“Rào cản” của xúc tiến thương mại truyền thống
Giai đoạn 2021–2025, XTTM đã góp phần quan trọng đưa kim ngạch xuất khẩu Việt Nam tăng trưởng bình quân 10,5%/năm, đạt hơn 370 tỷ USD vào năm 2024. Các hội chợ, đoàn giao thương, cung cấp thông tin thị trường giúp hàng nghìn doanh nghiệp tìm được đối tác mới, đặc biệt trong giai đoạn dịch COVID-19.
Tuy vậy, báo cáo “Xúc tiến thương mại giai đoạn 2021–2025 và định hướng 2026–2030” chỉ ra nhiều hạn chế: Hoạt động vẫn thiên về trực tiếp, thiếu tính linh hoạt, hiệu quả chưa cao...
Theo chỉ số Trade Promotion Capacity Index (TPCI) đánh giá 52 hiệp hội và trung tâm xúc tiến thương mại năm 2024, điểm trung bình về chuyển đổi số trong hệ thống XTTM mới đạt 42%, thấp nhất trong 6 trụ cột năng lực. Hầu hết trung tâm địa phương mới dừng ở mức “kế hoạch trên giấy”, chỉ 25% ứng dụng phần mềm chuyên sâu và 36% hỗ trợ doanh nghiệp tham gia hoạt động số. Quản lý dữ liệu cũng yếu, thiếu cơ sở dữ liệu quốc gia thống nhất, khiến thông tin thị trường phân mảnh, chậm cập nhật.
 |
| Xúc tiến thương mại đa nền tảng tạo động lực tăng trưởng xuất khẩu Việt Nam |
Ở góc độ doanh nghiệp, tâm lý ngại thay đổi, chưa đầu tư cho XTTM số khiến họ phụ thuộc vào kênh truyền thống, dễ bị gián đoạn bởi dịch bệnh hay biến động địa chính trị. Các quy định như Quyết định 72/2010/QĐ-TTg về quy chế xây dựng, quản lý và thực hiện Chương trình XTTM quốc gia và thông tư 171/2014/TT-BTC về hướng dẫn cơ chế tài chính hỗ trợ Chương trình XTTM quốc gia cũng chưa theo kịp xu hướng.
Phân tích yếu tố tác động đến XTTM, TS. Trương Thị Chí Bình - Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) - nhận định, trên bình diện toàn cầu, dịch chuyển địa chính trị, yêu cầu bền vững như EUDR (EU), thương mại dịch vụ xuyên biên giới và công nghệ mới (AI, dữ liệu lớn, IoT, blockchain) đang định hình lại thương mại. Xúc tiến truyền thống trở nên lỗi thời, trong khi các nền tảng số như hội chợ ảo, thực tế ảo hay phân tích dữ liệu AI giúp doanh nghiệp tối ưu tiếp cận, giảm chi phí, cá nhân hóa dịch vụ.
Theo bà Bình, Hàn Quốc và Singapore thành công nhờ tích hợp XTTM số, tiêu biểu như nền tảng buyKOREA kết nối B2B toàn cầu. Thụy Sĩ ứng dụng AI để cá nhân hóa tư vấn, còn Pháp đa dạng hóa dịch vụ theo chuỗi giá trị. Các mô hình này chứng minh XTTM tích hợp không chỉ đa nền tảng mà còn liên kết với đầu tư, du lịch, đổi mới sáng tạo, tạo động lực tăng trưởng xuất khẩu bền vững.
Động lực mới cho Việt Nam
Báo cáo "Xúc tiến thương mại giai đoạn 2021-2025 và một số định hướng chiến lược, kế hoạch giai đoạn 2026-2030" dự báo đến năm 2030, thương mại số có thể chiếm 30% GDP. Điều này buộc XTTM phải chuyển dịch để hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng sang thị trường Halal, châu Phi, Mỹ Latinh những khu vực hiện mới chiếm chưa đến 5% kim ngạch.
Với vai trò đầu mối, Bộ Công Thương được giao trọng trách định hình khung pháp lý, hiện đại hóa mạng lưới theo Đề án 1968/QĐ-TTg về chuyển đổi số trong XTTM. Bộ sẽ tăng cường phối hợp liên ngành, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia, đào tạo nhân lực số (TPCI hiện chỉ đạt 59,6%), đồng thời khuyến khích mô hình công – tư.
Trong giai đoạn 2026–2030, ngân sách dành cho xúc tiến thương mại dự kiến vượt 1.000 tỷ đồng, được phân bổ theo năm mũi nhọn chiến lược. Trước hết là tập trung vào các ngành hàng ưu tiên như điện tử, dệt may – da giày, thực phẩm, gỗ, công nghệ thông tin, logistics và hàng hóa môi trường. Song song đó, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu được xác định là hướng đi quan trọng, với trọng tâm mở rộng sang châu Phi, Mỹ Latinh và thị trường Halal.
Về tổ chức, kế hoạch nhấn mạnh phát triển mạng lưới XTTM quốc gia, nâng cao vai trò của các thương vụ tại nước ngoài và trung tâm xúc tiến địa phương. Một trụ cột khác là nâng cao năng lực địa phương và ngành hàng, thông qua đào tạo nguồn nhân lực gắn với xu hướng “xanh” và “số”. Cuối cùng, chương trình XTTM cấp quốc gia sẽ được đổi mới theo hướng ưu tiên chiều sâu, tập trung vào các doanh nghiệp dẫn dắt và tham gia chuỗi giá trị, thay vì dàn trải như trước.
Sự chuyển dịch từ XTTM truyền thống sang tích hợp đa nền tảng không còn là lựa chọn, mà là tất yếu chiến lược để Việt Nam duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu trong kỷ nguyên số. Bộ Công Thương với vai trò điều phối được kỳ vọng sẽ biến thách thức thành cơ hội, đưa doanh nghiệp Việt vươn cao hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.
