Về thăm lại Nghi Xuân, chúng tôi không khỏi ngỡ ngàng trước sự “thay da đổi thịt” của một xã vùng quê xứ Nghệ. Nghi Xuân bây giờ như phố giữa làng, nhà mái bằng xen kẽ với nhà mái ngói, đường làng, ngõ xóm bê tông hóa phong quang. Con đường “huyết mạch” vào xã được rải nhựa phẳng lì, trường học, trạm y tế, công sở… được xây dựng khang trang, sạch đẹp. Những đổi thay ấy đã tạo nên một diện mạo mới, khác hẳn với hình ảnh của một Nghi Xuân trước đây. Có thể nói, Nghi Xuân bây giờ đã thực sự bước lên tầm cao mới… Tất cả những thành quả mà Nghi Xuân có được như ngày hôm này là nhờ vào sự thành công của hành trình xây dựng xã Nông thôn mới (NTM) nâng cao. Việc Nghi Xuân về đích NTM nâng cao đã tạo nền tảng vững chắc để Nghi Xuân sáp nhập về TP. Vinh quản lý trong tương lai gần…
Nhìn lại trong suốt chiều dài lịch sử và trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, xã Nghi Xuân trải qua nhiều thời kỳ với những tên gọi khác nhau. Những năm 1945 - 1946, Nghi Xuân là một phần của xã Nghi Phong; đến giai đoạn 1947 -1953, là một phần của xã Ngư Hải. Đến cuối năm 1953, xã Nghi Xuân được thành lập trên cơ sở chia tách từ xã Ngư Hải. Trong dòng chảy lịch sử của dân tộc, Nghi Xuân tự hào là vùng địa linh nhân kiệt, là vùng quê kết nối, hội tụ đầy đủ truyền thống, bản chất tốt đẹp của con người xứ Nghệ.
Trải qua các thời kỳ, trên mảnh đất này còn lưu lại hệ thống di sản văn hóa vật thể, phi vật thể phong phú, đa dạng và tên, tuổi của nhiều danh tướng, văn thân, sỹ phu và nhiều bậc trí thức uyên bác làm rạng danh cho quê hương, đất nước. Mặt khác, Nghi Xuân còn được biết đến là quê hương của phong trào đấu tranh quật khởi, ngoan cường cùng những tấm gương chiến sĩ cách mạng lỗi lạc, kiên trung trong giai đoạn cách mạng 1930 -1945 và là đơn vị đầu tiên trong huyện vùng lên cướp chính quyền. Trong 2 cuộc kháng chiến chống xâm lược, xã Nghi Xuân vừa đóng góp sức người, sức của cho tiền tuyến, vừa trực tiếp tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu, góp phần giữ vững “mạch máu giao thông” và các cơ sở kinh tế, quốc phòng quan trọng trên địa bàn huyện Nghi Lộc. Xã Nghi Xuân vinh dự được Đảng và Nhà nước 2 lần phong tặng “Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”; 1 Huân chương Lao động hạng Nhất, 4 Huân chương Lao động hạng Ba, 1 Huân chương Chiến công hạng Ba. 
Trong thời kỳ đổi mới, thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM, cán bộ và nhân dân xã Nghi Xuân đã đoàn kết, sáng tạo, đổi mới, vượt lên những khó khăn, thử thách, tập trung khai thác tốt tiềm năng và lợi thế, đạt nhiều thành tựu quan trọng trên các lĩnh vực. Nghi Xuân vinh dự là xã đầu tiên của huyện Nghi Lộc đạt chuẩn NTM vào năm 2014. Đảng bộ nhiều năm liền đạt "Trong sạch vững mạnh" và "Trong sạch vững mạnh tiêu biểu". Trên đà phát triển, năm 2023, Nghi Xuân được công nhận đạt chuẩn xã NTM nâng cao một cách thực chất với chất lượng các nội dung, tiêu chí đạt ở mức cao so với yêu cầu; đặc biệt có một số nội dung, tiêu chí vượt yêu cầu, tạo tiền đề xây dựng xã NTM kiểu mẫu, góp phần thúc đẩy tiến độ và nâng cao chất lượng phong trào xây dựng NTM nâng cao trên địa bàn huyện Nghi Lộc.
Diện mạo NTM của Nghi Xuân ngày càng khang trang, thực sự sáng - xanh - sạch - đẹp. Đời sống vật chất, tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Đến cuối năm 2023, thu nhập bình quân đạt 65 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 0,79%. Nghi Xuân về đích xã NTM nâng cao không chỉ góp phần vào thành tích chung của huyện Nghi Lộc cũng như của tỉnh Nghệ An trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn, mà còn tạo nền tảng vững chắc để Nghi Xuân sáp nhập về TP. Vinh quản lý trong tương lai gần.
Minh Đăng – Hoàng Lan
