Chính sách bảo hiểm thất nghiệp mở cơ hội học nghề, giúp lao động tìm hướng đi mới

Ảnh minh họa

Mất việc ở tuổi trung niên, tìm cơ hội từ học nghề

Ở tuổi 45, anh Trần Văn Minh (Hà Nội) bất ngờ mất việc khi doanh nghiệp nơi anh làm việc phải tạm dừng hoạt động do khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Sau nhiều năm gắn bó với công việc cũ, anh lo lắng khi phải tìm một hướng đi mới để duy trì thu nhập, trang trải cuộc sống gia đình.

Trong thời gian làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, anh được cán bộ tư vấn về chính sách hỗ trợ học nghề dành cho người lao động mất việc. Thay vì chỉ nhận trợ cấp và tiếp tục tìm kiếm công việc tương tự, anh quyết định đăng ký khóa đào tạo kỹ thuật xoa bóp, bấm huyệt.

Sau khóa học, anh Minh dành thời gian thực hành, tích lũy kinh nghiệm trước khi mở cơ sở dịch vụ trị liệu. Ngoài phục vụ khách tại cửa hàng, anh còn nhận dịch vụ tại nhà để tăng thu nhập. Công việc dần ổn định, giúp anh chủ động hơn về kinh tế.

"Nhờ được hỗ trợ học nghề, tôi có thêm cơ hội tự tạo việc làm, bảo đảm thu nhập cho gia đình. Những kiến thức học được cũng giúp tôi quan tâm hơn đến sức khỏe người thân", anh Minh chia sẻ.

Tương tự, chị Phạm Thị Hương, ngoài 40 tuổi, từng có hơn 10 năm làm kế toán tại một doanh nghiệp kinh doanh thiết bị y tế. Khi công ty cắt giảm nhân sự do khó khăn tài chính, chị phải nghỉ việc trong lúc hai con vẫn đang tuổi đi học.

Ban đầu, chị Hương dự định tìm công việc kế toán tại doanh nghiệp khác. Tuy nhiên, sau nhiều lần tìm hiểu, chị nhận thấy cơ hội có được vị trí với mức thu nhập tương đương trước đây không dễ dàng.

Được tư vấn tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, chị quyết định đăng ký khóa đào tạo pha chế đồ uống. Khoản hỗ trợ học nghề từ Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp giúp chị giảm áp lực tài chính trong thời gian chuyển đổi công việc.

Hoàn thành khóa học sơ cấp, chị mở cửa hàng kinh doanh đồ uống quy mô nhỏ. Dù phải bắt đầu lại từ việc tìm khách hàng, quản lý nguyên liệu đến tính toán chi phí, hoạt động kinh doanh bước đầu đã có lượng khách ổn định.

Hai trường hợp cho thấy, với những lao động trung niên gặp khó khăn khi quay lại công việc cũ, chính sách hỗ trợ học nghề có thể mở ra lựa chọn khác, từ chuyển đổi nghề nghiệp đến tự tạo việc làm.

Đây cũng là hướng tiếp cận được chú trọng trong Luật Việc làm năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, khi chính sách bảo hiểm thất nghiệp không chỉ tập trung vào hỗ trợ thu nhập mà còn hướng tới nâng cao khả năng thích ứng của người lao động.

Đào tạo theo nhu cầu thị trường, hạn chế tái thất nghiệp

Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, từ năm 2025, trên địa bàn thành phố có 16 cơ sở đăng ký đào tạo nghề cho người lao động hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp.

Các ngành nghề khá đa dạng, gồm chế biến món ăn, pha chế đồ uống, làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, lái xe, tin học văn phòng, công nghệ thông tin, kế toán, bán hàng, chăm sóc da và một số dịch vụ khác.

Thời gian đào tạo phổ biến từ 2,5 đến 3 tháng. Sau khi hoàn thành, người học được cấp chứng chỉ đào tạo thường xuyên hoặc chứng chỉ sơ cấp theo chương trình tham gia.

