Không ít vụ lừa đảo hiện nay diễn ra rất nhanh. Một cuộc gọi giả danh, một đường link, một video Deepfake có thể khiến khách hàng cung cấp thông tin hoặc chuyển tiền chỉ trong vài phút. Khi đó, việc xử lý sau giao dịch thường đã trở nên khó khăn.
Vì vậy, ngành Ngân hàng đang chuyển trọng tâm sang phòng ngừa trước khi rủi ro xảy ra, với dữ liệu, sinh trắc học, trí tuệ nhân tạo và hệ thống cảnh báo giao dịch theo thời gian thực làm những lớp bảo vệ mới.
| Ngân hàng Nhà nước đã ban hành 04 Thông tư, 03 Chỉ thị, 03 Quyết định và nhiều văn bản hướng dẫn về an ninh, an toàn thông tin ngành Ngân hàng. NHNN cũng đã trình Chính phủ bổ sung quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thông tin trong hoạt động ngân hàng (tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP ngày 14/11/2019 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng). |
Khi khách hàng trở thành mục tiêu chính
Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn, cùng với chuyển đổi số, bảo đảm an toàn thông tin, an ninh mạng và phòng chống lừa đảo trực tuyến đã trở thành nhiệm vụ trọng tâm của toàn ngành.
 |
| Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn. |
Áp lực này xuất hiện trong bối cảnh thanh toán số phát triển nhanh. Nhiều ngân hàng hiện có hơn 98% giao dịch thực hiện trên kênh số. eKYC, Open API, QR Code, ví điện tử, ngân hàng mở và thanh toán xuyên biên giới tiếp tục mở rộng hệ sinh thái tài chính số.
Không gian giao dịch càng mở rộng, phương thức tấn công cũng thay đổi. Nếu trước đây hạ tầng kỹ thuật là mục tiêu chính, hiện khách hàng trở thành mắt xích mà tội phạm công nghệ cao tìm cách khai thác.
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã xây dựng nhiều lớp bảo vệ trong giai đoạn 2021-2025. Trong 5 năm, cơ quan này ban hành 4 Thông tư, 3 Chỉ thị, 3 Quyết định cùng nhiều văn bản hướng dẫn về an ninh, an toàn thông tin ngành Ngân hàng. Công tác kiểm tra, giám sát cũng được tăng cường, trong đó có các đoàn kiểm tra chuyên đề phối hợp với A05 - Bộ Công an tại các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán.
Cùng với đó là việc nâng cấp hệ thống chứng thực số, tường lửa, phòng chống xâm nhập, mã độc và các công cụ dò quét, đánh giá lỗ hổng. Về cơ bản, phương án bảo đảm an toàn thông tin của các hệ thống đã được triển khai đầy đủ, tuân thủ TCVN 11930:2017.
Dữ liệu trở thành lớp phòng thủ mới
Một thay đổi đáng chú ý nằm ở việc kết nối dữ liệu giữa các cơ quan, tổ chức. NHNN phối hợp với Bộ Công an trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm, ngăn chặn và phong tỏa tài khoản, ví điện tử có dấu hiệu vi phạm.
Đến hết tháng 6/2026, toàn ngành đã đối chiếu thành công gần 163 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,6 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. 100% khách hàng phát sinh giao dịch số đã được xác thực sinh trắc học.
Những con số này có ý nghĩa trực tiếp với cuộc chiến chống tài khoản “rác”, tài khoản mượn, thuê hoặc mua bán để phục vụ hành vi phạm pháp.
Đáng chú ý hơn là SIMO - Hệ thống giám sát tài khoản thanh toán, ví điện tử nghi ngờ gian lận. Hệ thống đã cảnh báo hơn 4,6 triệu lượt khách hàng, trong đó trên 1,5 triệu giao dịch được khách hàng chủ động dừng lại, góp phần ngăn nguy cơ thất thoát hơn 5.200 tỷ đồng.
Đây chính là sự thay đổi quan trọng: cảnh báo không còn xuất hiện sau khi tiền đã đi mà được đưa đến khách hàng ngay trước thời điểm quyết định chuyển tiền.
Ngân hàng dựng “hàng rào” ngay trên ứng dụng
Các ngân hàng thương mại cũng đang đẩy mạnh đầu tư theo hướng này.
Tại TPBank, hệ thống đã cảnh báo gần 52.000 giao dịch chuyển tiền tới các tài khoản nghi ngờ lừa đảo và tạm thời ngăn chặn giao dịch đáng ngờ. Cảnh báo được thực hiện tự động trên ứng dụng, tạo thêm thời gian để khách hàng cân nhắc trước khi chuyển tiền.
 |
| NHNN phối hợp chặt chẽ với Bộ Công an trong chia sẻ dữ liệu, cảnh báo sớm, ngăn chặn và phong tỏa các tài khoản, ví điện tử có dấu hiệu vi phạm pháp luật (Nguồn ảnh: https://cafef.vn). |
Theo ông Bùi Quang Cương - Phó tổng giám đốc TPBank, ngân hàng đầu tư đồng bộ các lớp bảo vệ từ xác thực sinh trắc học, phân tích hành vi giao dịch, giám sát thời gian thực đến truyền thông cảnh báo. TPBank cũng kết nối trực tiếp với SIMO và cơ sở dữ liệu cảnh báo của A05 - Bộ Công an.
Agribank triển khai AgriNotify, cho phép tự động tra soát tài khoản người nhận ngay khi khách hàng nhập thông tin chuyển tiền. Hệ thống đối chiếu dữ liệu với cơ sở dữ liệu của cơ quan chức năng và dữ liệu nội bộ để đánh giá rủi ro.
Tính đến ngày 5/4/2026, AgriNotify ghi nhận hơn 200.000 lượt cảnh báo, trong đó trên 91.000 giao dịch được khách hàng tạm dừng hoặc hủy, với tổng giá trị hơn 360 tỷ đồng.
Riêng năm 2025, Agribank phát hiện và hoàn trả hơn 25.700 khoản tiền chuyển nhầm, tổng giá trị trên 91 tỷ đồng; đồng thời ngăn chặn gần 60 vụ lừa đảo trên không gian mạng, bảo vệ hơn 17 tỷ đồng cho khách hàng.
Những kết quả này cho thấy công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi được đặt đúng thời điểm: trước khi giao dịch hoàn tất.
Theo Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn, các tổ chức phải chuyển mạnh từ phòng ngự bị động sang phòng thủ chủ động, với yêu cầu phát hiện sớm, cảnh báo sớm, xử lý sớm và phục hồi nhanh.
Tinh thần được NHNN đặt ra là: “chuyển đổi số phải đi cùng an toàn; khai thác dữ liệu phải đi cùng bảo vệ dữ liệu; ứng dụng AI phải đi cùng quản trị rủi ro”.
Trong thời gian tới, NHNN sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tiêu chuẩn kỹ thuật, tăng cường thanh tra, kiểm tra và phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Tài chính cùng các tổ chức tín dụng để mở rộng chia sẻ dữ liệu, nâng cao năng lực cảnh báo và ứng cứu sự cố.
Cuộc chiến chống lừa đảo số vì thế đang thay đổi bản chất. Không chỉ dựng thêm những lớp bảo mật phía sau hệ thống, ngân hàng phải tạo ra đủ năng lực để nhìn thấy rủi ro trước khi khách hàng mất tiền. Đây cũng là điều kiện quan trọng để niềm tin đi cùng tốc độ phát triển của tài chính số.
