Các quốc gia ASEAN trước “tầm ngắm” thuế quan đối ứng của Mỹ

Các quốc gia Đông Nam Á trước “tầm ngắm” thuế quan đối ứng của Mỹ.

Theo báo cáo ngày 21/3 của Maybank, nhiều nước ASEAN có thể sớm bị cuốn sâu vào làn sóng tác động từ kế hoạch áp thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Báo cáo nhận định, dù Việt Nam thường được nhắc đến là quốc gia dễ tổn thương nhất trước chính sách của ông Trump do thặng dư thương mại lớn với Mỹ, nhưng các kế hoạch mới nhất của Tổng thống Mỹ lại có thể gây ra những tác động đáng kể cho Indonesia, Philippines, Malaysia và Thái Lan.

Bên cạnh đó, báo cáo cũng lưu ý rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào ASEAN có thể giảm mạnh nếu chênh lệch thuế quan giữa khu vực này và Trung Quốc thu hẹp. Nguy cơ về thuế cũng sẽ khiến các tập đoàn đa quốc gia thận trọng hơn với các khoản đầu tư mới vào ASEAN.

Maybank chỉ ra rằng các mức thuế đối ứng sẽ được xem xét dựa trên 5 yếu tố: Thuế giá trị gia tăng (VAT), rào cản phi thuế quan, thuế đánh vào hàng Mỹ, tỷ giá hối đoái và các hành vi không công bằng. "Điều này có thể đặt Indonesia, Philippines, Thái Lan và Malaysia vào tầm ngắm, không chỉ riêng Việt Nam", ngân hàng này nhấn mạnh.

Theo đó, thuế quan đối ứng cũng tính đến yếu tố tỷ giá hối đoái – điều mà hiện cả Việt Nam và Singapore đều đang nằm trong danh sách theo dõi của Bộ Tài chính Hoa Kỳ.

Dựa trên tính toán về các yếu tố trên (bao gồm thuế nhập khẩu hàng Mỹ cộng VAT), báo cáo của Maybank ước tính Indonesia và Philippines có thể sẽ phải chịu mức thuế đối ứng cao nhất, lần lượt là 16,2% và 15,3%. Trong khi đó, Malaysia và Singapore sẽ chịu mức thuế tương ứng là 9,1% và 9%, do đó ít chịu ảnh hưởng hơn trong khối ASEAN.

Nếu Mỹ chỉ áp thuế đối ứng dựa trên thuế suất trung bình theo trọng số thương mại, Campuchia (12,5%) và Thái Lan (6,2%) sẽ đối mặt với rủi ro lớn nhất do đánh thuế cao nhất lên hàng hóa Mỹ.

Rào cản phi thuế quan và nguy cơ với ngành điện tử

Báo cáo của Maybank cũng cho biết, các rào cản phi thuế phổ biến nhất là tại Philippines, Campuchia và Indonesia, bao gồm những quy định kỹ thuật, thủ tục hải quan và phí cấp phép - như việc Indonesia từng cấm bán iPhone 16 hồi tháng 10/2024.

Tuy nhiên, thuế quan gia tăng cũng có thể đe dọa các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của khu vực ASEAN. Những phát biểu gần đây của Tổng thống Donald Trump cũng cho thấy ý định áp thuế nhập khẩu theo ngành, tập trung vào lĩnh vực bán dẫn, dược phẩm, ô tô và điện tử.

Theo Maybank, mức thuế bán dẫn 25% cùng kiểm soát xuất khẩu chip AI có thể làm suy yếu trầm trọng ngành điện tử của ASEAN, đặc biệt là Malaysia và Singapore. Cụ thể, Malaysia là nhà xuất khẩu bán dẫn lớn nhất sang Mỹ với kim ngạch hơn 10 tỷ USD năm 2023 (chiếm 12% tổng xuất khẩu bán dẫn và 3,3% tổng xuất khẩu của nước này). Trong khi đó, Singapore – đóng vai trò là trung tâm sản xuất chip xử lý lớn của ngành - xuất khẩu phần lớn sản phẩm tới châu Á, nhưng lại thường chuyển sang Mỹ để gia công. Sự sụt giảm nhu cầu chip cũng có thể ảnh hưởng đến ngành thiết bị bán dẫn quan trọng của Singapore.

Ngoài ra, thuế suất 25% với dược phẩm cũng sẽ tác động đến Singapore - nước sản xuất dược lớn nhất ASEAN, xuất 7,4% sản phẩm sang Mỹ trong năm 2023.

Cơ hội từ nhu cầu của Trung Quốc

Sau khi Mỹ áp thuế bổ sung 20% lên hàng hóa Trung Quốc, mức thuế hiệu dụng của Mỹ với nước này đã lên tới 31,7%, cao hơn nhiều so với các nước ASEAN (từ 8% với Campuchia đến 0% với Singapore).

Báo cáo nhận định việc chuyển hướng nhu cầu của thị trường Mỹ từ Trung Quốc sang ASEAN có thể tiếp tục mang lại lợi thế cho xuất khẩu khu vực. Tuy nhiên, lợi ích này sẽ chỉ là ngắn hạn nếu thuế quan đối ứng thu hẹp chênh lệch thuế giữa ASEAN và Trung Quốc.

Ngược lại, thuế trả đũa của Trung Quốc với hàng hóa Mỹ có thể thúc đẩy nhu cầu của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới với sản phẩm từ ASEAN, đặc biệt là thực phẩm và nông sản. Chẳng hạn, đợt trả đũa gần nhất của Trung Quốc hồi tháng 3/2025 tập trung vào thuế 10-15% với thịt gà, ngô, thịt lợn, thịt bò và hải sản của Hoa Kỳ.

Theo Maybank, kịch bản chuyển dịch nhu cầu này cũng tương tự như trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump. Theo đó, xuất khẩu hải sản của Việt Nam sang Trung Quốc đã tăng gấp đôi trong giai đoạn 2016-2019, trong khi xuất khẩu gia cầm của Thái Lan sang thị trường này cũng tăng gấp đôi mỗi năm từ 2018-2020.

Báo cáo của Maybank kết luận: "Xung đột thương mại đã giúp các nhà xuất khẩu của ASEAN củng cố vị thế lâu dài tại thị trường Trung Quốc".