Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng để hiện thực hóa chuyển đổi xanh

Ngày 9/6, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Lê Quang Huy đã trình bày báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Một trong những nội dung đáng chú ý tại phiên họp lần này là đề xuất bổ sung quy định về dán nhãn năng lượng đối với vật liệu xây dựng – động thái được đánh giá là cần thiết và kịp thời nhằm hiện thực hóa các mục tiêu chuyển dịch xanh trong ngành xây dựng.

Dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng để hiện thực hóa chuyển đổi xanh

Yếu tố then chốt quyết định hiệu quả năng lượng công trình

Theo ông Lê Quang Huy, vật liệu xây dựng được sử dụng trong các tòa nhà, công trình có ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài đến hiệu quả sử dụng năng lượng. Đây là một yếu tố nền tảng trong chiến lược phát triển công trình xanh, tiết kiệm năng lượng và thân thiện với môi trường – định hướng đang ngày càng được ưu tiên trong các chính sách phát triển bền vững của Việt Nam.

Việc đưa quy định dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng vào dự thảo Luật được xem là cơ sở pháp lý quan trọng để Bộ Xây dựng triển khai các biện pháp quản lý và thúc đẩy sử dụng năng lượng hiệu quả trong lĩnh vực xây dựng. Đồng thời, quy định này sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sản xuất vật liệu, thúc đẩy cải tiến công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm, từ đó mở rộng thị trường theo hướng phù hợp với tiêu chuẩn xanh mà nhiều quốc gia đang hướng tới.

“Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, dự thảo luật đã được rà soát, chỉnh lý nhằm đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, đồng thời giao Bộ Xây dựng quy định cụ thể về nội dung này”, ông Huy cho biết.

Khuyến khích trước, bắt buộc sau

Việc triển khai dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng là hoạt động hoàn toàn mới tại Việt Nam, do đó, tính khả thi luôn là mối quan tâm được đặt lên hàng đầu. Theo báo cáo, để chuẩn bị cho việc thực hiện chính sách này, Bộ Xây dựng đã và đang nghiên cứu, xây dựng một đề án chi tiết. Trong đó, tập trung vào việc đánh giá tác động, xác định các tiêu chuẩn quốc gia hoặc quốc tế phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội trong nước, cũng như khảo sát năng lực tổ chức thử nghiệm và năng lực sản xuất của doanh nghiệp nội địa.

Dự thảo luật cũng cho thấy sự cầu thị và thận trọng khi xây dựng cơ chế triển khai: thay vì áp dụng ngay lập tức một cách cưỡng chế, chính sách sẽ bắt đầu theo hướng khuyến khích, hỗ trợ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tự nguyện tham gia. Bộ Xây dựng sẽ được giao trách nhiệm ban hành danh mục và lộ trình áp dụng cụ thể, tùy theo từng chủng loại vật liệu và điều kiện thực tế.

Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ có thời gian chuẩn bị, thích nghi và nâng cấp dây chuyền sản xuất, trong khi Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt và đồng hành. Đây là cách tiếp cận hợp lý, thể hiện sự linh hoạt trong xây dựng chính sách, đồng thời tạo điều kiện để các doanh nghiệp từng bước tiếp cận xu hướng phát triển bền vững, thay vì bị sốc trước những yêu cầu kỹ thuật khắt khe ngay từ đầu.

Nâng cao nhận thức người tiêu dùng

Việc dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng không chỉ tạo ra một “hàng rào kỹ thuật” tích cực nhằm nâng cao chất lượng vật liệu, mà còn là công cụ giúp người tiêu dùng, nhà đầu tư và nhà thầu xây dựng dễ dàng nhận diện và lựa chọn sản phẩm thân thiện môi trường, tiết kiệm năng lượng. Điều này giúp hình thành thói quen tiêu dùng mới trong xã hội, hướng đến những công trình tiết kiệm điện năng, cách nhiệt tốt, giảm chi phí vận hành dài hạn.

Về phía doanh nghiệp, khi tham gia vào hệ thống dán nhãn năng lượng, sản phẩm của họ sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận các thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao, đặc biệt là các quốc gia phát triển đang ưu tiên sản phẩm xây dựng “xanh”. Qua đó, chính sách này gián tiếp mở đường cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành vật liệu xây dựng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trên bình diện quốc gia, việc dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng là bước đi nhỏ nhưng mang ý nghĩa chiến lược, nằm trong tổng thể cam kết của Việt Nam tại Hội nghị COP26 về mục tiêu đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đây là một trong những ngành phát thải lớn và tiêu thụ nhiều năng lượng nhất, do đó, kiểm soát đầu vào – cụ thể là vật liệu xây dựng – là cách làm đúng hướng và bền vững.