Trong đó, các nghề nấu ăn, pha chế, làm bánh, xoa bóp bấm huyệt, lái xe và tin học văn phòng thu hút nhiều người đăng ký. Đây là những lĩnh vực có thể giúp người lao động tìm việc tại cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp dịch vụ hoặc tự tổ chức hoạt động kinh doanh phù hợp với điều kiện cá nhân.

Tuy nhiên, học nghề chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi người lao động có khả năng sử dụng kỹ năng được đào tạo để tạo ra thu nhập.

Theo chuyên gia lao động, việc làm Lê Quang Trung, hiệu quả của bảo hiểm thất nghiệp không nên chỉ đánh giá qua số người nhận trợ cấp. Chỉ tiêu quan trọng hơn là khả năng hỗ trợ người lao động tìm được việc làm mới, duy trì thu nhập và rút ngắn thời gian thất nghiệp.

Ông cho rằng, bên cạnh giải quyết chế độ, các trung tâm dịch vụ việc làm cần tăng cường tư vấn nghề nghiệp, kết nối tuyển dụng và hỗ trợ đào tạo kỹ năng phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp.

Đặc biệt, sự phát triển của tự động hóa và chuyển đổi số đang làm thay đổi yêu cầu tuyển dụng ở nhiều ngành nghề. Người lao động không chỉ cần kỹ năng chuyên môn mà còn phải thích ứng với công nghệ và phương thức làm việc mới.

Vì vậy, hoạt động đào tạo cần gắn với nhu cầu thực tế của thị trường, tránh tình trạng người lao động hoàn thành khóa học nhưng không tìm được việc làm phù hợp.

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, việc phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, trung tâm dịch vụ việc làm cũng mang lại lợi ích thiết thực. Doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn nhân lực đã được đào tạo, giảm thời gian tuyển dụng và chi phí đào tạo lại.

Ngược lại, thông tin về nhu cầu tuyển dụng, kỹ năng và vị trí việc làm từ doanh nghiệp sẽ giúp các cơ sở đào tạo điều chỉnh chương trình sát thực tế hơn.

Sự kết nối này đặc biệt cần thiết trong những ngành sử dụng nhiều lao động như sản xuất, thương mại, dịch vụ, logistics và công nghệ thông tin.

Tăng hỗ trợ để người lao động yên tâm học nghề

Luật Việc làm năm 2025 tiếp tục hoàn thiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo hướng mở rộng diện bao phủ, tăng cường hỗ trợ người lao động duy trì việc làm và nâng cao kỹ năng nghề nghiệp.

Theo quy định về hỗ trợ đào tạo nghề, người lao động đáp ứng đủ điều kiện có thể được hỗ trợ chi phí học nghề trong thời gian tối đa 6 tháng.

Mức hỗ trợ học nghề được nêu trong chính sách là tối đa 1,5 triệu đồng/người/tháng, căn cứ thời gian đào tạo thực tế và các điều kiện áp dụng.

Ngoài kinh phí đào tạo, chính sách mới còn đề cập khoản hỗ trợ tiền ăn 50.000 đồng/người/ngày thực học đối với người lao động tham gia đào tạo, nâng cao trình độ kỹ năng nghề theo diện đủ điều kiện.

Khoản hỗ trợ này có ý nghĩa đối với những lao động đang mất nguồn thu nhập thường xuyên, nhất là người phải trang trải chi phí sinh hoạt, nuôi con nhỏ hoặc di chuyển xa để tham gia khóa học.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực chất, người lao động cần được cung cấp đầy đủ thông tin về điều kiện hưởng, ngành nghề đào tạo, thời gian học và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Các trung tâm dịch vụ việc làm cũng cần chú trọng tư vấn cá nhân hóa, căn cứ độ tuổi, kinh nghiệm, sức khỏe và nhu cầu của từng người, thay vì chỉ giới thiệu danh mục khóa học.

Về lâu dài, giá trị của bảo hiểm thất nghiệp không dừng ở khoản tiền hỗ trợ trong những tháng chưa có việc làm. Quan trọng hơn, chính sách phải giúp người lao động có thêm kỹ năng, tìm được công việc phù hợp và giảm nguy cơ tiếp tục thất nghiệp khi thị trường biến động.