Việt Nam có thể trở thành cửa ngõ để nông nghiệp Canada vào ASEAN

Với doanh nghiệp Canada, bài toán tại Việt Nam đang thay đổi. Thay vì chỉ tìm đầu ra cho lúa mì, đậu tương hay thịt bò, họ bắt đầu nhìn rộng hơn vào chuỗi cung ứng, công nghệ và khả năng mở rộng hoạt động sang ASEAN. Việt Nam vì thế có thể trở thành điểm đặt chân thay vì chỉ là một thị trường bán hàng.

Tại hội thảo về quan hệ đối tác thương mại và đầu tư nông nghiệp Canada - Việt Nam do Hội đồng Thương mại Canada - Việt Nam tổ chức, các đại diện chính phủ, chuyên gia và doanh nghiệp hai nước cùng bàn về hướng mở rộng hợp tác trong lĩnh vực này.

Thương mại hai chiều đã có nền tảng

Quy mô thương mại hiện nay cho thấy quan hệ nông nghiệp hai nước đã hình thành những dòng hàng tương đối rõ.

Năm 2025, Canada xuất khẩu sang Việt Nam khoảng 702 triệu CAD nông sản, thực phẩm và thủy sản. Giai đoạn 2021-2025, nhóm hàng này tăng bình quân 22,7%/năm.

Canada là một quốc gia có nền nông nghiệp phát triển, với diện tích đất nông nghiệp rộng lớn, khí hậu ôn hòa, và nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú.

Lúa mì, đậu tương, thịt bò đông lạnh, cua đông lạnh và khô dầu cải là những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada.

Ở chiều ngược lại, Canada nhập khoảng 964 triệu CAD nông sản và thực phẩm từ Việt Nam trong năm 2025. Tôm, cá phi lê và các sản phẩm chế biến có giá trị gia tăng chiếm tỷ trọng đáng kể.

Cơ cấu này cho thấy hai nền kinh tế có tính bổ trợ khá rõ. Một bên có nguồn cung nông sản và công nghệ, bên kia có năng lực sản xuất, chế biến và khả năng tiếp cận thị trường khu vực.

Ông Greg Folinazzo - đại diện Bộ Nông nghiệp và Thực phẩm Canada - đưa ra đánh giá cho thấy Việt Nam là thị trường ưu tiên và “cửa ngõ chiến lược” đối với ngành nông nghiệp Canada tại Đông Nam Á.

Không thể cạnh tranh chỉ bằng giá

Đây là bài toán mà doanh nghiệp Canada phải tính đến khi bước vào Việt Nam.

Các đại biểu tại hội thảo nhận định Canada khó cạnh tranh với những nhà cung cấp ở gần Việt Nam nếu chỉ dựa vào giá và chi phí vận chuyển. Nhưng hàng hóa Canada có một lợi thế khác: độ tin cậy, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, chất lượng dinh dưỡng và tiêu chuẩn môi trường.

Điều đó gợi ra một chiến lược khác cho doanh nghiệp Canada: không nhất thiết phải cạnh tranh ở phân khúc đại trà mà có thể chọn những thị trường ngách, nơi chất lượng và tiêu chuẩn tạo ra giá trị cao hơn.

Ông Calvin Xiao - Quản lý quan hệ cấp cao của Cơ quan Phát triển Xuất khẩu Canada (EDC) - cho rằng sức hút của Việt Nam không chỉ đến từ quy mô dân số và nhu cầu nội địa. Quan trọng hơn, Việt Nam có khả năng giúp doanh nghiệp Canada kết nối với các thị trường khác tại Đông Nam Á.

Trong bối cảnh Canada muốn đa dạng hóa thương mại và giảm phụ thuộc vào thị trường Bắc Mỹ, Việt Nam có thể đảm nhận đồng thời hai vai trò: thị trường tiêu thụ và điểm tựa để doanh nghiệp Canada mở rộng hoạt động trong khu vực.

