Chuẩn xanh định hình dư địa xuất khẩu Đồng Nai vào EU

Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh Châu Âu (EVFTA - European Union - Vietnam Free Trade Agreement) đang bước sang giai đoạn mà lợi thế thuế quan không còn là yếu tố duy nhất quyết định sức cạnh tranh. Với một trung tâm sản xuất, chế biến và xuất khẩu lớn như Đồng Nai, cánh cửa vào EU rộng hơn nhưng đi kèm với đó là yêu cầu cao hơn về nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn môi trường và khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thị trường EU đã hiện diện rõ trong dòng xuất khẩu

Trong 9 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Đồng Nai sang EU đạt 949 triệu USD, trong tổng kim ngạch xuất nhập khẩu với thị trường này hơn 1 tỷ USD. Các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực gồm gỗ và sản phẩm gỗ, cà phê, sản phẩm từ cao su, hạt điều, hạt tiêu, rau quả và bánh kẹo.

Doanh nghiệp Đồng Nai đang phải đáp ứng đồng thời ưu đãi thuế quan của EVFTA và các yêu cầu ngày càng cao về xuất xứ, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn môi trường khi xuất khẩu vào EU.

Đây là nhóm ngành có mức độ gắn kết trực tiếp với các yêu cầu về xuất xứ và truy xuất nguồn nguyên liệu. Đặc biệt với gỗ, cà phê và cao su, khả năng chứng minh nguồn gốc hợp pháp, kiểm soát chuỗi cung ứng và đáp ứng các quy định môi trường ngày càng có ý nghĩa đối với khả năng duy trì đơn hàng.

Sở Công Thương Đồng Nai đánh giá EVFTA tiếp tục là một trong những động lực quan trọng để doanh nghiệp khai thác thị trường EU. Năm 2026 cũng là giai đoạn quan trọng trong lộ trình cắt giảm thuế quan của hiệp định, khi EU tiến tới xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với gần 99% số dòng thuế, tương đương 99,7% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam theo lộ trình cam kết.

Nhưng ưu đãi thuế chỉ phát huy tác dụng khi hàng hóa đáp ứng điều kiện để được hưởng ưu đãi.

C/O và quy tắc xuất xứ trở thành khâu then chốt

Một trong những điều kiện quan trọng của EVFTA là hàng hóa phải đáp ứng quy tắc xuất xứ để được hưởng thuế suất ưu đãi. Điều này khiến chứng nhận xuất xứ không còn chỉ là thủ tục sau cùng của một lô hàng mà trở thành một thành phần không kém quan trọng trong quá trình tổ chức sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng.

Đồng Nai đã có động thái hỗ trợ doanh nghiệp ở khâu này. Ngày 29/4/2026, UBND tỉnh Đồng Nai, nay là UBND thành phố Đồng Nai, ban hành Quyết định 1693/QĐ-UBND về cải cách thủ tục cấp C/O mẫu EUR.1. Với hồ sơ điện tử qua hệ thống eCoSys, thời gian xét duyệt được quy định trong vòng 6 giờ làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ; hồ sơ giấy khớp đúng dữ liệu điện tử được cấp trong vòng 2 giờ làm việc.

Việc rút ngắn thời gian xử lý có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp xuất khẩu, nhất là trong bối cảnh đơn hàng, lịch tàu và thời gian giao hàng ngày càng đòi hỏi khả năng phản ứng nhanh.

Tuy nhiên, cải cách thủ tục chỉ giải quyết một phần vấn đề. Doanh nghiệp vẫn phải tự bảo đảm tính chính xác của dữ liệu nguyên liệu, tỷ lệ nội địa hóa và các điều kiện xuất xứ ngay từ khâu sản xuất.

Từ ưu đãi thuế sang cuộc đua tiêu chuẩn xanh

Thách thức lớn hơn đang nằm ở các yêu cầu phi thuế quan của EU. Theo Sở Công Thương Đồng Nai, doanh nghiệp xuất khẩu phải chủ động thích ứng với các yêu cầu liên quan đến Cơ chế điều chỉnh carbon biên giới (CBAM), Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) và các tiêu chuẩn trong Thỏa thuận Xanh châu Âu.

Với Đồng Nai, nơi tập trung nhiều ngành hàng xuất khẩu như gỗ, giày dép, dệt may, cà phê, cao su, điện tử và máy móc, quá trình chuyển sang sản xuất xanh, minh bạch nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng sẽ không chỉ phục vụ riêng thị trường EU.

Với các ngành sử dụng nhiều năng lượng, yêu cầu kiểm kê và giảm phát thải carbon ngày càng trở nên quan trọng. Với gỗ, cà phê và cao su, yêu cầu truy xuất nguồn gốc lại đặt trọng tâm vào khả năng xác định nguồn nguyên liệu và kiểm soát chuỗi cung ứng.

Điều này tạo ra một thay đổi đáng chú ý trong cách doanh nghiệp tiếp cận thị trường EU. Chất lượng sản phẩm không còn chỉ được kiểm tra ở khâu cuối cùng, mà phải được bảo đảm xuyên suốt từ nguyên liệu, sản xuất, chế biến, đóng gói đến vận chuyển.

Định hướng hỗ trợ doanh nghiệp của Đồng Nai cũng đang dịch chuyển theo hướng này. Kế hoạch xúc tiến thương mại giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu chuyển dịch cơ cấu hàng xuất khẩu theo hướng tăng hàng hóa có giá trị gia tăng cao, phát triển sản phẩm có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Năng lực xanh quyết định khả năng giữ thị trường

Trong 8 tháng năm 2026, sản xuất công nghiệp của Đồng Nai tăng 12,63% so với cùng kỳ; doanh thu vận tải, kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải đạt 38.284 tỷ đồng, tăng 20,45%. Riêng doanh thu kho bãi và dịch vụ hỗ trợ vận tải tăng 28,03%, phản ánh nhu cầu lưu chuyển hàng hóa phục vụ sản xuất và xuất nhập khẩu tiếp tục tăng.

Quy mô sản xuất và logistics mở rộng tạo nền tảng để doanh nghiệp Đồng Nai tăng xuất khẩu. Nhưng cùng lúc, yêu cầu của thị trường EU đang buộc doanh nghiệp phải nâng cấp chính năng lực sản xuất đó.

Đây là điểm khác biệt của giai đoạn EVFTA hiện nay. Lợi thế thuế quan tạo điều kiện mở cửa thị trường, còn năng lực đáp ứng tiêu chuẩn quyết định khả năng ở lại thị trường.

Với Đồng Nai, nơi tập trung nhiều ngành hàng xuất khẩu như gỗ, giày dép, dệt may, cà phê, cao su, điện tử và máy móc, quá trình chuyển sang sản xuất xanh, minh bạch nguồn gốc và quản trị chuỗi cung ứng sẽ không chỉ phục vụ riêng thị trường EU. Đây còn là nền tảng để doanh nghiệp nâng sức cạnh tranh tại nhiều thị trường có tiêu chuẩn cao khác.