy đòi hỏi này chạm đúng “nỗi niềm” của doanh nghiệp Việt Nam nhiều năm nay. Một doanh nghiệp nhỏ có thể không cần ngay một gói ưu đãi thuế lớn, nhưng rất cần thủ tục mở rộng mặt bằng đỡ lòng vòng hơn. Một nhà đầu tư có thể không cần thêm danh mục ưu tiên mới, nhưng rất cần quy trình phê duyệt đầu tư, đất đai, quy hoạch bớt kéo dài và rõ đầu mối hơn. Một doanh nghiệp sản xuất có thể không chờ thêm hỗ trợ tượng trưng, mà cần quy định ổn định và dễ tiên liệu để dám tính chuyện đầu tư dài hạn. Từ góc nhìn này, rào cản cũ mới là thứ đang làm giảm niềm tin mạnh hơn bất kỳ sự thiếu vắng ưu đãi nào.
Không phải ngẫu nhiên mà trong các định hướng phát triển kinh tế tư nhân năm 2026, Chính phủ nhấn mạnh việc bãi bỏ thủ tục “xin - cho”, tăng hậu kiểm, giảm tiền kiểm và dùng chuyển đổi số để giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đó là một sự dịch chuyển quan trọng về tư duy quản lý: từ kiểm soát trước quá nhiều sang giám sát sau hiệu quả hơn; từ giữ doanh nghiệp trong mê cung thủ tục sang tạo không gian để họ chủ động kinh doanh và chịu trách nhiệm. Nếu làm được điều này, cải cách sẽ không chỉ nằm trên văn bản mà đi vào cảm nhận thật của doanh nghiệp.
Nhưng cũng phải nói thẳng, vấn đề lớn nhất lúc này không còn nằm ở việc thiếu khẩu hiệu cải cách. Vấn đề là thực thi có theo kịp không. Ngay từ phía VCCI, khi nhìn vào Nghị quyết 02/NQ-CP năm 2026, các ý kiến đã đánh giá cao mục tiêu 100% thủ tục hành chính liên quan doanh nghiệp được thực hiện trực tuyến, song đồng thời lưu ý rằng hiệu quả cuối cùng phụ thuộc vào kỷ luật thực thi, vào việc bộ máy có biến cải cách thành niềm tin thực sự cho doanh nghiệp hay không. Đây là nhắc nhở rất đáng chú ý, bởi doanh nghiệp đã nghe nhiều về cắt giảm thủ tục, nhưng điều họ cần là thay đổi được cảm nhận ở quầy tiếp nhận hồ sơ, trên cổng dịch vụ công, trong tiến độ phê duyệt và trong chi phí thực tế phải bỏ ra.
Với nền kinh tế, câu chuyện này không nhỏ. Khi rào cản cũ được gỡ, doanh nghiệp không chỉ đỡ khổ hơn mà còn có thêm nguồn lực để đầu tư, tuyển dụng, đổi mới công nghệ và mở rộng thị trường. Ngược lại, nếu thủ tục vẫn chậm, điều kiện kinh doanh vẫn rối, chi phí tuân thủ vẫn cao, thì mọi nỗ lực kích thích tăng trưởng có thể bị “hao hụt” ngay ở khâu thực thi. Nói cách khác, giảm rào cản cũ là một cách hỗ trợ doanh nghiệp rộng hơn, công bằng hơn và bền hơn nhiều so với việc chỉ tạo thêm ưu đãi mới cho từng nhóm.
Đặt trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu của cộng đồng doanh nghiệp vì vậy rất đáng để lắng nghe. Họ không đòi hỏi điều gì quá xa xỉ. Họ chỉ muốn làm ăn trong một môi trường ít ma sát hơn, minh bạch hơn, bình đẳng hơn và ít tốn kém hơn để tuân thủ pháp luật. Đó không chỉ là mong muốn của doanh nghiệp. Đó cũng là điều kiện để nền kinh tế đi nhanh hơn mà không bị níu chân bởi chính những rào cản do mình tạo ra.
