Bảo hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam vừa ban hành Công văn số 2792/BHXH-QLT ngày 28/7/2026 hướng dẫn việc thu, đóng BHXH bắt buộc đối với chủ hộ kinh doanh. Mặc dù không đặt ra quy định mới, nhưng văn bản có ý nghĩa quan trọng khi thống nhất cách xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc trong bối cảnh nhiều địa phương còn lúng túng sau khi Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 và các chính sách thuế đối với hộ kinh doanh chính thức có hiệu lực.
Điểm đáng chú ý nhất của Công văn là xác định rõ, từ ngày 01/01/2026, chỉ chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, kê khai doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm và thuộc diện nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân mới thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc. Quy định này góp phần tháo gỡ những cách hiểu khác nhau tại các địa phương, đồng thời tạo cơ sở thống nhất giữa cơ quan thuế và cơ quan BHXH trong quá trình quản lý.
 |
| BHXH Việt Nam hướng dẫn chủ hộ kinh doanh doanh thu trên 1 tỷ đồng phải tham gia BHXH bắt buộc từ năm 2026 |
Thống nhất cách xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc
Theo BHXH Việt Nam, thời gian qua, đặc biệt kể từ ngày 01/01/2026, việc xác định chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc tại một số tỉnh, thành phố còn phát sinh nhiều khó khăn. Nguyên nhân chủ yếu là do hệ thống pháp luật điều chỉnh cùng lúc nhiều lĩnh vực, bao gồm bảo hiểm xã hội, quản lý thuế và chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất.
Để tháo gỡ vướng mắc, Công văn số 2792/BHXH-QLT đã viện dẫn đầy đủ các căn cứ pháp lý đang có hiệu lực, gồm điểm m khoản 1 Điều 2, khoản 2 Điều 27 và khoản 2 Điều 28 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, cùng khoản 2 Điều 3 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP ngày 25/6/2025 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật BHXH về BHXH bắt buộc.
Theo các quy định này, từ ngày 01/7/2025, chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, nộp thuế theo phương pháp kê khai thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc. Chủ hộ có thể đăng ký tham gia thông qua hộ kinh doanh hoặc trực tiếp tại cơ quan BHXH theo quy định.
Như vậy, Luật BHXH năm 2024 đã chính thức mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc sang nhóm chủ hộ kinh doanh, tuy nhiên việc áp dụng được thực hiện theo lộ trình thay vì triển khai đồng loạt.
Doanh thu là tiêu chí quyết định nghĩa vụ tham gia BHXH từ năm 2026
Điểm mấu chốt của Công văn 2792/BHXH-QLT nằm ở việc làm rõ căn cứ xác định chủ hộ kinh doanh thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc kể từ ngày 01/01/2026.
Theo hướng dẫn của BHXH Việt Nam, việc xác định đối tượng không chỉ căn cứ vào Luật BHXH mà còn phải đồng thời đối chiếu với các quy định của pháp luật về thuế, bao gồm:
Nghị định số 68/2026/NĐ-CP ngày 05/3/2026 quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh;
Nghị định số 141/2026/NĐ-CP ngày 29/4/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 68/2026/NĐ-CP;
Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp;
Thông tư số 40/2021/TT-BTC ngày 01/6/2021 của Bộ Tài chính;
Thông tư số 18/2026/TT-BTC ngày 05/3/2026;
Thông tư số 50/2026/TT-BTC ngày 13/5/2026 sửa đổi, bổ sung Thông tư số 18/2026/TT-BTC.
Đáng chú ý, khoản 1 Điều 1 và Điều 3 Nghị định số 141/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh ngưỡng doanh thu phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân của hộ kinh doanh từ trên 500 triệu đồng/năm lên trên 1 tỷ đồng/năm.
Trên cơ sở đó, BHXH Việt Nam khẳng định, chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, kê khai doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm và thuộc diện phải nộp thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập cá nhân là đối tượng tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/01/2026.
Đây được xem là nội dung có ý nghĩa thực tiễn lớn bởi trong thời gian qua không ít hộ kinh doanh cho rằng chỉ cần có đăng ký kinh doanh là đương nhiên phải tham gia BHXH bắt buộc từ đầu năm 2026. Hướng dẫn mới đã làm rõ tiêu chí doanh thu là căn cứ xác định nghĩa vụ trong giai đoạn chuyển tiếp.
Không phải toàn bộ hộ kinh doanh đều phải đóng BHXH bắt buộc
Một điểm đáng lưu ý khác là Công văn đã phân định rõ nhóm chủ hộ kinh doanh chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc.