Công nghệ mới là khoảng trống lớn

Cơ hội đáng chú ý hơn nằm ngoài hoạt động mua bán nông sản.

Hợp tác Việt Nam - Canada đang mở sang nông nghiệp chính xác, thủy canh, công nghệ phân bón, chế biến sâu, bảo quản sau thu hoạch, giảm phát thải và xây dựng hệ thống đo lường tín chỉ carbon. Nhu cầu này xuất phát từ những vấn đề rất thực tế của sản xuất.

Hệ thống tự động hóa trong trang trại là một trong những điểm nhấn của sự hiện đại hóa của nghề nông ở Canada. Từ việc tự động hóa quá trình tưới nước, phun thuốc trừ sâu đến việc thu hoạch tự động, các trang trại ở Canada đang sử dụng công nghệ để giảm thiểu sự phụ thuộc vào lao động và tăng cường năng suất. Sự xuất hiện của drone và trí tuệ nhân tạo cũng đã thay đổi cách mà nông dân quản lý và giám sát trang trại của họ.

Giáo sư Huy Đặng thuộc Đại học Trent cho rằng biến đổi khí hậu đang buộc cả Canada và Việt Nam thay đổi cách sản xuất lương thực. Canada đối mặt với mùa Đông khắc nghiệt và yêu cầu tăng khả năng tự chủ lương thực. Trong khi đó, Đồng bằng sông Cửu Long chịu sức ép từ xâm nhập mặn, sụt lún đất và nước biển dâng.

Theo ông, thủy canh có thể tiết kiệm tới 90% lượng nước, qua đó mở ra hướng ứng dụng tại những khu vực nguồn nước mặt bị nhiễm mặn hoặc cần hạn chế khai thác nước ngầm.

Nhóm nghiên cứu của Giáo sư Huy Đặng dự kiến phối hợp với một viện nghiên cứu lúa tại Cần Thơ để thử nghiệm một số giải pháp công nghệ ngoài thực địa.

Đây là dạng hợp tác có ý nghĩa khác với xuất khẩu hàng hóa. Doanh nghiệp công nghệ Canada có thể bán giải pháp, chuyển giao công nghệ và cùng phát triển sản phẩm phù hợp điều kiện Việt Nam.

CPTPP tạo thêm lợi thế cho doanh nghiệp

Bà Natujwa Maliondo - cán bộ Phát triển thương mại cấp cao thuộc Bộ Nông nghiệp và Thủy lợi tỉnh bang Alberta, cho rằng doanh nghiệp Canada cần đặt Việt Nam trong chiến lược tiếp cận toàn bộ ASEAN thay vì chỉ tính toán quy mô thị trường Việt Nam.

Nền tảng để thực hiện chiến lược này đã có. CPTPP tạo điều kiện để doanh nghiệp hai nước hưởng ưu đãi thuế quan và tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, ưu đãi thương mại không tự biến thành đơn hàng hay dòng vốn. Hai bên vẫn cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục hành chính và cải thiện môi trường chính sách để doanh nghiệp thuận lợi hơn trong đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Với doanh nghiệp Canada, việc tìm đúng đối tác Việt Nam cũng là điều kiện quan trọng. Các doanh nghiệp tham dự hội thảo nhấn mạnh vai trò của việc hiểu văn hóa kinh doanh và xây dựng quan hệ lâu dài.

Với Việt Nam, đây lại là cơ hội thu hút thêm nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị vào nông nghiệp, chế biến và các ngành liên quan.

Nếu Canada có nguồn cung, công nghệ và năng lực nghiên cứu, Việt Nam có thị trường, năng lực sản xuất và vị trí kết nối ASEAN. Ghép được hai lợi thế này vào cùng một chuỗi giá trị sẽ tạo ra cơ hội lớn hơn nhiều so với việc chỉ tăng thêm một vài mặt hàng xuất nhập khẩu.