Cho vay linh hoạt mở lối vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam

Chuyển dịch tư duy cấp tín dụng

Việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đang mở ra một hướng tiếp cận hoàn toàn mới đối với dòng vốn tín dụng, khi lần đầu tiên các yếu tố như xếp hạng tín nhiệm, dòng tiền và dữ liệu được đưa vào làm cơ sở cấp vốn, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản bảo đảm như trước đây. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, phản ánh sự thay đổi trong tư duy điều hành cũng như cách tiếp cận của hệ thống ngân hàng đối với khu vực doanh nghiệp chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp của nền kinh tế.

Thực tế cho thấy, dù đóng vai trò chủ lực về số lượng, khu vực SME hiện mới tiếp cận khoảng 19-20% tổng dư nợ tín dụng. Khoảng cách này phản ánh rõ ràng những rào cản kéo dài nhiều năm, trong đó yêu cầu về tài sản thế chấp vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là các startup công nghệ, sở hữu giá trị nằm ở phần mềm, dữ liệu khách hàng, thuật toán hay thương hiệu – những yếu tố chưa được định giá đầy đủ trong hệ thống tín dụng truyền thống.

Cho vay linh hoạt mở lối vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam. (Ảnh: Minh họa)

Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đã đưa ra thay đổi mang tính nền tảng khi bổ sung cơ chế cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp. Theo khoản 1 Điều 8, Chính phủ sẽ hỗ trợ các tổ chức tín dụng tăng dư nợ cho vay đối với SME, đồng thời khuyến khích các phương thức cấp tín dụng dựa trên phương án sản xuất kinh doanh, dữ liệu, dòng tiền và chuỗi giá trị.

Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm tiêu chí đánh giá, mà ở sự thay đổi toàn diện trong cách nhìn nhận rủi ro tín dụng. Lần đầu tiên, xếp hạng tín nhiệm được đặt ngang hàng với dòng tiền và dữ liệu, thay vì tài sản thế chấp gần như là điều kiện tiên quyết.

Không dừng lại ở hoạt động cho vay, dự thảo luật còn mở rộng sang lĩnh vực bảo lãnh tín dụng. Điều 25 cho phép Quỹ bảo lãnh tín dụng cho SME cấp bảo lãnh dựa trên dữ liệu, dòng tiền hoặc xếp hạng tín nhiệm, đồng thời khuyến khích các tổ chức bảo lãnh áp dụng phương thức này.

Theo ông Trần Hoài Phương, Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp HDBank, khi doanh nghiệp được đánh giá dựa trên uy tín và hiệu quả hoạt động, cơ hội tiếp cận vốn sẽ rộng mở hơn đáng kể. Nếu hệ thống xếp hạng tín nhiệm được phát triển đồng bộ và thị trường công nhận, các ngân hàng sẽ có thêm cơ sở để đa dạng hóa phương thức cấp tín dụng, giảm phụ thuộc vào tài sản đảm bảo.

Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí vốn mà còn tạo động lực nâng cao tính minh bạch, chuẩn hóa quản trị và năng lực tài chính – những yếu tố ngày càng trở thành điều kiện cần để tiếp cận cả nguồn vốn trong nước và quốc tế.

Ngân hàng chủ động thích ứng, dòng vốn dần được khơi thông

Trên thực tế, nhiều ngân hàng thương mại đã bắt đầu chuyển dịch theo hướng cho vay dựa trên dòng tiền và hiệu quả kinh doanh. Ông Từ Tiến Phát, Tổng Giám đốc ACB, cho biết hoạt động cấp tín dụng hiện nay ngày càng chú trọng đến dòng tiền, hợp đồng và phương án sử dụng vốn của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm.

Khi doanh nghiệp minh bạch về tài chính và dòng tiền, ngân hàng có thể xây dựng các giải pháp vốn linh hoạt, phù hợp hơn với nhu cầu thực tế. Bên cạnh đó, các giải pháp tài chính không còn dừng ở cấp vốn mà mở rộng sang hỗ trợ quản trị thông qua nền tảng giao dịch số, quản lý dòng tiền và dịch vụ trực tuyến.

Tương tự, đại diện Vietcombank cho biết ngân hàng đang phát triển hệ sinh thái tài chính bao gồm ngân hàng, công ty chứng khoán và công ty quản lý quỹ nhằm đồng hành cùng doanh nghiệp. Khi tham gia vào chuỗi cung ứng, ngân hàng có thể quan sát dòng tiền và hoạt động thực tế, từ đó làm cơ sở cấp tín dụng thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Ở góc độ điều hành, Ngân hàng Nhà nước đang triển khai nhiều giải pháp nhằm mở rộng khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế. Việc điều chỉnh tỷ lệ tối đa nguồn vốn ngắn hạn cho vay trung và dài hạn từ 30% lên 40% đã tạo thêm dư địa cho các ngân hàng cấp tín dụng, đặc biệt với các dự án trọng điểm.

Bên cạnh đó, các khoản vay đối với nhà ở xã hội, bất động sản khu công nghiệp và khu chế xuất không tính vào chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng, qua đó tạo thêm không gian cho dòng vốn chảy vào các lĩnh vực ưu tiên. Đồng thời, tỷ lệ tiền gửi Kho bạc Nhà nước tại ngân hàng thương mại được nâng từ 20% lên 50% trong giai đoạn từ 1/8/2026 đến 31/7/2028, góp phần tăng nguồn lực cho vay.

Đáng chú ý, bốn ngân hàng thương mại nhà nước đã đăng ký tổng quy mô 220.000 tỷ đồng cho gói tín dụng ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây được xem là một trong những động lực quan trọng để thúc đẩy dòng vốn đến khu vực này.

Theo Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà, đến ngày 29/7, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt 20,15 triệu tỷ đồng, tăng 8,38% so với cuối năm trước. Dòng vốn tiếp tục tập trung vào các lĩnh vực ưu tiên và động lực tăng trưởng.

Các chuyên gia nhận định, mô hình cấp tín dụng đang từng bước chuyển từ tư duy dựa vào tài sản đảm bảo sang đánh giá toàn diện năng lực doanh nghiệp. Nếu được triển khai đồng bộ với hệ thống xếp hạng tín nhiệm minh bạch, dữ liệu tài chính đầy đủ và hạ tầng số hiện đại, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp hàng triệu doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao khả năng tiếp cận vốn, cải thiện năng lực cạnh tranh và đóng góp mạnh mẽ hơn cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.