Đề xuất tách tội sản xuất thực phẩm kém chất lượng, mức án cao nhất tới 12 năm tù

Dự thảo đề xuất bổ sung Điều 193a

Hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm không đạt chất lượng có thể sẽ được xử lý theo một tội danh riêng nếu đề xuất mới của Bộ Công an được thông qua. Đáng chú ý, mức hình phạt cao nhất được đề xuất lên tới 12 năm tù đối với những trường hợp đặc biệt nghiêm trọng.

Cơ quan Công an kiểm tra tang vật vụ án buôn bán thực phẩm chức năng giả (Ảnh: CA Thanh Hóa) .

Đây là nội dung đáng chú ý trong dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) đang được Bộ Công an lấy ý kiến và dự kiến trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất vào tháng 8.

Khác với quy định hiện hành tại Điều 193 về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, dự thảo bổ sung Điều 193a, quy định riêng đối với hành vi sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm và thức ăn dùng để chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng.

Theo dự thảo, người được phép sản xuất, kinh doanh nhưng biết rõ sản phẩm có hàm lượng chất chính, định lượng chất dinh dưỡng hoặc đặc tính kỹ thuật chỉ đạt từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn đã công bố hoặc thông tin ghi trên nhãn vẫn đưa ra thị trường có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Nhiều khung xử lý theo mức độ vi phạm

Dự thảo đề xuất phạt tiền từ 50-200 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 1-3 năm đối với các trường hợp đủ điều kiện truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khung hình phạt này áp dụng khi hàng hóa vi phạm có giá trị tương đương hàng thật từ 60 triệu đồng đến dưới 300 triệu đồng. Trường hợp giá trị dưới 60 triệu đồng vẫn có thể bị xử lý hình sự nếu người vi phạm đã từng bị xử phạt hành chính hoặc đã bị kết án về các tội liên quan nhưng chưa được xóa án tích mà tiếp tục vi phạm.

Ngoài ra, người phạm tội cũng thuộc khung này nếu thu lợi bất chính từ 100 triệu đồng đến dưới 200 triệu đồng hoặc gây thiệt hại về tài sản từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng.

Đối với các hành vi có tổ chức, mang tính chuyên nghiệp, lợi dụng chức vụ, quyền hạn hoặc danh nghĩa cơ quan, tổ chức; buôn bán qua biên giới; tái phạm nguy hiểm; sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để phạm tội, dự thảo đề xuất mức phạt tù từ 3-7 năm.

Khung hình phạt này cũng áp dụng khi giá trị hàng hóa từ 300 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng đến dưới 1 tỷ đồng, gây thiệt hại từ 1 tỷ đồng đến dưới 3 tỷ đồng hoặc sử dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 10.000 đến dưới 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên để thực hiện hành vi phạm tội.

Mức xử lý nghiêm khắc nhất là từ 7-12 năm tù nếu hàng hóa vi phạm có giá trị từ 1 tỷ đồng trở lên; người phạm tội thu lợi bất chính từ 1 tỷ đồng trở lên, làm chết từ hai người, gây thương tích cho ít nhất hai người với tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể từ 122% trở lên, gây thiệt hại về tài sản từ 3 tỷ đồng trở lên hoặc lợi dụng nền tảng thương mại điện tử có từ 100.000 tài khoản theo dõi, đăng ký hoặc thành viên trở lên để thực hiện hành vi phạm tội.

Bên cạnh hình phạt chính, cá nhân vi phạm còn có thể bị phạt bổ sung từ 40-100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 1-5 năm và bị tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản.

Đối với pháp nhân thương mại, dự thảo đề xuất mức phạt từ 2-6 tỷ đồng, 6-12 tỷ đồng hoặc 12-18 tỷ đồng, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm; trường hợp nghiêm trọng có thể bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 3 năm.

Tách thành tội danh riêng để bảo đảm công bằng trong xử lý

Luật sư Đặng Văn Cường - Trưởng Văn phòng luật Chính Pháp (Đoàn luật sư Hà Nội), cho rằng việc bổ sung Điều 193a xuất phát từ những bất cập trong thực tiễn áp dụng Điều 193 của Bộ luật Hình sự.

Ông phân tích, trên thực tế có trường hợp hàng hóa bị làm giả hoàn toàn, không còn giá trị sử dụng, nhưng cũng có trường hợp sản phẩm vẫn có công dụng nhất định, chỉ không đạt chất lượng như công bố, chẳng hạn đạt 60% hoặc 65% so với tiêu chuẩn đăng ký.

Luật sư Đặng Văn Cường nhận định: "Mặc dù mức độ nguy hiểm rất khác nhau nhưng đều bị xử lý chung theo một tội danh sản xuất, buôn bán hàng giả, dẫn đến việc phân hóa trách nhiệm hình sự chưa thật sự hợp lý".

Cũng heo Luật sư Đặng Văn Cường, nguyên tắc cá thể hóa trách nhiệm hình sự đòi hỏi hình phạt phải tương xứng với tính chất và mức độ nguy hiểm của từng hành vi. Vì vậy, việc bổ sung Điều 193a để tách riêng hành vi sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm và thức ăn chăn nuôi vi phạm quy định về chất lượng thành một tội danh độc lập sẽ bảo đảm nguyên tắc công bằng trong xử lý hình sự, đồng thời tránh áp dụng cùng một khung hình phạt cho những hành vi có mức độ nguy hiểm rất khác nhau.