Tỷ phú Antonia Margaret Ax:son Johnson - Người phụ nữ 82 tuổi điều hành đế chế 153 năm tuổi

Cùng tìm hiểu câu chuyện về một trong những doanh nghiệp gia đình tư nhân lâu đời và bền vững nhất thế kỷ hiện đại mà hầu như không ai bên ngoài Scandinavia biết đến.

Bà Antonia Margaret Ax:son Johnson sinh ngày 6 tháng 9 năm 1943 tại New York, là con gái của Axel Ax:son Johnson Junior và bà Antonia de Souza người Brazil. Bà thuộc nhóm hai mươi người giàu nhất Thụy Điển và xếp thứ 242 trong danh sách tỷ phú toàn cầu của Forbes.

Antonia Ax:son Johnson, Chủ tịch danh dự của Axel Johnson Group, là người kế thừa thế hệ thứ tư đưa tập đoàn gia đình 153 năm tuổi trở thành một trong những đế chế tư nhân lớn nhất Bắc Âu.

Năm 1982, Antonia trở thành Chủ tịch Hội đồng quản trị của cả Axel Johnson AB tại Thụy Điển và Axel Johnson Inc. tại Stamford, Connecticut, Mỹ, cùng một lúc lãnh đạo hai thực thể doanh nghiệp hoạt động tại hai quốc gia với văn hóa kinh doanh và môi trường pháp lý hoàn toàn khác nhau. Không phải ai thừa kế đế chế gia đình cũng có khả năng duy trì và phát triển thứ mình nhận lại, và lịch sử kinh doanh thế giới đầy rẫy những câu chuyện về thế hệ thứ hai hay thứ ba đã phá hỏng những gì cha ông gây dựng.Antonia Margaret Ax:son Johnson là ngoại lệ hiếm hoi, và hơn bốn thập kỷ sau, kết quả kinh doanh của Axel Johnson Group đã chứng minh điều đó một cách thuyết phục.

Axel Johnson Group ngày nay là một tập đoàn đa ngành với bốn nhóm kinh doanh độc lập về tài chính nhưng cùng chia sẻ DNA sở hữu gia đình. Axel Johnson AB tại Thụy Điển nắm giữ 51% cổ phần trong Axfood.

Đây là một trong những nhà bán lẻ và bán buôn thực phẩm lớn nhất vùng Bắc Âu với hơn 300 cửa hàng, đồng thời nắm khoảng 50% Dustin Group, nhà phân phối sản phẩm công nghệ thông tin lớn cho doanh nghiệp tại Bắc Âu, cùng các tài sản tư nhân như Martin và Servera, công ty cung ứng cho ngành nhà hàng và khách sạn. Và Axel Johnson International, tập hợp các công ty sản xuất thiết bị công nghiệp. Axel Johnson Inc. tại Mỹ nắm giữ cổ phần trong nhiều doanh nghiệp công nghiệp Mỹ với tập trung vào lĩnh vực xử lý nước và hạ tầng.

AxFast sở hữu bất động sản thương mại trải rộng khắp Thụy Điển. Cả tập đoàn đạt doanh thu 144 tỷ kronor Thụy Điển tương đương 15,2 tỷ USD trong năm 2024, một con số phản ánh quy mô thực sự của đế chế mà hầu hết người ngoài Scandinavia chưa từng biết tên.

Axfood là doanh nghiệp bán lẻ thực phẩm lớn của Thụy Điển, trong đó Axel Johnson AB giữ cổ phần chi phối, đóng góp quan trọng vào doanh thu hơn 144 tỷ kronor của tập đoàn. Trụ sở Axel Johnson AB tại Stockholm, trung tâm điều hành tập đoàn gia đình hoạt động trong các lĩnh vực bán lẻ, công nghiệp, công nghệ, bất động sản và đầu tư tại Bắc Âu.

