VASEP kiến nghị tháo gỡ vướng mắc thủ tục COA, tránh gián đoạn xuất khẩu hải sản sang Hoa Kỳ

Thực tế ghi nhận, một số lô hàng đã cập cảng Hoa Kỳ nhưng chưa thể thông quan do chưa có COA, trong khi ở trong nước, nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm hoãn xuất hàng vì hồ sơ nộp từ đầu năm vẫn chưa được phê duyệt, gây gián đoạn kế hoạch sản xuất – kinh doanh.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), các khó khăn trên chủ yếu phát sinh trong giai đoạn đầu thực hiện Thông tư số 74/2025/TT-BNNMT – văn bản có phạm vi điều chỉnh rộng, yêu cầu kỹ thuật cao, trong khi hướng dẫn chi tiết và cách hiểu thống nhất giữa các khâu thực thi tại địa phương vẫn đang tiếp tục được hoàn thiện.

Tổng hợp phản ánh từ doanh nghiệp cho thấy, tại một số địa phương, việc tiếp nhận và thẩm định hồ sơ COA còn có sự khác nhau trong cách áp dụng quy định, đặc biệt đối với các trường thông tin kỹ thuật, chứng từ nước ngoài và các tình huống phát sinh trong chuỗi cung ứng thực tế. Điều này dẫn tới tình trạng cùng một loại hồ sơ nhưng yêu cầu bổ sung và cách xử lý chưa đồng nhất, làm kéo dài thời gian hoàn tất thủ tục.

VASEP kiến nghị tháo gỡ vướng mắc thủ tục COA, tránh gián đoạn xuất khẩu hải sản sang Hoa Kỳ

VASEP cho rằng, COA là loại giấy tờ mới gắn với yêu cầu quản lý chặt chẽ nguồn gốc khai thác phục vụ thị trường Hoa Kỳ. Trong giai đoạn đầu triển khai, cả doanh nghiệp và cơ quan thực thi đều cần thêm thời gian để làm quen, rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ. Tuy nhiên, việc thiếu hướng dẫn thống nhất ở một số nội dung cụ thể đang tạo áp lực đáng kể cho doanh nghiệp xuất khẩu trong ngắn hạn.

Từ thực tiễn triển khai, VASEP đã tổng hợp các nhóm vướng mắc tiêu biểu, tập trung vào những nội dung có tác động trực tiếp đến tiến độ thông quan và chi phí tuân thủ của doanh nghiệp, đồng thời kiến nghị cơ quan quản lý xem xét hoàn thiện cơ chế thực hiện theo hướng vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, vừa phù hợp với điều kiện thực tế của sản xuất – xuất khẩu.

Dịch thuật hồ sơ: cần “đúng và đủ” nhưng phải khả thi

Một trong những nội dung được doanh nghiệp phản ánh nhiều là yêu cầu dịch thuật công chứng đối với các chứng từ tiếng nước ngoài, kể cả tiếng Anh như hóa đơn thương mại, giấy chứng nhận nguồn gốc khai thác (Catch Certificate), giấy xác nhận của thuyền trưởng (Captain’s Statement). Theo VASEP, việc dịch công chứng toàn bộ bộ hồ sơ, vốn dày và gồm nhiều biểu mẫu chuyên ngành, làm gia tăng đáng kể thời gian và chi phí cho doanh nghiệp, trong khi tiếng Anh là ngôn ngữ phổ biến trong thương mại quốc tế.

VASEP kiến nghị cơ quan quản lý xem xét hướng dẫn theo hướng chấp nhận chứng từ tiếng Anh trong hồ sơ COA mà không bắt buộc dịch; đối với chứng từ bằng ngôn ngữ khác, doanh nghiệp được tự dịch, ký đóng dấu và chịu trách nhiệm về nội dung, thay vì bắt buộc công chứng.

Captain’s Statement thiếu thông tin ngư cụ: đề xuất đối chiếu linh hoạt

Một vướng mắc khác liên quan đến việc một số Captain’s Statement hoặc Catch Certificate theo mẫu quốc tế phổ biến (trong đó có mẫu của NOAA) không thể hiện đầy đủ các trường thông tin theo yêu cầu của Thông tư 74/2025/TT-BNNMT, đặc biệt là thông tin về ngư cụ khai thác. Với đặc thù chứng từ do thuyền trưởng nước ngoài cấp, doanh nghiệp Việt Nam hầu như không thể yêu cầu bổ sung hoặc cấp lại, nhất là khi nguyên liệu đã được nhập khẩu và đưa vào chế biến.

