Từ phòng thí nghiệm đến thị trường: Bài toán khó của những sáng chế "Made in Vietnam"

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, sự cố điện vẫn là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra các vụ cháy, nổ tại nhà ở, cơ sở sản xuất và công trình dân dụng. Dù nhiều hệ thống điện đã được trang bị aptomat (CB), không ít vụ hỏa hoạn vẫn xảy ra do hồ quang điện xuất hiện trước khi thiết bị bảo vệ kịp ngắt mạch.

Các chuyên gia cho biết, CB chỉ tác động khi dòng điện vượt ngưỡng cho phép. Trong khoảng thời gian rất ngắn trước khi thiết bị ngắt nguồn, hồ quang điện có thể hình thành với nhiệt độ rất cao, đủ để làm bắt lửa các vật liệu dễ cháy trong điều kiện thích hợp. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều quốc gia tiếp tục nghiên cứu các giải pháp bổ sung nhằm nâng cao mức độ an toàn cho hệ thống điện.

GS.TS. Trần Văn Tín.

Theo nhóm nghiên cứu, sau hơn 14 năm với trên 10.000 lần thử nghiệm, giải pháp được xây dựng trên cơ sở kết hợp công nghệ từ trường, điều khiển vi mạch và plasma lạnh nhằm hỗ trợ dập hồ quang điện trong môi trường có oxy, qua đó góp phần giảm nguy cơ phát sinh cháy nổ do sự cố điện. Hiện sáng chế "Thiết bị bảo vệ mạch điện tích hợp hệ thống đa tầng chống hồ quang điện phát sinh cháy nổ và dòng rò khi đoản mạch" đã được nộp hồ sơ đăng ký bảo hộ tại Cục Sở hữu trí tuệ với số đơn 1-2026-04477.

Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng việc được cấp bằng bảo hộ mới chỉ là bước khởi đầu. Để một sáng chế thực sự tạo ra giá trị kinh tế và xã hội, công nghệ cần tiếp tục được kiểm chứng độc lập, hoàn thiện về kỹ thuật, đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn cũng như có doanh nghiệp tham gia đầu tư sản xuất và thương mại hóa.

Đây cũng là bài toán chung của hoạt động nghiên cứu khoa học tại Việt Nam. Nhiều kết quả nghiên cứu có tiềm năng nhưng chưa thể đi vào thực tiễn do thiếu nguồn lực tài chính, thiếu môi trường thử nghiệm và đặc biệt là sự kết nối giữa nhà khoa học với doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, mô hình hợp tác giữa các cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đang được xem là một hướng đi nhằm rút ngắn khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng. Thông qua các chương trình hợp tác, sinh viên có cơ hội tham gia nghiên cứu thực tế, các sáng chế được tiếp tục hoàn thiện trong môi trường học thuật, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận sớm các công nghệ mới.

Mới đây, Viện Khoa học Phát triển Tài năng Việt Nam và Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đã ký kết thỏa thuận hợp tác về nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ. Nội dung hợp tác tập trung vào việc hướng dẫn sinh viên tham gia nghiên cứu, ứng dụng các sáng chế kỹ thuật, đồng thời triển khai các hoạt động đào tạo, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ đổi mới sáng tạo.

Theo TS. Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đòi hỏi các cơ sở đào tạo phải tăng cường liên kết với viện nghiên cứu và doanh nghiệp để đưa hoạt động nghiên cứu gắn chặt hơn với nhu cầu thực tiễn.

Trong khuôn khổ chương trình hợp tác, hội thảo khoa học về sáng chế cũng được tổ chức với sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và giảng viên nhằm trao đổi, phản biện, đánh giá tính khả thi của giải pháp trước khi tiếp tục hoàn thiện và nghiên cứu triển khai ở quy mô lớn.

Xuất phát từ thực tế đó, từ năm 2012, GS.TS. Trần Văn Tín cùng nhóm nghiên cứu bắt đầu phát triển một thiết bị có khả năng can thiệp ngay từ thời điểm hồ quang điện phát sinh, thay vì chỉ xử lý khi sự cố đã hình thành.

Theo các chuyên gia, quá trình thương mại hóa một sáng chế thường phải vượt qua ba giai đoạn quan trọng: bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, kiểm chứng khoa học và triển khai sản xuất thông qua doanh nghiệp. Nếu thiếu một trong những mắt xích này, nhiều kết quả nghiên cứu sẽ khó chuyển hóa thành sản phẩm phục vụ đời sống.

Câu chuyện của nhóm nghiên cứu do GS.TS. Trần Văn Tín dẫn dắt không chỉ phản ánh sự kiên trì trong quá trình phát triển một giải pháp công nghệ, mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết của việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi nhà khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và các tổ chức hỗ trợ cùng tham gia vào chuỗi nghiên cứu, thử nghiệm và thương mại hóa. Chỉ khi các mắt xích này được kết nối hiệu quả, các sáng chế công nghệ trong nước mới có thêm cơ hội chuyển từ phòng thí nghiệm đến thị trường và tạo ra giá trị thiết thực cho xã hội.