Năm 1972, một chàng trai 28 tuổi người Hokkaido đặt chân xuống California với một mục đích rất khác thường, không phải đi du lịch, không phải học tiếng Anh, mà để quan sát cách người Mỹ sắp xếp ngôi nhà của mình. Akio Nitori khi đó đang điều hành một cửa hàng nội thất nhỏ ở Sapporo, đang thua lỗ, đang loay hoay tìm lối thoát.
 |
| Ông Akio Nitori nhiều lần nhấn mạnh rằng chuyến đi khảo sát thị trường Mỹ năm 1972 đã thay đổi hoàn toàn tư duy phát triển của ông và định hình chiến lược dài hạn của Nitori Holdings. |
Ông không biết chuyến đi đó sẽ thay đổi toàn bộ lịch sử ngành bán lẻ Nhật Bản. Nhưng những gì ông nhìn thấy tại các siêu thị và khu dân cư Mỹ, những ngôi nhà rộng rãi, đồ đạc giá rẻ mà vẫn đẹp, cách người Mỹ trung lưu sống thoải mái và đủ đầy, đã khắc vào tâm trí ông một câu hỏi mà ông dành cả cuộc đời để trả lời, tại sao người Nhật không thể có điều đó?
Nitori Holdings hiện có hơn 1.000 cửa hàng chủ yếu tại Nhật Bản và mạng lưới quốc tế trải rộng tại Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc gia Đông Nam Á, với doanh thu tài chính năm kết thúc tháng 3 năm 2025 đạt khoảng 928,9 tỷ yên, tương đương hơn 6 tỷ USD. Vốn hóa thị trường của Nitori Holdings vào tháng 7 năm 2025 ở mức khoảng 10 tỷ USD. Nhưng con số không kể hết câu chuyện.
Điều thực sự phi thường là Nitori đã ghi nhận tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận liên tục trong hơn 35 năm liên tiếp, một kỷ lục mà gần như không doanh nghiệp bán lẻ nào trên thế giới sánh được, kể cả trong những giai đoạn kinh tế Nhật Bản chìm trong suy thoái kéo dài.
Bí mật đằng sau kỷ lục đó không phải may mắn hay thị trường thuận lợi. Đó là một mô hình kinh doanh tích hợp dọc đến mức cực đoan, thứ mà phần lớn đối thủ không dám hoặc không thể sao chép. Không giống IKEA bán thiết kế Thụy Điển toàn cầu, Nitori tự thiết kế, tự sản xuất, tự phân phối và tự bán lẻ toàn bộ chuỗi giá trị.
Từ những năm 1980, Akio Nitori đã quyết định mua nhà máy sản xuất đồ nội thất thay vì chỉ làm bên bán hàng, và đến những năm 1990 thiết lập mạng lưới sản xuất tại Đông Nam Á và Trung Quốc để kiểm soát chi phí từ gốc. Chính mô hình này giúp Nitori liên tục cắt giảm giá bán trong khi vẫn duy trì biên lợi nhuận, tạo ra một vòng lặp cạnh tranh giá mà các đối thủ gần như không có cơ hội chen vào.
Akio Nitori xây dựng văn hóa học hỏi từ nước Mỹ một cách có hệ thống và bền bỉ đến mức trở thành nét đặc trưng của cả doanh nghiệp. Ông đã đưa khoảng 800 nhân viên sang Mỹ để tìm hiểu trực tiếp thói quen mua sắm và lối sống của người Mỹ, coi việc nghiên cứu thực địa tại thị trường nước ngoài là bắt buộc chứ không phải tùy chọn.
Đây là tư duy học tập tổ chức ở tầm độc đáo, khi một chuỗi bán lẻ nội thất Nhật Bản cử hàng trăm người không phải đi tham quan mà đi để hiểu sâu văn hóa tiêu dùng của một dân tộc khác rồi mang kiến thức đó về phục vụ khách hàng Nhật Bản. Đó cũng là lý do sản phẩm Nitori vừa đủ tiêu chuẩn quốc tế về thiết kế lại vừa phù hợp hoàn hảo với không gian sống nhỏ và thẩm mỹ giản dị của người Nhật.
Năm 2020, Nitori thực hiện thương vụ thâu tóm chuỗi cải tạo nhà Shimachu với giá gần 2 tỷ USD, mở rộng đáng kể phạm vi phục vụ sang cả mảng vật liệu xây dựng và cải tạo không gian sống, một bước đi chiến lược nhằm trở thành điểm đến toàn diện cho mọi nhu cầu tổ chức tổ ấm của người Nhật.
 |
| Không gian trưng bày sản phẩm của Nitori được thiết kế theo triết lý mang đến giải pháp sống tiện nghi với mức giá phù hợp cho đại đa số gia đình. |
Đây là loại M&A mà Akio Nitori ưa thích, không mua để đa dạng hóa sang lĩnh vực xa lạ, mà mua để lấp đầy khoảng trống còn thiếu trong chuỗi giá trị đang xây dựng.
Năm 2018, ở tuổi 74, Akio Nitori công khai chia sẻ rằng ông được chẩn đoán mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý ADHD. Thay vì giữ kín, ông chia sẻ điều này như một cách truyền cảm hứng cho những người trẻ đang vật lộn với sự khác biệt của chính mình, rằng những gì người khác gọi là điểm yếu đôi khi lại chính là động lực khiến một người không bao giờ bằng lòng với hiện trạng và không ngừng tìm kiếm cách làm tốt hơn. Ở một xã hội Nhật Bản vốn đề cao sự đồng nhất, đó là một tuyên bố can đảm đến mức bất thường.
Ở tuổi 81, Akio Nitori vẫn giữ vai trò Chủ tịch và đại diện pháp nhân của Nitori Holdings trên sàn Tokyo Stock Exchange, trong khi Toshiyuki Shirai đảm nhận vị trí Tổng Giám đốc, một cấu trúc lãnh đạo thể hiện rõ sự chuẩn bị kỹ lưỡng cho giai đoạn chuyển tiếp thế hệ mà không đánh mất định hướng chiến lược dài hạn.
Tài sản của ông hiện ở khoảng 2,49 tỷ USD theo số liệu gần nhất, thấp hơn đỉnh 5,2 tỷ USD từng đạt được, phần lớn do biến động tỷ giá và thị trường chứng khoán Nhật Bản, nhưng điều đó không thay đổi được một sự thật lớn hơn: Nitori vẫn đang tăng trưởng trong khi phần lớn ngành bán lẻ truyền thống đang co lại.
Bài học cho doanh nhân Việt Nam, đó là tầm nhìn 30 năm phải được sống từng ngày trong mỗi quyết định kinh doanh, từng mẫu thiết kế sản phẩm, từng chuyến đi học hỏi nước ngoài và từng thương vụ đầu tư vào chuỗi giá trị. Triết lý "Value for Money" của ông, mang đến sản phẩm chất lượng với mức giá hợp lý, là nền tảng giúp Akio Nitori xây dựng lợi thế cạnh tranh bền vững trong ngành bán lẻ nội thất
Người đàn ông từng đi thu nợ quán bar để kiếm tiền học đại học ở Sapporo cuối cùng đã xây dựng được thứ mà cả ngành bán lẻ Nhật Bản chưa ai làm được trước ông, một đế chế không bị lung lay suốt hơn ba thập kỷ vì không có gì để lung lay cả khi nền tảng đã đủ sâu.