VASEP đề xuất hướng xử lý linh hoạt, theo đó chấp nhận mẫu Captain’s Statement hiện hành, đồng thời cho phép cơ quan thẩm định đối chiếu các thông tin còn thiếu từ những giấy tờ khác trong bộ hồ sơ như giấy phép khai thác, Catch Certificate, thay vì yêu cầu tất cả thông tin phải thể hiện trên một chứng từ duy nhất.

Mã nghề khai thác: cần thống nhất cách sử dụng

Theo VASEP, một vấn đề kỹ thuật nhưng gây ách tắc lớn là cách khai báo mã nghề khai thác. Doanh nghiệp khi làm COA xuất khẩu sang Hoa Kỳ phải sử dụng mã nghề hoặc fishery ID theo phân loại của NMFS/NOAA, song tại một số địa phương, hồ sơ lại được đối chiếu theo danh mục mã nghề trong quy định trong nước, dẫn đến tình trạng “vênh” mã và hồ sơ không được tiếp nhận.

Hiệp hội kiến nghị sớm có văn bản hướng dẫn thống nhất, cho phép sử dụng mã nghề theo NMFS/NOAA khi khai báo COA đi Hoa Kỳ, đồng thời xây dựng nguyên tắc đối chiếu giữa hai hệ mã để cơ quan quản lý và doanh nghiệp áp dụng đồng bộ.

Tình huống thực tế trong khai thác cần hướng dẫn cụ thể

VASEP cũng đề nghị làm rõ cách thẩm định đối với các trường hợp khai thác đa loài trong cùng một chuyến biển hoặc giấy phép khai thác ghi cả nghề chính và nghề phụ. Theo Hiệp hội, nếu có hướng dẫn rõ ràng theo hướng căn cứ vào loài xin COA và nghề thực tế sử dụng để khai thác sản lượng, việc thẩm định sẽ thuận lợi hơn và hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương.

Riêng đối với mặt hàng ghẹ xanh khai thác ven bờ, VASEP cho biết nguyên liệu chủ yếu đến từ tàu nhỏ dưới 12m, chuyến biển ngắn, hoạt động gần bờ. Trong khi đó, số lượng cảng cá ít và xa khu dân cư khiến việc thực hiện đầy đủ thủ tục ra, vào cảng gặp khó khăn, làm doanh nghiệp không dễ thu thập “Giấy bốc dỡ hàng hóa qua cảng” theo yêu cầu hồ sơ COA.

Từ thực tế này, VASEP kiến nghị cơ quan quản lý xem xét cơ chế linh hoạt, phù hợp hơn cho chuỗi ghẹ ven bờ, đồng thời tiếp tục trao đổi kỹ thuật với phía Hoa Kỳ (NOAA) để có cách phân loại phù hợp, tạo dư địa chuyển tiếp cho nghề khai thác ghẹ bằng bẫy.

Chuẩn hóa thủ tục, đẩy mạnh điện tử hóa COA

Bên cạnh các vướng mắc kỹ thuật, VASEP cũng tổng hợp nhiều khó khăn trong khâu thực thi như: có địa phương chờ UBND tỉnh ban hành công bố thủ tục hành chính nội bộ nên chưa tiếp nhận hồ sơ; có nơi yêu cầu doanh nghiệp nộp thêm giấy tờ ngoài quy định; hay yêu cầu “trừ lùi theo từng tàu” đối với nguyên liệu nhập khẩu – điều rất khó thực hiện trong thực tế khi một container có thể gom nguyên liệu từ nhiều tàu nhỏ.

Hiệp hội kiến nghị cơ quan quản lý sớm có hướng dẫn để chuẩn hóa bộ hồ sơ COA, thống nhất yêu cầu tiếp nhận giữa các địa phương, đồng thời đẩy nhanh triển khai hệ thống COA điện tử nhằm giảm tải hồ sơ giấy, tiết kiệm chi phí và tăng tính minh bạch.

Theo VASEP, việc tháo gỡ kịp thời các vướng mắc trong giai đoạn đầu triển khai Thông tư 74/2025/TT-BNNMT sẽ góp phần giúp doanh nghiệp chủ động tuân thủ quy định, cơ quan quản lý giảm áp lực xử lý hồ sơ, qua đó bảo đảm hoạt động xuất khẩu hải sản sang thị trường Hoa Kỳ được thông suốt, ổn định, đúng yêu cầu quản lý trong thời gian tới.