Xuất khẩu cá tra phục hồi ấn tượng, kỳ vọng cán mốc 2 tỷ USD

Tín hiệu phục hồi tích cực

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) ngày 28/4 công bố dữ liệu mới nhất từ Tổng cục Hải quan cho thấy xuất khẩu cá tra Việt Nam đang có những tín hiệu phục hồi tích cực. Riêng trong tháng 3/2025, kim ngạch xuất khẩu cá tra đạt 182 triệu USD, tăng 21% so với tháng trước và tăng 16% so với cùng kỳ năm 2024. Sự tăng trưởng này chủ yếu được thúc đẩy bởi nhu cầu tiêu thụ mạnh mẽ từ hai thị trường trọng điểm là Trung Quốc (bao gồm Hồng Kông) và Hoa Kỳ – những thị trường đã và đang khẳng định vai trò then chốt trong việc duy trì vị thế của cá tra Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Tổng khối lượng cá tra xuất khẩu trong tháng 3 đạt gần 79.000 tấn, tăng 23% so với cùng kỳ năm ngoái. Đặc biệt, giá xuất khẩu trung bình của cá tra cũng ghi nhận sự cải thiện, đạt 2,28 USD/kg – tăng 2% so với năm 2024. Hầu hết các thị trường lớn đều cho thấy dấu hiệu phục hồi rõ nét: Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) tăng 61%, Hoa Kỳ tăng 28%, EU tăng 73%, ASEAN tăng 11%, Brazil tăng 44%, Mexico tăng 15%, và đáng chú ý là thị trường Anh tăng tới 120%.

Xuất khẩu cá tra phục hồi ấn tượng, kỳ vọng cán mốc 2 tỷ USD

Sự phục hồi trong tháng 3 đến từ nhiều yếu tố thuận lợi, trong đó đáng kể nhất là nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh tại Trung Quốc vào cuối tháng, trùng với thời điểm giá nguyên liệu trong nước có xu hướng hạ nhiệt. Đồng thời, hoạt động xuất khẩu không còn bị gián đoạn bởi kỳ nghỉ Tết Nguyên đán như hai tháng đầu năm.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất của cá tra Việt Nam trong tháng 3/2025 với sản lượng nhập khẩu hơn 21.000 tấn, ghi nhận sự phục hồi ấn tượng sau mức giảm sâu vào tháng 2. Tổng giá trị xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 38 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, giá xuất khẩu trung bình tại đây đã giảm 4,2%, còn 2,04 USD/kg, sau sáu tháng tăng liên tục. Dù vậy, các sản phẩm phi lê đông lạnh – chiếm khoảng 60% kim ngạch xuất khẩu – vẫn được người tiêu dùng Trung Quốc ưa chuộng.

Tính đến hết quý I/2025, Trung Quốc và Hoa Kỳ vẫn là hai thị trường chủ lực, chiếm phần lớn tổng kim ngạch xuất khẩu cá tra Việt Nam. Sản phẩm chủ lực là phi lê cá tra đông lạnh – đáp ứng tiêu chí tiện lợi, giá cả phải chăng và giàu dinh dưỡng.

Tại thị trường Mỹ, giá xuất khẩu cá tra hiện đang ở mức khá cao – khoảng 3,40 USD/kg. Tuy nhiên, áp lực từ chính sách thuế quan mới đang phủ bóng lên triển vọng xuất khẩu. Cụ thể, nếu Hoa Kỳ chính thức áp mức thuế đối ứng 46%, giá cá tra Việt Nam có thể bị đẩy lên đến 5,10 USD/kg – làm giảm sức cạnh tranh so với các loại cá thịt trắng khác như cá rô phi hay cá tuyết. Điều này không chỉ khiến doanh nghiệp khó tiếp cận người tiêu dùng mà còn tiềm ẩn nguy cơ “càng xuất khẩu càng lỗ”.

