Đề xuất đầu tư đường sắt TP.HCM - Cần Thơ hơn 171.000 tỉ đồng

Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận vừa trình Bộ Xây dựng báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án tuyến đường sắt TP.HCM - Cần Thơ, với định hướng đầu tư hoàn toàn bằng vốn công. Đây là dự án hạ tầng quy mô lớn, được kỳ vọng sẽ mở ra không gian phát triển mới cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đề xuất, tuyến đường sắt có điểm đầu tại ga An Bình (phường Dĩ An, TP.HCM) và điểm cuối tại ga Cần Thơ (phường Hưng Phú, TP. Cần Thơ), tổng chiều dài khoảng 175,2 km. Tuyến đi qua 5 địa phương gồm TP.HCM, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long và TP. Cần Thơ, phục vụ đồng thời vận chuyển hành khách và hàng hóa.

Trong giai đoạn đầu, dự án sẽ được đầu tư theo quy mô đường đơn với khổ đường tiêu chuẩn 1.435 mm. Các giai đoạn tiếp theo sẽ từng bước hoàn thiện thành đường đôi theo quy hoạch dài hạn. Toàn tuyến dự kiến bố trí 12 ga và 3 depot tại An Bình, Tân Kiên và Cần Thơ để phục vụ công tác vận hành, bảo dưỡng.

Đề xuất đầu tư đường sắt TP.HCM - Cần Thơ hơn 171.000 tỉ đồng (Ảnh: Minh họa)

Đáng chú ý, tàu khách trên tuyến được thiết kế với tốc độ tối đa 160 km/h, trong khi tàu hàng đạt 120 km/h. Công nghệ đoàn tàu khách sử dụng động lực phân tán (EMU), còn tàu hàng sử dụng đầu máy kéo truyền thống. Hệ thống vận hành dự kiến điện khí hóa 25 kV, kết hợp công nghệ tín hiệu và điều hành hiện đại nhằm bảo đảm an toàn và nâng cao hiệu quả khai thác.

Một điểm nổi bật trong phương án thiết kế là khoảng 56% chiều dài tuyến sẽ đi trên cầu. Theo đơn vị tư vấn, giải pháp này giúp hạn chế chia cắt khu dân cư, giảm giao cắt đồng mức với đường bộ và thuận lợi vượt qua các khu vực đô thị, sông ngòi cũng như hệ thống hạ tầng hiện hữu. Phần còn lại, chiếm khoảng 44%, sẽ đi trên nền đất ở các khu vực có điều kiện địa chất thuận lợi, ít bị ảnh hưởng bởi ngập lụt.

Riêng đoạn vượt sông Hậu, phương án sơ bộ là tuyến đường sắt sẽ đi chung với cầu Cần Thơ 2. Tuy nhiên, phương án kết cấu cụ thể vẫn sẽ tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện trong các bước tiếp theo.

Về nhu cầu sử dụng đất, dự án dự kiến phải giải phóng khoảng 801,5 ha, trong đó có khoảng 479 ha đất nông nghiệp, bao gồm hơn 430 ha đất trồng lúa từ hai vụ trở lên. Số hộ dân cần tái định cư ước tính khoảng 11.437 hộ, đặt ra yêu cầu lớn về công tác bồi thường, hỗ trợ và ổn định đời sống người dân.

Trên cơ sở tính toán sơ bộ và tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đơn vị tư vấn đưa ra hai phương án đầu tư. Phương án thứ nhất là tuyến đường sắt đi chung cầu đường bộ tại khu vực vượt sông Hậu dài khoảng 4,7 km, với tổng vốn đầu tư khoảng 171.300 tỉ đồng (tương đương 6,468 tỉ USD). Phương án thứ hai xây dựng cầu đường sắt độc lập, tách riêng với cầu đường bộ, với tổng mức đầu tư khoảng 175.110 tỉ đồng (tương đương 6,611 tỉ USD).

Đối với hình thức đầu tư, đơn vị nghiên cứu cho rằng nhiều dự án đường sắt trên thế giới triển khai theo mô hình đối tác công - tư (PPP) chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, thậm chí có trường hợp Nhà nước phải tăng hỗ trợ hoặc tiếp nhận lại dự án. Vì vậy, phương án đầu tư công được đề xuất nhằm bảo đảm tính khả thi và khả năng huy động nguồn lực.

Theo kế hoạch, dự án sẽ được trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư vào tháng 8 tới. Nếu được thông qua, công tác giải phóng mặt bằng sẽ bắt đầu từ quý I-2028. Dự kiến đến quý III cùng năm sẽ lựa chọn nhà thầu gói xây lắp đầu tiên để khởi công. Mục tiêu đặt ra là cơ bản hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Trong giai đoạn đầu, khi chưa có tuyến đường sắt xuyên tâm An Bình – Sài Gòn (Hòa Hưng) – Tân Kiên, tàu khách sẽ xuất phát từ ga An Bình và đi theo tuyến vành đai về Cần Thơ. Khi tuyến xuyên tâm hoàn thiện, các đoàn tàu liên tỉnh và tàu khách quốc gia sẽ đi xuyên qua trung tâm TP.HCM trước khi tiếp tục hành trình xuống khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo đề xuất, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam sẽ là đơn vị tiếp nhận quản lý hạ tầng, tổ chức vận hành và bảo trì toàn tuyến sau khi hoàn thành.

Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cũng chỉ ra nhu cầu vận tải trên hành lang TP.HCM - Cần Thơ sẽ tăng mạnh trong những thập niên tới. Cụ thể, đến năm 2050, nhu cầu vận chuyển dự báo đạt khoảng 1.456 triệu tấn hàng hóa và hơn 326 triệu lượt hành khách. Trong đó, đường sắt có thể đảm nhận khoảng 23,2 triệu tấn hàng hóa và gần 16 triệu lượt hành khách mỗi năm.

Việc đầu tư tuyến đường sắt này được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian di chuyển giữa TP.HCM và Đồng bằng sông Cửu Long, đồng thời mở rộng không gian phát triển đô thị, công nghiệp và dịch vụ. Quan trọng hơn, dự án sẽ góp phần cân bằng cơ cấu vận tải, giảm áp lực cho hệ thống đường bộ, qua đó giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong dài hạn.