Thay đổi lớn về thẩm quyền xử phạt vi phạm sở hữu công nghiệp từ ngày 15/7

Doanh nghiệp và các đơn vị sản xuất kinh doanh cần lưu ý các điều chỉnh pháp lý mới liên quan đến việc bảo hộ và xử lý vi phạm nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp. Từ ngày 15/7/2026, quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp có nhiều thay đổi tại Nghị định 186/2026/NĐ-CP nhằm tránh khoảng trống nhiệm vụ, đẩy nhanh quá trình phát hiện, xử lý vi phạm.

Bổ sung cấp xã và thu hẹp đầu mối xử phạt độc lập

Cơ cấu các cơ quan tham gia vào quá trình thanh tra, xử phạt tại địa bàn cơ sở ghi nhận những thay đổi lớn về mặt thẩm quyền hành chính.

Từ ngày 15/7/2026, quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp có nhiều thay đổi tại Nghị định 186/2026/NĐ-CP nhằm tránh khoảng trống nhiệm vụ, đẩy nhanh quá trình phát hiện, xử lý vi phạm (Ảnh minh họa).

Theo Điều 15 Nghị định 99/2013/NĐ-CP được sửa đổi tại Điều 3 Nghị định 186/2026/NĐ-CP, từ ngày 15/7/2026, hệ thống chủ thể có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp gồm: Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ; các đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp do Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ hoặc Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ thành lập; lực lượng Quản lý thị trường; các đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Công thương thành lập; Hải quan; các đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Tài chính thành lập; Công an; các đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng Công an thành lập; Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ.

Mô hình này dịch chuyển quyền lực về phía các đơn vị chuyên ngành và chính quyền cấp cơ sở để bám sát thực địa. So quy định hiện hành tại Điều 15 Nghị định 99/2013/NĐ-CP, hệ thống cơ quan xử phạt đã có nhiều thay đổi đáng kể.

Theo quy định mới, Thanh tra Khoa học và Công nghệ và Thanh tra Thông tin và Truyền thông không còn là các chủ thể xử phạt độc lập, mà chuyển sang mô hình xử phạt thông qua Cục Sở hữu trí tuệ, các đoàn kiểm tra chuyên ngành và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ; đồng thời, cấp huyện cũng không còn được quy định trong hệ thống chủ thể xử phạt, thay vào đó Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã được bổ sung thẩm quyền xử phạt nhằm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương mới.

Sự thay đổi này đi kèm với việc gia tăng hàng loạt chức danh có quyền ra quyết định xử lý trong nội bộ các lực lượng thực thi. Nghị định mới cũng bổ sung nhiều chức danh xử phạt trong từng lực lượng chuyên ngành.

Đối với Công an, nhiều chức danh mới được bổ sung như Trưởng Công an cấp xã, các trưởng phòng nghiệp vụ thuộc công an cấp tỉnh và các đơn vị chuyên trách.

Trong lĩnh vực hải quan và quản lý thị trường, hệ thống chức danh xử phạt cũng được điều chỉnh theo cơ cấu tổ chức mới và bổ sung thêm các đoàn kiểm tra chuyên ngành do Bộ trưởng quản lý trực tiếp thành lập. Theo Cục Sở hữu trí tuệ, việc bổ sung thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp nhằm tránh khoảng trống nhiệm vụ và bám sát địa bàn để đẩy nhanh quá trình phát hiện, xử lý vi phạm.

Phân định rõ phạm vi và áp dụng biện pháp chặn tên miền

Để hạn chế tình trạng "giẫm chân lên nhau" giữa các lực lượng, hành vi giả mạo và xâm phạm quyền được bóc tách rõ theo từng địa bàn hoạt động. Nghị định 186/2026/NĐ-CP cũng sửa đổi cách phân định phạm vi xử lý của từng lực lượng nhằm hạn chế chồng chéo thẩm quyền.

