Ba "nút thắt" mới đang bào mòn lợi thế xuất khẩu của Việt Nam

Mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đang đặt nhiều kỳ vọng vào khu vực xuất khẩu. Tuy nhiên, từ thực tế hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhiều hiệp hội doanh nghiệp cho rằng hàng Việt đang xuất hiện những "rào cản" mới, đòi hỏi chính sách hỗ trợ phải thay đổi theo hướng thực chất hơn thay vì chỉ dừng ở các hoạt động xúc tiến thương mại truyền thống.

Các hiệp hội doanh nghiệp đang chỉ ra những "điểm nghẽn" mới khiến xuất khẩu Việt Nam mất dần lợi thế cạnh tranh và kiến nghị Nhà nước chuyển từ hỗ trợ xúc tiến thương mại truyền thống sang hỗ trợ năng lực cạnh tranh thế hệ mới (Ảnh minh họa).

Một trong những áp lực lớn nhất hiện nay đến từ các biện pháp phòng vệ thương mại ngày càng gia tăng tại nhiều thị trường xuất khẩu.

Ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt May Việt Nam, cho biết dù kim ngạch xuất khẩu cả nước trong 6 tháng đầu năm tăng khoảng 21%, ngành dệt may chỉ tăng 1,7%, dù vẫn đạt mức xuất siêu 9,2 tỷ USD.

Theo ông, doanh nghiệp dệt may đang chịu sức ép từ nguy cơ bị Mỹ điều tra theo Mục 301 liên quan đến dư thừa công suất, sở hữu trí tuệ và vấn đề lao động cưỡng bức, với khả năng bị áp thuế tới 12%.

Bên cạnh đó, ngành còn đối mặt tình trạng thiếu hụt lao động khi nhiều công nhân chuyển sang các dự án công nghiệp có thu nhập cao hơn. Xuất khẩu dệt may sang nhiều thị trường cũng ghi nhận mức giảm đáng kể như Nga, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và Nhật Bản.

Không chỉ đối mặt rào cản thương mại, nhiều doanh nghiệp còn cho rằng cách thức xúc tiến xuất khẩu hiện nay chưa theo kịp yêu cầu của thị trường.

Trước tình hình cạnh tranh khốc liệt như ngày nay, tất cả các doanh nghiệp phải thỏa mãn và đáp ứng nhu cầu của khách hàng bằng cách nâng cao năng lực sản xuất, cung cấp các sản phẩm vừa có chất lượng cao, vừa có giá thành cạnh tranh.

Ông Phạm Hải Phong - Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), nhận định việc đưa doanh nghiệp tham gia các hội chợ, triển lãm ở nước ngoài tuy cần thiết nhưng chi phí lớn và chưa tạo điều kiện để khách hàng quốc tế trực tiếp đánh giá năng lực sản xuất tại Việt Nam.

Theo ông, VASI sẽ ra mắt nền tảng B2B ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) tại Triển lãm FBC vào tháng 9 tới. Nền tảng cho phép doanh nghiệp giới thiệu nhà máy và sản phẩm bằng video 3D ngắn, đồng thời đề xuất hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài hỗ trợ kết nối, mời các nhà mua hàng quốc tế đến Việt Nam trải nghiệm trực tiếp.

Một rào cản khác được cộng đồng doanh nghiệp nhắc đến là thiếu dữ liệu thị trường phục vụ sản xuất và xuất khẩu.

Ông Bùi Trung Kiên - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), cho rằng các doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ đang gặp bất lợi khi các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới chỉ chia sẻ rất hạn chế dữ liệu về xu hướng tiêu dùng, sản phẩm bán chạy và nhu cầu tại từng thị trường.

Điều này khiến doanh nghiệp khó xác định mặt hàng có tiềm năng, đồng thời làm giảm hiệu quả đầu tư và mở rộng xuất khẩu. Theo ông, khoảng cách về năng lực thương mại điện tử giữa các địa phương cũng chưa được thu hẹp, khi phần lớn hoạt động vẫn tập trung tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Từ thực tế đó, các hiệp hội doanh nghiệp kiến nghị chính sách hỗ trợ xuất khẩu cần chuyển mạnh từ xúc tiến thương mại truyền thống sang nâng cao năng lực cạnh tranh.

Các đề xuất tập trung vào việc tăng cường cung cấp dữ liệu thị trường độc lập cho doanh nghiệp, đẩy nhanh đàm phán mở rộng thị trường và giảm rào cản thương mại, hỗ trợ ứng dụng nền tảng số kết nối trực tiếp với nhà mua hàng quốc tế, đồng thời đào tạo kỹ năng thương mại điện tử cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo các hiệp hội, khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng dựa vào công nghệ, dữ liệu và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới, việc tháo gỡ những "nút thắt" này sẽ có ý nghĩa quan trọng để củng cố sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế và tạo thêm động lực cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.