Tuyên Quang: Kinh tế đêm Đồng Văn - Từ hơn một triệu lượt khách đến cơ hội đầu tư mới

Năm 2025, Đồng Văn, Tuyên Quang đón hơn một triệu lượt khách. Vào mùa cao điểm, nhất là dịp Lễ hội Hoa tam giác mạch và Lễ hội khèn Mông, nhiều cơ sở lưu trú thường xuyên kín phòng. Đây là nền khách đáng kể đối với một điểm đến vùng cao, cách xa các trung tâm đô thị và còn nhiều hạn chế về giao thông, hạ tầng dịch vụ.

Ngày 1/7/2026, Ủy ban nhân dân (UBND) xã Đồng Văn ban hành Quyết định số 1198/QĐ-UBND phê duyệt Đề án “Phát triển du lịch xã Đồng Văn trở thành xã trọng điểm du lịch của tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035”. Mục tiêu đến năm 2030 là đón trên 2 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt khoảng 5.900 tỷ đồng; đồng thời hình thành hệ thống lưu trú chất lượng cao và thu hút nhóm khách có khả năng chi tiêu lớn.

Nếu lấy mốc 2 triệu lượt khách để tham chiếu, mục tiêu 5.900 tỷ đồng tương ứng mức thu gần 3 triệu đồng trên mỗi lượt khách. Đây là phép tính quy đổi để nhìn quy mô thị trường, không phải mức chi tiêu đã ghi nhận hiện nay. Nó cho thấy Đồng Văn không chỉ muốn tăng số người đến, mà còn phải nâng giá trị của mỗi hành trình.

Trung tâm xã Đồng Văn lung linh về đêm (Ảnh: Cổng TTĐT)

Sức mua của thị trường du lịch Tuyên Quang đang được phản ánh khá rõ qua số liệu tháng 7/2026. Trong tháng, toàn tỉnh đón 350.343 lượt khách, tăng 0,9% so với cùng kỳ; trong đó có 52.343 lượt khách quốc tế và 298.000 lượt khách nội địa. Tổng chi tiêu của khách du lịch ước đạt 954,6 tỷ đồng.

Lũy kế bảy tháng, Tuyên Quang đón 2.443.354 lượt khách, bằng 60% kế hoạch năm và tăng 0,4% so với cùng kỳ năm 2025. Khách quốc tế đạt 464.420 lượt, khách nội địa đạt 1.978.934 lượt; tổng chi tiêu ước đạt 6.821,1 tỷ đồng.

Từ số liệu trên, mức chi tiêu bình quân toàn tỉnh trong tháng 7 vào khoảng 2,72 triệu đồng một lượt khách. Bình quân bảy tháng đạt gần 2,8 triệu đồng. Cần nhấn mạnh đây là con số của toàn tỉnh, không phải riêng Đồng Văn. Tuy nhiên, nó vẫn cung cấp một chỉ dấu quan trọng cho doanh nghiệp: thị trường du lịch Tuyên Quang đã hình thành sức mua thực tế, trong đó Cao nguyên đá và Đồng Văn là một trong những cụm điểm đến nổi bật.

Ở quy mô toàn tỉnh, năm 2025, du lịch Tuyên Quang đón khoảng 3,9 triệu lượt khách, doanh thu đạt 10.633 tỷ đồng, đóng góp khoảng 10,4% GRDP. Đề án phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026–2030 dự kiến cần khoảng 846 tