Luật số 23/2026/QH16 có hiệu lực từ 1/12: Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Một loạt quy định quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng sẽ thay đổi từ ngày 01/12/2026 khi Luật số 23/2026/QH16 chính thức có hiệu lực. Điểm đáng chú ý là các sửa đổi không chỉ xử lý vấn đề tổ chức bộ máy mà còn bổ sung những công cụ quản lý mới cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN) và tháo gỡ một số khoảng trống pháp lý đang đặt ra trong thực tế.

Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chủ tịch nước Cấn Đình Tài công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 15 luật được Quốc hội thông qua, trong đó Luật số 23/2026/QH16 sửa nhiều quy định về ngoại hối, rửa tiền, tỷ lệ an toàn và tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp.

Nới công cụ điều hành nhưng gắn với kiểm soát rủi ro

Với Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, một thay đổi đáng chú ý là NHNN được bổ sung thẩm quyền áp dụng tỷ lệ bảo đảm an toàn khác với mức thông thường đối với từng tổ chức tín dụng, trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Tổ chức tín dụng được áp dụng cơ chế này phải xây dựng, thực hiện lộ trình để trở lại mức tuân thủ quy định. NHNN đồng thời có trách nhiệm thanh tra, giám sát.

Quy định mới tạo thêm dư địa cho cơ quan điều hành xử lý những trường hợp đặc thù, nhưng không phải là cơ chế nới lỏng không điều kiện. Yêu cầu đánh giá rủi ro và lộ trình tuân thủ vẫn được đặt ra.

Luật cũng bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, tạo cơ sở để NHNN thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Cùng với đó, quy định hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam được đưa vào luật, thay cho việc chỉ quy định tại Pháp lệnh Ngoại hối.

Tăng công cụ kiểm soát dòng tiền

Một nhóm sửa đổi khác liên quan trực tiếp đến hoạt động phòng, chống rửa tiền.

Khái niệm “chủ sở hữu hưởng lợi” được điều chỉnh theo hướng bao quát hơn. Luật đồng thời bổ sung đối tượng báo cáo, dấu hiệu đáng ngờ và trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền liên quan đến tài sản mã hóa.

Đây là điểm đáng chú ý trong bối cảnh các giao dịch tài sản số có khả năng phát sinh rủi ro rửa tiền xuyên biên giới. Các quy định mới cũng hoàn thiện yêu cầu nhận biết, xác minh khách hàng, lưu trữ hồ sơ và báo cáo giao dịch đáng ngờ.

Đáng chú ý, đối tượng báo cáo được miễn trách nhiệm khi thực hiện nghĩa vụ báo cáo theo luật một cách trung thực. Quy định này tạo cơ sở pháp lý rõ hơn cho việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo của các tổ chức thuộc diện phải báo cáo.

Mở đường cho ngân hàng quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu

Đối với thị trường vốn, Luật Các tổ chức tín dụng bổ sung quy định về “Đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp”.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Đây là điều kiện cần để các ngân hàng tham gia sâu hơn vào một khâu quan trọng của thị trường trái phiếu.

Tuy nhiên, luật ngân hàng mới chỉ tạo nền tảng. Để hoạt động này vận hành đầy đủ, pháp luật về chứng khoán và trái phiếu doanh nghiệp vẫn cần quy định cụ thể về quyền, trách nhiệm của các bên, điều kiện, tiêu chí và nội dung hoạt động.

Như vậy, tác động của Luật số 23/2026/QH16 không nằm ở một thay đổi đơn lẻ. Từ ngoại hối, quản trị rủi ro ngân hàng đến phòng, chống rửa tiền và tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp, các quy định mới đang tạo thêm hành lang pháp lý cho thị trường tài chính vận hành minh bạch và linh hoạt hơn.

NHNN cho biết đang phối hợp với các Bộ, ngành xây dựng văn bản hướng dẫn và kế hoạch triển khai thi hành Luật, nhằm bảo đảm các quy định mới được áp dụng đồng bộ khi Luật có hiệu lực.