Tỷ phú Hisao Nagata: Từ cửa hàng đồ cũ của cha đến chuỗi siêu thị ứng dụng trí tuệ nhân tạo

Năm 1981, Hisao tiếp quản cửa hàng gia đình. Ba năm sau, ông đổi tên doanh nghiệp thành Trial Company, đồng thời phát triển hoạt động phần mềm phục vụ bán lẻ. Đây là lựa chọn đáng chú ý: trong khi nhiều nhà bán lẻ chỉ tập trung vào hàng hóa và mặt bằng, ông sớm nhìn thấy vai trò của công nghệ trong việc kiểm soát chi phí, quản lý hàng tồn và hiểu hành vi khách hàng.

Doanh nhân Hisao Nagata, nhà sáng lập Trial Holdings, tiếp quản cửa hàng gia đình năm 1981, sau đó phát triển Trial từ một doanh nghiệp nhỏ thành chuỗi bán lẻ ứng dụng công nghệ tại Nhật Bản.

Năm 1992, cửa hàng giảm giá đầu tiên mang thương hiệu Trial ra đời. Ý tưởng được thúc đẩy sau chuyến thăm Walmart tại Mỹ, nơi ông quan sát cách một nhà bán lẻ quy mô lớn vận hành hệ thống giá thấp và phân phối hàng hóa. Thay vì sao chép nguyên mẫu, Trial phát triển mô hình phù hợp với thị trường Nhật Bản, từ siêu thị quy mô lớn đến cửa hàng tiện lợi và điểm bán phục vụ nhu cầu mua sắm thường ngày.

Khi công nghệ trở thành lợi thế của một siêu thị giá rẻ

Điểm khác biệt của Trial không chỉ nằm ở giá bán. Doanh nghiệp phát triển công nghệ bán lẻ thông qua đơn vị Retail AI, được thành lập năm 2018, nhằm ứng dụng dữ liệu và tự động hóa vào hoạt động tại cửa hàng.

Một ví dụ dễ hình dung là xe đẩy mua sắm thông minh có màn hình và khả năng hỗ trợ thanh toán. Thay vì phải đưa toàn bộ giỏ hàng qua quy trình thanh toán truyền thống, khách có thể quét sản phẩm trong quá trình mua sắm. Công nghệ này giúp doanh nghiệp thử nghiệm cách rút ngắn thao tác, đồng thời tạo dữ liệu để hiểu rõ hơn những gì khách hàng quan tâm.

Trial cũng phát triển camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích hành vi mua sắm và hỗ trợ giám sát hàng hóa. Khi được triển khai đúng cách, dữ liệu có thể giúp nhà bán lẻ bố trí sản phẩm, quản lý tồn kho và giảm những công việc thủ công lặp lại.

Điều đáng chú ý là công nghệ không được đưa vào chỉ để tạo hình ảnh hiện đại. Với một chuỗi siêu thị giá rẻ, mục tiêu thực tế là cải thiện năng suất, giảm chi phí vận hành và giữ mức giá cạnh tranh. Nếu công nghệ làm tăng chi phí nhiều hơn giá trị mà nó tạo ra, lợi thế sẽ nhanh chóng biến mất.

Siêu thị giảm giá Trial tại Nhật Bản: Trial phát triển mô hình bán lẻ tập trung vào giá cạnh tranh, đồng thời đầu tư vào công nghệ để cải thiện năng suất và quản lý hoạt động cửa hàng.

Đây là cách Hisao Nagata kết nối hai lĩnh vực thường bị xem là đối lập, bán lẻ truyền thống vốn có biên lợi nhuận thấp và công nghệ đòi hỏi đầu tư dài hạn. Thay vì xây dựng một công ty công nghệ tách biệt hoàn toàn khỏi cửa hàng, Trial đưa công nghệ vào những vấn đề phát sinh mỗi ngày trong hoạt động bán lẻ.

Thương vụ Seiyu: Bước ngoặt mở rộng quy mô

Tháng 7/2025, Trial Holdings hoàn tất việc mua toàn bộ cổ phần Seiyu, chuỗi siêu thị Nhật Bản trước đó thuộc sở hữu của các nhà đầu tư KKR và Walmart. Thương vụ được định giá khoảng 2,4 tỷ USD, giúp Trial tiếp nhận thêm 245 siêu thị và mở rộng mạng lưới lên hơn 600 điểm bán trên toàn Nhật Bản.

Đây là bước đi có ý nghĩa chiến lược. Tự mở cửa hàng mới giúp doanh nghiệp kiểm soát thiết kế và cách vận hành ngay từ đầu, nhưng cần thời gian để xây dựng vị trí, khách hàng và mạng lưới cung ứng. Mua lại một chuỗi đã hoạt động giúp Trial tiếp cận ngay mặt bằng, nhân lực và khách hàng sẵn có, đổi lại là bài toán tích hợp hệ thống và nâng cao hiệu quả.

Sau khi hoàn tất thương vụ, Trial và Seiyu tập trung cải thiện cửa hàng hiện hữu, phối hợp danh mục hàng hóa, mở rộng kênh bán trực tuyến và phát triển quảng cáo tại điểm bán. Đến tháng 7/2026, hai doanh nghiệp công bố đã trải qua một năm tích hợp, với mục tiêu kết hợp thế mạnh của mỗi bên thay vì chỉ cộng cơ học số lượng cửa hàng.