Theo đó, đối với các hộ kinh doanh có doanh thu từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống, chủ hộ chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc trong giai đoạn từ 01/01/2026 đến trước ngày 01/7/2029.
Quy định này được xác định trên cơ sở khoản 2 Điều 3 và khoản 2 Điều 4 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP. Theo đó, hộ kinh doanh tự xác định doanh thu thực tế phát sinh trong năm từ 1 tỷ đồng trở xuống phải thông báo với cơ quan thuế chậm nhất vào ngày 31/01 của năm dương lịch tiếp theo.
Có thể thấy, từ năm 2026, dữ liệu doanh thu kê khai với cơ quan thuế không chỉ phục vụ quản lý thuế mà còn là căn cứ trực tiếp để xác định nghĩa vụ tham gia BHXH bắt buộc của chủ hộ kinh doanh.
Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với các hộ kinh doanh trong việc kê khai doanh thu trung thực, đầy đủ và đúng thời hạn, bởi đây sẽ là cơ sở để các cơ quan quản lý nhà nước đối chiếu, xác định nghĩa vụ theo quy định pháp luật.
Lộ trình mở rộng BHXH bắt buộc vẫn được thực hiện theo từng giai đoạn
Công văn số 2792/BHXH-QLT đồng thời nhấn mạnh lộ trình mở rộng diện bao phủ BHXH bắt buộc theo đúng tinh thần của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
Theo đó, từ ngày 01/7/2029, toàn bộ chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh còn lại sẽ thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, không còn phụ thuộc vào tiêu chí doanh thu như giai đoạn chuyển tiếp từ năm 2026 đến giữa năm 2029.
Việc triển khai theo lộ trình được đánh giá là phù hợp với thực tiễn hoạt động của khu vực kinh tế hộ, tạo khoảng thời gian để các chủ hộ thích ứng với chính sách mới, đồng thời giúp cơ quan quản lý hoàn thiện cơ sở dữ liệu và phương thức quản lý đối tượng.
Hộ kinh doanh doanh thu dưới 1 tỷ đồng có thể tham gia BHXH tự nguyện
Đối với nhóm chủ hộ chưa thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, BHXH Việt Nam khuyến khích chủ động tham giaBHXH tự nguyệnđể tích lũy thời gian đóng BHXH, tạo nền tảng hưởng chế độ hưu trí và tử tuất theo quy định của Luật BHXH năm 2024 khi đủ điều kiện.
Trong bối cảnh xu hướng mở rộng diện bao phủ BHXH đang được triển khai mạnh mẽ, việc tham gia BHXH từ sớm không chỉ giúp chủ hộ bảo đảm an sinh lâu dài mà còn góp phần hình thành thói quen tuân thủ pháp luật, nâng cao tính bền vững của hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Doanh nghiệp, hộ kinh doanh cần chủ động cập nhật để hạn chế rủi ro pháp lý
Dưới góc độ pháp lý, Công văn số 2792/BHXH-QLT không tạo ra nghĩa vụ mới mà có ý nghĩa hướng dẫn thống nhất việc áp dụng các quy định hiện hành. Tuy nhiên, giá trị thực tiễn của văn bản là rất lớn bởi đã làm rõ mối liên hệ giữa pháp luật về BHXH và pháp luật thuế trong việc xác định đối tượng tham gia BHXH bắt buộc.
Đối với các hộ kinh doanh có doanh thu dự kiến vượt ngưỡng 1 tỷ đồng/năm, việc rà soát doanh thu, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ kê khai thuế và chủ động đăng ký tham gia BHXH bắt buộc là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật, đồng thời bảo vệ quyền lợi an sinh của chính chủ hộ.
Đối với doanh nghiệp cung cấp dịch vụ kế toán, thuế và tư vấn pháp lý, việc cập nhật kịp thời hướng dẫn của BHXH Việt Nam sẽ giúp nâng cao chất lượng tư vấn, hạn chế rủi ro phát sinh do áp dụng không thống nhất các quy định pháp luật.
Có thể khẳng định, Công văn số 2792/BHXH-QLT đã giải quyết một trong những vấn đề được cộng đồng hộ kinh doanh quan tâm nhất hiện nay, đó là xác định rõ ai phải tham gia BHXH bắt buộc từ ngày 01/01/2026. Việc lấy tiêu chí doanh thu kê khai theo quy định của pháp luật thuế làm căn cứ xác định đối tượng không chỉ bảo đảm tính thống nhất trong quản lý nhà nước mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, tạo điều kiện để hộ kinh doanh chủ động chuẩn bị nguồn lực tài chính và thực hiện đúng nghĩa vụ theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
