Vì sao xuất nhập khẩu 'đột ngột' giảm hai con số trong nửa đầu tháng 4?

Theo số liệu sơ bộ từ Tổng cục Hải quan, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong kỳ 1 tháng 4 (từ 1/4 đến 15/4) chỉ đạt 35,44 tỷ USD, giảm 10,6%, tương đương giảm 4,2 tỷ USD so với nửa cuối tháng 3. Trong đó, xuất khẩu ghi nhận mức sụt giảm đến 18,3%, đạt 16,75 tỷ USD. Nhập khẩu cũng giảm nhẹ 2,4%, còn 18,69 tỷ USD.

Nguồn: Cục Hải quan

Dù tính từ đầu năm đến 15/4, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vẫn tăng 13,89% so với cùng kỳ năm ngoái, nhưng đợt giảm “đột ngột” trong nửa đầu tháng 4 đang khiến nhiều doanh nghiệp và chuyên gia kinh tế không khỏi lo ngại.

Một trong những nguyên nhân trực tiếp dẫn đến sự sụt giảm mạnh là thông báo áp thuế nhập khẩu 46% đối với hàng hóa từ Việt Nam do chính quyền Tổng thống Trump đưa ra đầu tháng 4. Dù mức thuế này chưa chính thức có hiệu lực (dự kiến tháng 7), thông tin đã lập tức gây xáo trộn tâm lý thị trường và khiến nhiều đơn hàng từ Mỹ bị trì hoãn hoặc hủy bỏ.

TS. Nguyễn Xuân Thành, chuyên gia kinh tế thuộc Đại học Fulbright, nhận định: “Đây không chỉ là một cú sốc ngắn hạn mà còn là tín hiệu cho thấy môi trường thương mại với Mỹ ngày càng khó đoán. Việt Nam vốn hưởng lợi từ vai trò là điểm đến thay thế trong chuỗi cung ứng, nhưng nếu không cải thiện quan hệ thương mại chiến lược với Mỹ, chúng ta sẽ mất đi lợi thế này.”

Không chỉ xuất khẩu gặp khó, khả năng nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Việt Nam hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ Trung Quốc – quốc gia đang siết chặt xuất khẩu một số nhóm hàng chiến lược.

Theo báo cáo từ Bộ Công Thương, việc Trung Quốc tăng cường chính sách bảo hộ, cùng các đợt gián đoạn vận chuyển tại các cảng lớn như Thiên Tân, Thâm Quyến, đang làm chậm chu kỳ cung ứng sang Việt Nam từ 10–14 ngày so với trước đây.

Ông Lưu Đức Khánh, Giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán SHS, phân tích: “Các doanh nghiệp xuất khẩu hiện đang đối mặt với bài toán kép: thiếu nguyên liệu và giảm đơn hàng. Việc chậm chuỗi cung ứng đồng nghĩa với chậm giao hàng, trong khi khách hàng nước ngoài đang cắt giảm chi tiêu do lạm phát toàn cầu tăng trở lại.”

Ảnh minh họa

Trong kỳ 1 tháng 4, cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam ghi nhận mức thâm hụt 1,08 tỷ USD – điều hiếm gặp trong bối cảnh Việt Nam thường xuyên duy trì thặng dư nhờ xuất khẩu mạnh. Tuy vậy, tính từ đầu năm đến 15/4, cán cân vẫn thặng dư 2,07 tỷ USD.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cảnh báo: “Sự thâm hụt thương mại tạm thời không đáng lo nếu chỉ mang tính kỹ thuật, nhưng nếu nguyên nhân là do mất thị trường và đứt cung ứng kéo dài thì đó là điều cần cảnh báo. Việt Nam cần nhanh chóng đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống như Mỹ và Trung Quốc.”

Trước tình hình này, Chính phủ đã có động thái tích cực như đẩy mạnh đàm phán với Mỹ, đề xuất mua thêm hàng hóa chiến lược từ Washington và thắt chặt hợp tác kinh tế với Trung Quốc qua việc ký kết hơn 40 thỏa thuận trong chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình.

Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng các biện pháp dài hạn như nội địa hóa chuỗi cung ứng, thúc đẩy công nghiệp phụ trợ, cải thiện năng lực logistic và đa phương hóa quan hệ thương mại mới là chiến lược bền vững.