Ngày mai 18/8, TAND TP. Hà Nội dự kiến mở phiên tòa sơ thẩm xét xử 28 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Công ty Hoàng Long, Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cùng các đơn vị liên quan. Phiên xử dự kiến kéo dài 9 ngày, với Hội đồng xét xử gồm 5 người, do Thẩm phán Lưu Ngọc Cảnh làm chủ tọa.
Vụ án đáng chú ý không chỉ bởi số tiền hối lộ được xác định lên tới hơn 30,2 tỷ đồng mà còn bởi cách cơ quan tố tụng phân hóa trách nhiệm đối với những người nhận tiền và những doanh nghiệp đưa tiền.
Một khoản tiền, hai cách xác định trách nhiệm
Trong số những người từng nhận tiền nhưng không bị xử lý hình sự có ông Lê Tấn Dũng - nguyên Thứ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội.
 |
| Tội nhận hối lộ là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn, lợi dụng chức vụ, quyền hạn trực tiếp hoặc qua trung gian nhận hoặc sẽ nhận tiền, tài sản hoặc lợi ích (vật chất hoặc phi vật chất khác) dưới bất kỳ hình thức nào cho chính bản thân người đó hoặc cho người khác hoặc cho tổ chức khác để làm hoặc không làm một việc vi lợi ích hay theo yêu cầu của người đưa hối lộ. |
Theo cáo buộc, ông Dũng không được giao phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước nhưng từng ký 7 giấy phép do được ủy quyền. Trong quá trình này, ông nhận 500 triệu đồng từ Tống Hải Nam - cựu Cục trưởng Cục Quản lý lao động ngoài nước.
Tuy nhiên, cơ quan truy tố xác định ông Dũng không biết Cục Quản lý lao động ngoài nước có hành vi “gây khó khăn”, buộc doanh nghiệp phải đưa tiền. Ông cũng không bàn bạc với Tống Hải Nam về việc này và không tiếp xúc với các doanh nghiệp.
Một yếu tố khác được xem xét là sau khi vụ việc được điều tra, ông Dũng tự nguyện nộp lại toàn bộ 500 triệu đồng đã nhận.
Từ các tình tiết trên, Cơ quan Điều tra không xử lý trách nhiệm hình sự đối với nguyên Thứ trưởng Lê Tấn Dũng.
Không chỉ ông Dũng, một số cán bộ khác tại Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội cũng được xác định có nhận tiền nhưng không bị xử lý hình sự. Theo Viện Kiểm sát, những người này thực hiện nhiệm vụ theo chỉ đạo của cấp trên, không tiếp xúc với doanh nghiệp và không biết việc doanh nghiệp bị “gây khó khăn” để phải đưa tiền.
Cơ chế tạo rào cản khiến doanh nghiệp phải chi tiền
Điểm khác biệt nằm ở nhóm cán bộ bị đưa ra xét xử về tội “Nhận hối lộ”.
Theo cáo buộc, trong giai đoạn 2021-2025, ông Nguyễn Bá Hoan được giao phụ trách Cục Quản lý lao động ngoài nước. Ông bị cáo buộc biết và “ngó lơ” để Tống Hải Nam chỉ đạo cán bộ gây khó khăn cho doanh nghiệp khi thẩm định hồ sơ cấp Giấy phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Từ cơ chế này, doanh nghiệp bị yêu cầu đưa tiền theo các mức từ 100-400 triệu đồng.
Không dừng ở đó, trong việc thẩm định, phê duyệt cấp Phiếu trả lời đăng ký hợp đồng cung ứng lao động đi làm việc tại nước ngoài, ông Hoan còn bị cáo buộc đồng ý để Tống Hải Nam chỉ đạo xây dựng quy trình thẩm định trái pháp luật.
Quy trình này tạo ra những “rào cản” khiến doanh nghiệp không thể tự cung cấp tài liệu theo quy định. Đổi lại, doanh nghiệp phải đưa 500 USD cho mỗi lao động để được “tạo điều kiện” cấp phiếu.
Theo cáo buộc, ông Nguyễn Bá Hoan, Tống Hải Nam và một số cán bộ Cục Quản lý lao động ngoài nước đã nhận hối lộ hơn 30,2 tỷ đồng từ các cá nhân thuộc 31 công ty. Riêng ông Hoan bị cáo buộc nhận hơn 16,3 tỷ đồng.
Đây là điểm cốt lõi phân biệt trách nhiệm của các nhóm bị cáo: tiền không chỉ được nhìn nhận như một khoản được trao nhận, mà còn được đặt trong mối liên hệ với hành vi tạo ra rào cản và gây khó khăn cho doanh nghiệp.
Vì sao doanh nghiệp đưa tiền cũng không bị xử lý hình sự?
Một điểm đáng chú ý khác của vụ án là những người đưa tiền cho cán bộ, lãnh đạo Cục Quản lý lao động ngoài nước cũng không bị xử lý về tội “Đưa hối lộ”.
Theo Viện Kiểm sát, nhóm này gồm Nghiêm Quốc Hưng, Nguyễn Đức Nam, Nghiêm Văn Định và 27 cá nhân khác. Họ bị xác định đưa tiền trong hoàn cảnh bị “tạo rào cản”, “gây khó khăn” khi thực hiện công việc liên quan đến hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.
Trong quá trình điều tra, các bị cáo thành khẩn khai báo và có đơn tố cáo hành vi “Nhận hối lộ” của cán bộ.
Cơ quan Điều tra đã vận dụng Nghị quyết 03/2020 của Hội đồng thẩm phán TAND Tối cao và Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị để không xử lý trách nhiệm hình sự đối với nhóm này về tội “Đưa hối lộ”.
Như vậy, việc đưa tiền trong vụ án không được cơ quan tố tụng đánh giá một cách tách rời khỏi hoàn cảnh dẫn đến hành vi đó.
Vụ án còn hé lộ thiệt hại lớn từ hệ thống sổ kế toán
Bên cạnh nhóm tội phạm về hối lộ, vụ án còn có một nhánh liên quan đến hoạt động tài chính của doanh nghiệp.
Ông Nghiêm Quốc Hưng - Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Hoàng Long, cùng 12 cấp dưới bị xét xử về tội “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”. Cùng tội danh còn có Nghiêm Văn Định, Giám đốc Công ty Incoop 3 và 4 cán bộ, nhân viên.
Theo cáo buộc, trong giai đoạn 2020-2025, các công ty của Nghiêm Quốc Hưng, Nguyễn Đức Nam và Nghiêm Văn Định hoạt động trong lĩnh vực xuất khẩu lao động đã lập hai hệ thống sổ kế toán, qua đó che giấu doanh thu lên tới 1.241 tỷ đồng.
Hành vi này bị xác định làm giảm số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp, gây thiệt hại cho Nhà nước 244 tỷ đồng.
Cùng với hơn 30,2 tỷ đồng tiền hối lộ, những con số trên cho thấy vụ án không chỉ xoay quanh hành vi nhận - đưa tiền mà còn liên quan đến cách doanh nghiệp vận hành hoạt động tài chính và quan hệ với cơ quan quản lý.
Phiên tòa ngày 18/8 sẽ là nơi Hội đồng xét xử xem xét toàn diện các cáo buộc, chứng cứ và trách nhiệm của từng bị cáo. Trong đó, việc phân định ai biết, ai tham gia, ai hưởng lợi và trong hoàn cảnh nào tiền được đưa, nhận sẽ là những vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với trách nhiệm pháp lý của từng người.
