VASEP kiến nghị tháo gỡ “nút thắt” thủ tục, cứu dòng xuất khẩu thủy sản sang EU và Mỹ

Hoạt động xuất khẩu thủy sản khai thác của Việt Nam sang hai thị trường chủ lực là Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ đang gặp nhiều trở ngại khi các quy định mới từ phía đối tác không được “khớp nối” kịp thời với hệ thống thủ tục trong nước.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa có kiến nghị gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đề xuất tháo gỡ hàng loạt vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi thủ tục xuất khẩu sang hai thị trường này.

VASEP kiến nghị tháo gỡ “nút thắt” thủ tục, cứu dòng xuất khẩu thủy sản sang EU và Mỹ

Phát sinh “điểm nghẽn” từ thay đổi chính sách nhập khẩu

Theo VASEP, trong gần 4 tháng qua, cả EU và Mỹ đều điều chỉnh quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc và kiểm soát thủy sản khai thác nhập khẩu.

Cụ thể, phía EU đã thay đổi yêu cầu về thông tin trên mẫu giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (Catch Certificate – C/C), đồng thời bổ sung quy định phải có Giấy xác nhận nguyên liệu (Processing Statement – P/S), kể cả với nguồn nguyên liệu khai thác trong nước.

Trong khi đó, Mỹ triển khai quy định theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú ở biển (MMPA), yêu cầu các lô hàng thủy sản khai thác nhập khẩu phải kèm theo Giấy chứng nhận COA (Certification of Admissibility) do cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu cấp.

Dù Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành các thông tư và văn bản hướng dẫn, song theo phản ánh của doanh nghiệp, việc triển khai trên thực tế vẫn thiếu đồng bộ, dẫn đến tình trạng lúng túng trong thực hiện và ách tắc ở nhiều khâu.

EU: Thiếu thống nhất biểu mẫu, hàng hóa bị “kẹt” tại cảng

Đối với thị trường EU, vấn đề nổi cộm là sự không thống nhất trong cách ghi thông tin, đặc biệt là khối lượng hàng hóa giữa các loại giấy tờ như S/C, C/C và P/S theo các văn bản quy định khác nhau.

Điều này khiến cơ quan quản lý địa phương và doanh nghiệp gặp khó trong việc vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong nước, vừa đảm bảo phù hợp với quy định của EU. Hệ quả là nhiều lô hàng không hoàn thiện được hồ sơ đúng chuẩn.

Bên cạnh đó, một số địa phương chưa thực hiện cấp lại giấy chứng nhận C/C cho các lô hàng đã được cấp trước thời điểm áp dụng quy định mới. Tình trạng này khiến không ít lô hàng khi đến EU không thể thông quan do thiếu chứng từ hợp lệ, bị lưu giữ tại cảng, kéo theo chi phí lưu container tăng cao.

Không chỉ các lô hàng đã xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp cho biết các đơn hàng đang trong quá trình sản xuất cũng rơi vào trạng thái bị động, không rõ cách kê khai hồ sơ để đáp ứng đồng thời các yêu cầu mới.

Mỹ: Vướng thủ tục cấp COA, gián đoạn chuỗi xuất khẩu

Tại thị trường Mỹ, điểm nghẽn chủ yếu tập trung ở quy trình cấp giấy chứng nhận COA. Doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn khi hoàn thiện hồ sơ tại các chi cục thủy sản và kiểm ngư địa phương, đặc biệt đối với các chứng từ liên quan đến nguyên liệu nhập khẩu.

Một trong những vướng mắc điển hình là sự khác biệt trong yêu cầu về giấy cam kết của thuyền trưởng giữa các quốc gia cung cấp nguyên liệu. Điều này khiến hồ sơ không đạt yêu cầu thống nhất, dẫn tới việc nhiều lô hàng không thể hoàn tất thủ tục, gây chậm trễ hoặc gián đoạn xuất khẩu.

Kiến nghị tháo gỡ để khơi thông dòng chảy thương mại

Trước thực trạng trên, VASEP kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương rà soát và ban hành hướng dẫn thống nhất về mẫu biểu, cách ghi thông tin đối với các loại giấy tờ xuất khẩu sang EU. Đồng thời, cần chỉ đạo các địa phương thực hiện cấp lại giấy chứng nhận cho các lô hàng đã xuất khẩu trước ngày 13/4 nhằm đảm bảo tính liên thông và thuận lợi trong thông quan.

Hiệp hội cũng đề xuất sửa đổi, bổ sung Thông tư 81/2025 liên quan đến quy định ghi và nộp báo cáo, nhật ký khai thác thủy sản, nhằm xử lý triệt để những bất cập phát sinh trong thực tiễn.

Đối với thị trường Mỹ, việc sớm điều chỉnh Thông tư 74/2025 được xem là cần thiết để tháo gỡ vướng mắc trong cấp giấy COA, đồng thời tăng cường tập huấn cho cả cơ quan thực thi và doanh nghiệp để đảm bảo thống nhất trong triển khai.

Ngoài ra, VASEP đề xuất tổ chức các chương trình đào tạo trong quý II/2026 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật kịp thời quy định mới của từng thị trường, hoàn thiện hồ sơ và giảm thiểu rủi ro trong quá trình xuất khẩu.

Trong bối cảnh các thị trường nhập khẩu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, việc hoàn thiện thể chế và nâng cao năng lực thực thi thủ tục hành chính không chỉ là yêu cầu cấp bách trước mắt, mà còn là yếu tố then chốt để duy trì tính cạnh tranh và ổn định của ngành thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.