Chuỗi mua bán tàu biển toàn cầu mở ra dư địa mới cho ngành hàng hải Việt Nam

Thị trường mua bán tàu biển ngày càng sôi động

Theo báo cáo Review of Maritime Transport 2025 của UNCTAD, khối lượng hàng hóa vận chuyển bằng đường biển toàn cầu trong năm 2024 đạt khoảng 12,72 tỷ tấn, tăng 2,2% so với năm trước. Đáng chú ý, khối lượng vận tải tính theo đơn vị ton-mile tăng tới 5,9%, đạt 66.781 tỷ ton-mile, phản ánh việc các tuyến vận tải biển đang kéo dài hơn do tác động của biến động địa chính trị và sự điều chỉnh của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Song song với xu hướng này, đội tàu thương mại thế giới cũng đang già hóa. Đến đầu năm 2025, tuổi bình quân của đội tàu toàn cầu đạt 22,2 năm, tăng hơn 3 năm so với một thập kỷ trước, trong khi tỷ lệ tàu được phá dỡ vẫn ở mức thấp, chỉ khoảng 0,25% tổng số tàu đang hoạt động.

Theo các chuyên gia, quá trình thay thế, tái cơ cấu đội tàu sẽ tiếp tục thúc đẩy nhu cầu mua bán tàu biển trong những năm tới, kéo theo sự phát triển của các dịch vụ hỗ trợ giao dịch như thẩm định kỹ thuật, kiểm tra pháp lý, đăng kiểm và giám sát bàn giao.

Chuỗi mua bán tàu biển toàn cầu mở ra dư địa mới cho ngành hàng hải Việt Nam

Kiểm soát rủi ro là yếu tố quyết định

Không giống nhiều loại tài sản khác, giao dịch tàu biển thường có giá trị lên tới hàng triệu USD và liên quan đến nhiều quốc gia, nhiều hệ thống pháp luật cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật khác nhau.

Theo ông Daniel Ho, Giám đốc SVC Marine UAE, thách thức lớn nhất của người mua không phải là tìm được tàu mà là đánh giá chính xác tình trạng tài sản trước khi giao dịch hoàn tất.

Thực tế cho thấy, một bộ hồ sơ kỹ thuật đầy đủ chưa chắc phản ánh đúng hiện trạng của con tàu. Nếu công tác thẩm định kỹ thuật (technical due diligence) không được thực hiện kỹ lưỡng, chủ sở hữu mới có thể phải đối mặt với nhiều khoản chi phí phát sinh sau khi tiếp nhận như sửa chữa, thay thế thiết bị, đưa tàu lên đà (drydock) hoặc thực hiện các hạng mục đăng kiểm định kỳ.

Bên cạnh yếu tố kỹ thuật, việc rà soát quyền sở hữu, nghĩa vụ tài chính và các điều khoản trong hợp đồng mua bán (Memorandum of Agreement - MOA) cũng đóng vai trò quan trọng nhằm hạn chế tranh chấp và bảo đảm tính minh bạch của giao dịch.

Việt Nam có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị

Với lợi thế nằm trên các tuyến hàng hải quốc tế, cùng hệ thống cảng biển và cơ sở sửa chữa tàu đang từng bước được nâng cấp, Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện để mở rộng vai trò trong chuỗi giá trị mua bán tàu biển toàn cầu.

Thay vì chỉ cung cấp dịch vụ cảng biển hoặc sửa chữa, Việt Nam có thể phát triển các dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn như kiểm tra kỹ thuật, giám sát bàn giao, hỗ trợ đăng kiểm, tư vấn giao dịch và đại diện chủ tàu trong quá trình chuyển giao tài sản.

Một số thương vụ quốc tế thời gian qua đã lựa chọn Việt Nam làm địa điểm thực hiện các công đoạn kiểm tra kỹ thuật, sửa chữa và chuẩn bị đưa tàu vào khai thác sau khi hoàn tất giao dịch. Điều này phần nào cho thấy năng lực kỹ thuật và dịch vụ của các doanh nghiệp trong nước đang từng bước đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế.

Theo các chuyên gia, nếu xây dựng được hệ sinh thái dịch vụ hàng hải đồng bộ, từ kiểm định, sửa chữa, đăng kiểm đến tư vấn giao dịch và quản lý vận hành, Việt Nam không chỉ gia tăng giá trị trong chuỗi logistics mà còn nâng cao vị thế trên bản đồ hàng hải khu vực.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp tục tái cấu trúc, việc phát triển các dịch vụ hỗ trợ mua bán tàu biển được xem là một hướng đi giàu tiềm năng, góp phần khai thác hiệu quả lợi thế kinh tế biển và thúc đẩy ngành hàng hải phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.