May mắn thay, việc Mỹ tạm hoãn áp dụng mức thuế mới trong 90 ngày đã tạo ra khoảng thời gian quý giá để các doanh nghiệp tranh thủ đẩy mạnh vận chuyển, đàm phán và tìm kiếm các giải pháp thay thế. Dù vậy, không thể phủ nhận vai trò của thị trường Mỹ đối với tăng trưởng ngành cá tra. Theo VASEP, trong 11 tháng năm 2024, xuất khẩu cá tra chế biến sang Mỹ đã đạt trên 12 triệu USD – tăng hơn 2.182% so với cùng kỳ năm trước, lập mức cao nhất trong một thập kỷ.

Đặc biệt, việc Mỹ dỡ bỏ thuế chống bán phá giá với cá phi lê Việt Nam theo thỏa thuận song phương ký ngày 17/1/2025 mở ra triển vọng phục hồi rõ rệt. Nếu được thực thi hiệu quả, Mỹ hoàn toàn có thể vượt Trung Quốc để trở lại vị trí số một trong các thị trường nhập khẩu cá tra của Việt Nam trong năm nay.

Với đà tăng trưởng hiện tại, VASEP và các chuyên gia ngành thủy sản kỳ vọng xuất khẩu cá tra Việt Nam trong năm 2025 có thể đạt khoảng 2 tỷ USD – tương đương với mức của năm 2024. Triển vọng này được củng cố bởi sự phục hồi kinh tế toàn cầu sau đại dịch, cùng với nhu cầu tăng mạnh đối với các nguồn protein giá rẻ.

Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do như CPTPP và ATIGA tiếp tục là động lực quan trọng, giúp cá tra Việt Nam mở rộng thị phần tại các thị trường tiềm năng như Mexico, Thái Lan và Brazil. Trong đó, Brazil và Mexico ghi nhận mức tăng trưởng lần lượt 44% và 15% trong tháng 3 – minh chứng cho hiệu quả của chiến lược hội nhập và đa dạng hóa thị trường.

Thách thức vẫn hiện hữu

Dù triển vọng sáng sủa, ngành cá tra vẫn phải đối mặt với những thách thức không nhỏ. Tại Mỹ, tình hình chính sách thuế quan vẫn chưa rõ ràng, khiến các doanh nghiệp lớn phải điều chỉnh chiến lược xuất khẩu ngay trong tháng 4/2025. Ngoài ra, chi phí đầu vào gia tăng – từ nguyên liệu, thức ăn thủy sản đến giá nhiên liệu – đang tạo thêm áp lực cho các nhà chế biến và xuất khẩu.

Một thách thức khác là sự cạnh tranh ngày càng gay gắt từ các loài cá thịt trắng khác như cá minh thái Nga, cá rô phi Trung Quốc và thậm chí là cá tuyết từ châu Âu. Trong khi đó, xu hướng tiêu dùng tại một số thị trường đang chuyển dịch sang các sản phẩm có giá trị gia tăng thấp như cá tra nguyên con – điều này có thể ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp nếu không được tái cấu trúc sản phẩm phù hợp.

Trước bối cảnh đó, VASEP khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động điều chỉnh sản lượng theo sát nhu cầu thực tế, đồng thời tăng cường tận dụng các ưu đãi từ hiệp định thương mại tự do để gia tăng sức cạnh tranh. Một trong những định hướng quan trọng là phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng – như cá tra chế biến sẵn, đóng hộp hoặc tẩm gia vị – nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu dùng hiện đại và nâng cao giá trị xuất khẩu.

Việc đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA) lên phiên bản 3.0 cũng được xem là bước đi chiến lược để mở rộng không gian thương mại với thị trường đông dân nhất thế giới. Đồng thời, đạt được một thỏa thuận thuế quan ổn định với Mỹ sẽ là “cú hích” lớn, giúp ngành cá tra Việt Nam củng cố vị thế và bứt phá trong giai đoạn tới.