Bộ trưởng Bộ Công Thương: Không thể buộc người tiêu dùng chia sẻ dữ liệu cá nhân để dùng dịch vụ

Sáng 28/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Phiên thảo luận do Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành.

Nhiều đại biểu Quốc hội tập trung phân tích những bất cập trong bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường số, từ các điều khoản giao dịch bất lợi, việc thu thập và sử dụng dữ liệu cá nhân đến cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại, tranh chấp.

Bảo vệ người tiêu dùng phải đi vào thực chất

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, trên môi trường số, người tiêu dùng thường ở vị thế yếu khi phải chấp nhận các hợp đồng điện tử và điều kiện giao dịch do doanh nghiệp soạn sẵn. Những điều khoản liên quan đến gia hạn tự động, hủy dịch vụ, xử lý dữ liệu và trách nhiệm bồi thường có thể gây bất lợi cho người mua.

Để khắc phục tình trạng này, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro, qua đó kịp thời phát hiện và xử lý các điều khoản giao dịch bất lợi cho người tiêu dùng. Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, cơ chế chuyển giao hồ sơ và phối hợp giữa cấp xã với cấp tỉnh, tránh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm khiến việc giải quyết kéo dài.

Cùng quan tâm đến những vướng mắc trong xử lý tranh chấp thương mại điện tử, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) nhận định, việc thu thập chứng cứ và phối hợp giải quyết các vụ việc ngày càng phức tạp khi các bên giao dịch ở nhiều địa bàn khác nhau.

Đại biểu đề xuất thiết lập một đầu mối thường trực để tiếp nhận, theo dõi và hướng dẫn giải quyết vụ việc xuyên suốt, giúp người tiêu dùng không phải liên hệ nhiều cơ quan để tìm đúng nơi có thẩm quyền.

Ở góc độ thủ tục hành chính, đại biểu Vương Thị Hương (Đoàn Tuyên Quang) chỉ ra những bất cập có thể khiến người tiêu dùng chịu thêm chi phí và mất thời gian khi gửi yêu cầu thương lượng không đúng thẩm quyền.

Theo đại biểu, dự thảo cần quy định rõ trách nhiệm chuyển yêu cầu đến cơ quan có thẩm quyền, đồng thời thông báo cho người tiêu dùng và không yêu cầu cung cấp lại những thông tin, tài liệu đã được nộp hợp lệ. Cách tiếp cận này sẽ giảm gánh nặng thủ tục, bảo đảm quyền lợi của người dân được xem xét kịp thời hơn.

Liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) đề nghị hoàn thiện quy định theo hướng người tiêu dùng có thể từ chối hoặc rút lại sự đồng ý chia sẻ dữ liệu một cách thuận tiện như khi chấp thuận ban đầu. Việc từ chối cung cấp những thông tin không cần thiết cũng không nên trở thành căn cứ để hạn chế quyền tiếp cận hàng hóa, dịch vụ của người tiêu dùng.

Bộ trưởng Bộ Công Thương phát biểu tại phiên thảo luận,

Làm rõ trách nhiệm giải quyết tranh chấp theo phạm vi địa bàn

Phát biểu cuối phiên thảo luận, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết, dự thảo luật đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải tạo điều kiện để người tiêu dùng chủ động đồng ý hoặc từ chối việc sử dụng dữ liệu cá nhân theo từng mục đích cụ thể.

Đáng chú ý, dự thảo hướng tới ngăn chặn việc doanh nghiệp buộc người tiêu dùng phải chấp thuận chia sẻ toàn bộ thông tin cá nhân mới được tiếp cận hàng hóa, dịch vụ. Quy định này nhằm tăng quyền lựa chọn, giúp người tiêu dùng chủ động hơn trong việc kiểm soát dữ liệu của mình trên môi trường số.

Về cơ chế hỗ trợ thương lượng, Bộ trưởng Lê Mạnh Hùng cho biết dự thảo phân định trách nhiệm theo phạm vi phát sinh vụ việc. Theo đó, UBND cấp xã chịu trách nhiệm đối với vụ việc phát sinh trong phạm vi một xã; UBND cấp tỉnh xử lý vụ việc liên xã trong cùng tỉnh; còn các vụ việc liên tỉnh thuộc trách nhiệm của các bộ, ngành chuyên môn, trong đó Bộ Công Thương giữ vai trò đầu mối phối hợp với các cơ quan liên quan.

Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đang vận hành tổng đài tiếp nhận thông tin và tiếp tục phát triển nền tảng số để người dân gửi yêu cầu trực tuyến. Việc mở rộng các kênh tiếp nhận được kỳ vọng giúp người tiêu dùng thuận tiện hơn khi phản ánh, yêu cầu hỗ trợ, đồng thời hạn chế thời gian và chi phí phát sinh trong quá trình giải quyết tranh chấp.

Những nội dung được thảo luận cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật không chỉ dừng ở việc đơn giản hóa thủ tục, mà còn phải xác lập rõ trách nhiệm của doanh nghiệp và cơ quan quản lý, bảo đảm người tiêu dùng có khả năng thực thi các quyền của mình trong thực tế, nhất là trước những rủi ro ngày càng đa dạng của thương mại điện tử và môi trường số.