Bảo hiểm thất nghiệp - chính sách nhân văn cần được tiếp sức bằng cơ chế linh hoạt

Ông Phạm Ngọc Khánh – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm (DVVL) tỉnh Quảng Ninh kiến nghị Trung tâm Dịch vụ việc làm được đào tạo nghề trung cấp, sơ cấp cho lao động thất nghiệp

Trong bối cảnh thị trường lao động biến động không ngừng, chính sách bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã và đang trở thành một trong những trụ cột an sinh xã hội quan trọng, giúp hàng triệu lao động vơi bớt gánh nặng khi mất việc làm. Tuy nhiên, quá trình thực thi chính sách này vẫn còn không ít vướng mắc. Ghi nhận tại tỉnh Quảng Ninh – một trong những địa phương đi đầu trong việc triển khai chính sách BHTN – cho thấy, việc đổi mới cơ chế, tăng cường hỗ trợ học nghề và cải cách thủ tục số là những yếu tố then chốt để chính sách này phát huy hiệu quả.

Chính sách "4 trong 1" – Hướng đến đảm bảo toàn diện quyền lợi người lao động

Theo ông Phạm Ngọc Khánh – Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm (DVVL) tỉnh Quảng Ninh, trong nhiều năm qua, đơn vị đã thực hiện nghiêm túc và đầy đủ 4 chính sách của bảo hiểm thất nghiệp, bao gồm: trợ cấp thất nghiệp, hỗ trợ học nghề, tư vấn giới thiệu việc làm và hỗ trợ doanh nghiệp đào tạo duy trì việc làm. Nhờ đó, hàng chục nghìn người lao động đã được hỗ trợ quay lại thị trường lao động hoặc tìm kiếm công việc mới phù hợp.

Số liệu cụ thể cho thấy, chỉ trong năm 2023, trung tâm đã tiếp nhận tới 10.821 hồ sơ hưởng trợ cấp thất nghiệp, ban hành 10.654 quyết định. Trong 6 tháng đầu năm 2025, dù kinh tế vẫn còn nhiều khó khăn, đơn vị tiếp nhận hơn 4.200 hồ sơ, giải quyết gần 3.850 trường hợp. Các quy trình tiếp nhận và xử lý ngày càng được số hóa, rút ngắn thời gian, minh bạch và giảm tải thủ tục hành chính cho người lao động.

Nỗ lực kết nối việc làm và hỗ trợ học nghề – Nhưng vẫn còn rào cản

Bên cạnh việc chi trả trợ cấp đúng quy định, Trung tâm DVVL Quảng Ninh còn tổ chức định kỳ các phiên giao dịch việc làm tại các địa phương như Uông Bí, Cẩm Phả, Móng Cái... Tại đây, người lao động không chỉ được tư vấn việc làm mà còn được định hướng nghề nghiệp, giúp xác định rõ năng lực bản thân, từ đó lựa chọn con đường phù hợp hơn trong tương lai.

Đáng chú ý, hoạt động hỗ trợ học nghề cho người lao động thất nghiệp được chú trọng. Từ năm 2023 đến nay, hơn 600 lao động đã được tham gia các lớp đào tạo tại các cơ sở nghề uy tín, với các nghề phổ biến như: lái xe, xoa bóp bấm huyệt, chế biến món ăn….

Tuy vậy, theo ông Khánh, hiện nay Trung tâm chưa được giao nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề trực tiếp, do vướng mắc từ Nghị định 143/2016/NĐ-CP quy định về điều kiện hoạt động giáo dục nghề nghiệp. “Rất nhiều lao động chỉ cần học nghề sơ cấp để nhanh chóng quay lại thị trường lao động, nhưng nếu trung tâm không được phép đào tạo trực tiếp thì khả năng hỗ trợ tái hòa nhập sẽ bị hạn chế,” ông nhấn mạnh.

Hồ sơ trực tuyến – Tiềm năng lớn nhưng vẫn bị "bỏ ngỏ"

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu, và trong chính sách BHTN, việc nộp hồ sơ qua Cổng Dịch vụ công quốc gia (DVC) là bước tiến quan trọng. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tỷ lệ nộp hồ sơ trực tuyến tại Quảng Ninh còn rất thấp.

Cụ thể, năm 2022 chỉ có 55 hồ sơ được nộp trực tuyến, đến năm 2023 tăng lên 268, và nửa đầu năm 2025 mới đạt 192 hồ sơ. Nguyên nhân chính là do người lao động thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ, không hiểu rõ thủ tục, dẫn đến tỷ lệ hồ sơ bị từ chối chiếm tới 25-30%.

Ngoài ra, sự không đồng bộ dữ liệu giữa BHXH Việt Nam và BHXH các tỉnh khiến hồ sơ nộp qua mạng gặp nhiều trở ngại. Trong nhiều trường hợp, cán bộ trung tâm phải trực tiếp gọi điện hướng dẫn người lao động điều chỉnh, bổ sung thông tin để hoàn thiện hồ sơ.

Luật Việc làm sửa đổi – Cơ hội để BHTN trở thành "lưới an sinh linh hoạt"

Một tín hiệu đáng mừng là Luật Việc làm (sửa đổi) đã chính thức được thông qua và sẽ có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Luật mới được kỳ vọng sẽ tháo gỡ nhiều "nút thắt" trong chính sách bảo hiểm thất nghiệp hiện hành.

Một số điểm đổi mới nổi bật gồm:

Mở rộng đối tượng tham gia: bao gồm cả lao động thời vụ, lao động không trọn thời gian, các vị trí quản lý doanh nghiệp.

Giảm thời gian chờ hưởng trợ cấp thất nghiệp từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày, giúp người lao động được hỗ trợ nhanh hơn.

Mở rộng phạm vi hỗ trợ học nghề: không chỉ dừng lại ở việc cấp kinh phí học nghề, mà còn có thêm hỗ trợ tiền ăn trong thời gian học, tạo điều kiện thuận lợi hơn để người thất nghiệp tham gia đào tạo.

Những điều chỉnh này không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn thể hiện sự thay đổi về tư duy: từ hỗ trợ đơn thuần khi thất nghiệp sang tái thiết năng lực lao động một cách chủ động và bền vững.

Từ thực tiễn triển khai chính sách tại địa phương, ông Phạm Ngọc Khánh đưa ra kiến nghị: Cần sửa đổi Nghị định 143/2016/NĐ-CP, để cho phép Trung tâm Dịch vụ việc làm được trực tiếp tổ chức đào tạo nghề trình độ sơ cấp và trung cấp.

Theo ông, nhu cầu học nghề trình độ sơ cấp là rất lớn, đặc biệt từ phía người lao động ở các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu trung tâm được phép tổ chức các lớp học ngắn hạn, linh hoạt, có thể giúp người lao động sớm chuyển đổi sinh kế và quay lại thị trường lao động nhanh hơn.

Bên cạnh đó, cần: Tăng mức hỗ trợ học nghề để bù đắp chi phí thực tế người lao động phải chi trả; Hoàn thiện kết nối dữ liệu giữa các địa phương và giữa BHXH các cấp để đảm bảo hồ sơ được xử lý nhanh, đồng nhất; Nâng cấp hạ tầng số, tăng cường kỹ năng số cho cán bộ và truyền thông sâu rộng về BHTN đến người dân.