Thống kê sơ bộ cho thấy, tính đến tháng 5/2026, lực lượng chức năng trên cả nước đã phát hiện và xử lý 1.019 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Trong đó, có 756 vụ xử lý hành chính, 706 đối tượng bị xử lý và 22 vụ bị khởi tố hình sự.

Theo đó, Quản lý thị trường được giao xử phạt các hành vi sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý (Điều 12) và hành vi sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán tem, nhãn, vật phẩm mang nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý giả mạo (Điều 13) phát sinh trong hoạt động sản xuất, buôn bán, chào hàng, vận chuyển, tàng trữ, trưng bày hàng hóa hoặc kinh doanh dịch vụ thương mại trong nước. Đồng thời, lực lượng này còn được xử lý các hành vi vi phạm quy định về chỉ dẫn bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Điều 6); vi phạm quy định về niêm phong, tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm trong quá trình thanh tra, kiểm tra (Điều 9); xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, kiểu dáng công nghiệp (Điều 11); cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp (Điều 14) phát sinh trong hoạt động thương mại nội địa; nếu xác định được cơ sở sản xuất thì vẫn có quyền tiếp tục xử lý tại cơ sở đó.

Trong khi đó, lực lượng hải quan kiểm soát chặt biên giới và công an tập trung vào các nhóm thủ tục hành chính, giám định chuyên sâu. Đối với Hải quan, phạm vi xử phạt áp dụng đối với các hành vi vi phạm quy định về chỉ dẫn bảo hộ quyền sở hữu công nghiệp (Điều 6); vi phạm quy định về niêm phong, tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm (Điều 9); xâm phạm quyền đối với sáng chế, giải pháp hữu ích, thiết kế bố trí (Điều 10); xâm phạm quyền đối với nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, tên thương mại, kiểu dáng công nghiệp (Điều 11); sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý (Điều 12); sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán tem, nhãn, vật phẩm giả mạo (Điều 13); cạnh tranh không lành mạnh trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp (Điều 14) khi vi phạm phát sinh trong hoạt động nhập khẩu, quá cảnh hoặc vận chuyển hàng hóa thuộc địa bàn hoạt động hải quan. Lực lượng Công an được giao xử phạt đối với các hành vi cụ thể được quy định tại khoản 1 Điều 5 (vi phạm về thủ tục xác lập, thực hiện và bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp), điểm e khoản 1 và khoản 4 Điều 7 (một số hành vi vi phạm trong hoạt động đại diện sở hữu công nghiệp), khoản 4 Điều 8 (một số hành vi vi phạm trong hoạt động giám định sở hữu công nghiệp) cùng các hành vi vi phạm quy định về niêm phong, tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm (Điều 9); sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý (Điều 12); sản xuất, nhập khẩu, buôn bán, vận chuyển, tàng trữ để bán tem, nhãn, vật phẩm giả mạo (Điều 13).

Riêng Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ, các đoàn kiểm tra chuyên ngành sở hữu công nghiệp và Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ được giao xử phạt các hành vi thuộc Chương II của Nghị định 186/2026/NĐ-CP theo địa bàn hoặc phạm vi quản lý được giao.

Đặc biệt, công cụ xử lý vi phạm trên môi trường số được bổ sung một giải pháp mạnh tay đối với các website lừa đảo, giả mạo có gốc nước ngoài. Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định 186/2026/NĐ-CP là bổ sung biện pháp khắc phục hậu quả là “ngăn chặn truy cập tên miền xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp”.

Hiện, Nghị định 99/2013/NĐ-CP chỉ quy định biện pháp buộc thay đổi thông tin tên miền, trả lại tên miền hoặc thu hồi tên miền khi tổ chức, cá nhân vi phạm không thực hiện quyết định xử phạt. Theo Cục Sở hữu trí tuệ, quy định này nhằm đẩy nhanh quá trình xử lý vi phạm và khắc phục được khó khăn trong việc xử lý tên miền quốc tế không có trụ sở tại Việt Nam cung cấp.