Axel Johnson Group với cấu trúc sở hữu tư nhân hoàn toàn được duy trì liên tục trong suốt 153 năm tồn tại, qua bốn thế hệ, không một lần lên sàn chứng khoán, không một lần chịu áp lực từ cổ đông ngắn hạn muốn cắt giảm đầu tư để đẹp kết quả quý. Trong một thế giới mà phần lớn các doanh nghiệp tư nhân thành công sớm muộn cũng đối mặt với áp lực niêm yết để huy động vốn mở rộng hay để các sáng lập viên thoái vốn, Axel Johnson Group đã từ chối con đường đó qua nhiều thế hệ và tìm kiếm vốn tăng trưởng thông qua lợi nhuận tích lũy và quan hệ ngân hàng dài hạn thay vì thị trường vốn đại chúng.

Đây là lựa chọn chiến lược tạo ra lợi thế cạnh tranh cấu trúc thực sự, cho phép ban lãnh đạo đưa ra những quyết định đầu tư mười năm hay hai mươi năm mà không cần giải thích với bất kỳ nhà phân tích chứng khoán nào.

Một chi tiết đáng chú ý là Antonia Margaret Ax:son Johnson không điều hành tập đoàn theo kiểu tập trung hóa quyền lực vào một người. Bà xây dựng và tin tưởng vào đội ngũ lãnh đạo chuyên nghiệp ở từng đơn vị, trong khi gia đình giữ vai trò kiểm soát chiến lược và văn hóa dài hạn. Năm 2015, bà chuyển giao chức Chủ tịch Axel Johnson AB cho con gái Caroline Berg, một bước chuyển giao thế hệ được chuẩn bị kỹ càng và diễn ra hoàn toàn trong im lặng, không tạo ra bất kỳ xáo trộn nào trong hoạt động của tập đoàn.

Chính là phong cách quản trị chuyển giao mà nhiều doanh nghiệp gia đình Việt Nam đang tìm kiếm mô hình tham khảo và rất ít nơi thực hiện thành công đến mức độ này.

Axfoundation, nền tảng từ thiện và bền vững của gia đình Ax:son Johnson, là thứ ít được biết đến bên ngoài Thụy Điển nhưng lại phản ánh rõ nhất triết lý kinh doanh của Antonia trong bốn thập kỷ lãnh đạo.

Axfoundation hoạt động như một think tank và triển khai thực địa các mô hình bền vững trong nông nghiệp, thực phẩm, thời trang và sử dụng tài nguyên, hợp tác với cả doanh nghiệp, chính phủ và tổ chức nghiên cứu. Đây không phải từ thiện thông thường mà là một cách tiếp cận có hệ thống để thúc đẩy những thay đổi trong chuỗi cung ứng và mô hình kinh doanh mà chính các đơn vị của Axel Johnson Group cũng có thể áp dụng, một dạng đầu tư vào tương lai mang tính chiến lược hơn là từ thiện thuần túy.

Caroline Berg, con gái của Antonia Margaret Ax:son Johnson, tiếp quản vị trí Chủ tịch Axel Johnson AB từ năm 2015, đánh dấu quá trình chuyển giao thế hệ được chuẩn bị bài bản trong gia đình.

Ở tuổi 82 vào năm 2026, bà Antonia Margaret Ax:son Johnson vẫn là người nắm quyền kiểm soát cuối cùng của tập đoàn thông qua công ty nắm giữ gia đình, và tài sản của bà theo Bloomberg Billionaires Index đứng ở mức 12,9 tỷ USD, xếp thứ 242 toàn cầu và là người giàu thứ hai Thụy Điển. Vương triều Thụy Điển đã trao tặng bà Huân chương Vasa hạng Chỉ huy Đại Thập tự vào tháng 3 năm 2024, một ghi nhận từ phía nhà nước về những đóng góp của bà và gia đình cho nền kinh tế Thụy Điển trong nhiều thập kỷ.

Câu chuyện của Antonia Margaret Ax:son Johnson mang đến bài học không thể rõ ràng hơn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đang đối mặt với áp lực niêm yết, gọi vốn ngoại và tăng trưởng nhanh bằng mọi giá, đó là sức mạnh bền vững nhất của một doanh nghiệp không phải là quy mô vốn hóa hay tốc độ mở rộng trong một vài năm thuận lợi, mà là khả năng duy trì bản sắc sở hữu, văn hóa quyết định và tầm nhìn dài hạn qua nhiều thế hệ mà không để thị trường vốn ngắn hạn làm lệch hướng.