Tuy nhiên, tăng quy mô không đồng nghĩa lợi nhuận sẽ tăng tương ứng ngay lập tức. Mua lại doanh nghiệp lớn kéo theo chi phí tài chính, chi phí tái cơ cấu và những yêu cầu mới về vận hành. Bài toán sau thương vụ là biến mạng lưới lớn hơn thành hoạt động hiệu quả hơn.

Xe đẩy thông minh tích hợp màn hình và công nghệ hỗ trợ thanh toán là một ví dụ về cách Trial đưa công nghệ vào trải nghiệm mua sắm và quy trình vận hành thực tế.

Theo báo cáo tài chính năm tài chính kết thúc tháng 6/2026, Trial Holdings đạt doanh thu hợp nhất khoảng 1.347,1 tỷ yen, tăng 67,6% so với năm trước; lợi nhuận hoạt động tăng 43,9%, lên khoảng 30,37 tỷ yen. Tuy nhiên, lợi nhuận ròng thuộc về cổ đông công ty mẹ giảm khoảng 70%, còn 3,52 tỷ yen.

Các con số cho thấy tác động của mở rộng quy mô cần được đọc cùng chất lượng lợi nhuận. Doanh thu tăng mạnh phản ánh một phần việc hợp nhất Seiyu, trong khi mức giảm lợi nhuận ròng nhắc nhở rằng chi phí, cơ cấu tài chính và hiệu quả sau sáp nhập vẫn là những yếu tố quan trọng.

Năm 2024, Trial Holdings niêm yết trên thị trường chứng khoán Tokyo. Sự kiện này giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường vốn và đưa Hisao Nagata vào danh sách tỷ phú. Theo danh sách 50 người giàu nhất Nhật Bản năm 2026 của Forbes, tài sản của ông được ước tính khoảng 1,4 tỷ USD tại thời điểm chốt dữ liệu của bảng xếp hạng.

Một diễn biến đáng chú ý trong quá trình phát triển của Trial là vai trò ngày càng lớn của thế hệ kế tiếp. Con trai Hisao Nagata, Hiro Nagata, đảm nhiệm vị trí chủ tịch kiêm giám đốc điều hành Trial Holdings từ tháng 4/2025 theo các thông tin công bố về doanh nghiệp.

Việc chuyển giao diễn ra trong thời điểm tập đoàn bước vào giai đoạn mở rộng sau thương vụ Seiyu, khi quản trị hệ thống lớn và kết hợp công nghệ với bán lẻ trở thành những nhiệm vụ phức tạp hơn. Đây là phép thử không chỉ với người kế nhiệm mà còn với cách người sáng lập xây dựng tổ chức: doanh nghiệp có thể phát triển vượt khỏi sự hiện diện trực tiếp của một cá nhân hay không?

Công nghệ và vận hành trong ngành bán lẻ hiện đại Với Trial, mục tiêu ứng dụng trí tuệ nhân tạo không chỉ là đổi mới hình ảnh cửa hàng, mà còn hướng đến quản lý hàng hóa, nâng cao năng suất và cải thiện hiệu quả kinh doanh.

Hisao Nagata cũng từng viết về chuyển đổi số trong bán lẻ, trong đó có cuốn sách xuất bản năm 2022 về cách thúc đẩy chuyển đổi số cho ngành này. Điều đó phản ánh một đặc điểm trong hành trình của ông, công nghệ không phải phần phụ thêm sau khi doanh nghiệp đã lớn, mà là một hướng phát triển được theo đuổi từ khá sớm.

Bài học cho doanh nhân Việt Nam

Thứ nhất, bắt đầu nhỏ không có nghĩa phải tư duy nhỏ. Một cửa hàng gia đình có thể trở thành nền tảng cho doanh nghiệp quy mô lớn nếu người điều hành liên tục tìm cách cải thiện mô hình.

Thứ hai, ứng dụng công nghệ phải gắn với hiệu quả cụ thể: tự động hóa cần giải quyết những vấn đề như chi phí nhân công, tồn kho, thanh toán hoặc trải nghiệm khách hàng, thay vì chỉ tạo hình ảnh hiện đại.

Thứ ba, mua lại doanh nghiệp là khởi đầu của công việc tích hợp: sau thương vụ, cần hợp nhất hệ thống, văn hóa, chuỗi cung ứng và cách vận hành để biến quy mô thành hiệu quả.

Thứ tư, tăng trưởng doanh thu chưa đủ để chứng minh thành công: doanh nghiệp phải theo dõi lợi nhuận, dòng tiền và chi phí tài chính, đặc biệt khi mở rộng bằng vốn vay hoặc thương vụ lớn.

Thứ năm, chuyển giao thế hệ cần đi cùng chuyển giao năng lực: người kế nhiệm phải có vai trò thực chất, đội ngũ quản lý đủ mạnh và hệ thống ra quyết định rõ ràng để doanh nghiệp tiếp tục phát triển sau người sáng lập.