Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng mới mở không gian tăng trưởng cho Lào Cai

Một tuyến đường sắt nối từ biên giới đến cảng biển sẽ không chỉ tạo thêm một phương thức vận tải. Với Lào Cai, giá trị đáng chú ý hơn là khả năng biến lợi thế cửa khẩu thành một chuỗi logistics hoàn chỉnh, từ nơi hàng hóa đi qua thành nơi hàng hóa được tập kết, lưu trữ, chế biến và phân phối.

Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng mới mở không gian tăng trưởng cho Lào Cai (Ảnh minh họa)

Đó cũng là lý do công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) đang được đặt vào vị trí đặc biệt quan trọng trong tiến độ dự án. GPMB để mở đường cho một hành lang kinh tế mới. Ngày 11/9 vừa qua, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy yêu cầu các địa phương khẩn trương hoàn thiện kế hoạch giải phóng mặt bằng chi tiết, đẩy nhanh bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải ngân, phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ GPMB dự án trong tháng 2/2027.

Theo Ban Quản lý dự án đường sắt, qua rà soát, dự án chiếm dụng khoảng 2.197 ha đất, ảnh hưởng đến 7.347 hộ dân thuộc diện phải bố trí tái định cư. Dự kiến có 109 khu tái định cư được xây dựng, với tổng kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 66.900 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quy mô tác động rất lớn của dự án. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là bàn giao mặt bằng đúng hạn mà còn phải tổ chức tái định cư, di dời hạ tầng và ổn định cuộc sống người dân song song với tiến độ dự án.

Phía sau công tác GPMB là mục tiêu đưa một tuyến đường sắt điện khí hóa, vận chuyển cả hành khách và hàng hóa, nối vị trí liên vận qua biên giới Lào Cai với ga cảng Lạch Huyện. Theo chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua, tuyến chính dài khoảng 390,9 km, các tuyến nhánh khoảng 27,9 km.

Đến ngày 9/9, Bộ Xây dựng cho biết dự án đã được Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư ngày 24/8/2026. Một số hạng mục tại các ga đang được triển khai, trong khi Dự án thành phần 2 tiếp tục hoàn thiện các thủ tục để triển khai những bước tiếp theo. Điểm đáng chờ đợi nhất đối với doanh nghiệp Lào Cai nằm ở khả năng kết nối. Lào Cai đang có vị trí cửa ngõ trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh. Định hướng phát triển của Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai trở thành đầu mối trung chuyển hàng hóa và trung tâm logistics lớn trên hành lang này.

Khi tuyến đường sắt mới kết nối trực tiếp với ga cảng Lạch Huyện, hàng hóa từ khu vực biên giới sẽ có thêm một lựa chọn vận tải để đi sâu vào mạng lưới logistics và tới cảng biển. Điều này đặc biệt có ý nghĩa với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các cơ sở sản xuất và những ngành hàng cần vận chuyển khối lượng lớn.

Thay vì phụ thuộc vào một phương thức vận tải, doanh nghiệp có thể tổ chức chuỗi cung ứng theo hướng kết hợp đường bộ, đường sắt, kho bãi và cảng biển. Với nông sản, khoáng sản, sản phẩm chế biến và hàng hóa xuất nhập khẩu qua cửa khẩu, lợi ích không chỉ nằm ở một chuyến tàu. Khi năng lực vận chuyển tăng, nhu cầu về kho hàng, đóng gói, bảo quản, trung chuyển, kiểm định, bảo hiểm, tài chính và các dịch vụ hỗ trợ cũng có thể tăng theo.

Đây chính là phần giá trị mà một tuyến đường sắt có thể tạo ra ngoài phạm vi đường ray. Từ cửa khẩu đến trung tâm giao thương Lào Cai cũng đang triển khai Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại lối thông quan Kim Thành và Bản Vược. Theo quyết định được phê duyệt, mô hình này hướng tới hiện đại hóa hạ tầng logistics đa phương thức, kết nối với đường sắt, cảng cạn nội địa, đường cao tốc và thúc đẩy giao thương giữa Việt Nam, các nước ASEAN với vùng Tây Nam Trung Quốc.

Nếu các cấu phần này được triển khai đồng bộ, đường sắt sẽ không hoạt động đơn lẻ. Một chuỗi có thể hình thành từ cửa khẩu - kho bãi - logistics - đường sắt - cảng biển. Khi đó, Lào Cai có cơ hội giữ lại nhiều hơn giá trị gia tăng từ hoạt động giao thương, thay vì chủ yếu đóng vai trò là nơi hàng hóa đi qua.

Định hướng này cũng phù hợp với mục tiêu phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Lào Cai thành khu kinh tế đa ngành, trong đó logistics, thương mại, sản xuất, dịch vụ hỗ trợ xuất nhập khẩu và công nghiệp chế biến được xác định là những lĩnh vực quan trọng.

Người dân hưởng lợi từ đâu? Với người dân, tác động của tuyến đường sắt không chỉ là có thêm phương tiện đi lại. Khi một hành lang vận tải mới hình thành, nhu cầu lao động trong logistics, vận tải, kho bãi, thương mại, dịch vụ kỹ thuật và các ngành hỗ trợ cũng có thể tăng. Các khu vực quanh ga và các đầu mối logistics có thêm cơ hội hình thành hoạt động kinh doanh mới. Ngay trong quá trình chuẩn bị dự án, Bộ Xây dựng đã đặt yêu cầu rà soát, xác định nhu cầu nhân lực theo từng trình độ, nghề nghiệp để phục vụ cả quá trình triển khai và vận hành đường sắt sau này.

Đây là một thay đổi đáng chú ý với thị trường lao động địa phương. Một dự án hạ tầng lớn không chỉ cần công nhân xây dựng trong giai đoạn thi công mà còn tạo nhu cầu dài hạn về kỹ thuật, vận hành, logistics và dịch vụ. Ở chiều khác, việc kết nối thuận lợi hơn với Hà Nội, Hải Phòng và các trung tâm kinh tế cũng giúp người dân Lào Cai mở rộng khả năng tiếp cận thị trường, việc làm, dịch vụ và cơ hội kinh doanh. Giá trị cuối cùng nằm ở khả năng giữ lại lợi ích tại địa phương Tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được Quốc hội xác định nhằm đáp ứng nhu cầu vận tải nội địa, liên vận quốc tế Việt Nam - Trung Quốc và phát huy hành lang kinh tế Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Nhưng với Lào Cai, câu chuyện lớn hơn là làm thế nào để lợi thế hạ tầng mới chuyển thành lợi thế của doanh nghiệp và người dân. Nếu đường sắt chỉ giúp hàng hóa đi nhanh hơn qua địa bàn, tác động sẽ có giới hạn. Nếu kết nối được với cửa khẩu thông minh, cảng cạn, kho logistics, vùng sản xuất và các cơ sở chế biến, tuyến đường có thể tạo ra một hệ sinh thái kinh tế mới. Khi đó, Lào Cai không chỉ là nơi hàng hóa qua cửa khẩu mà có thể trở thành nơi hàng hóa được tập kết, lưu trữ, chế biến, phân phối và kết nối với các thị trường lớn. Đó mới là phần lợi ích dài hạn mà người dân và cộng đồng doanh nghiệp địa phương có thể chờ đợi từ tuyến đường sắt mới.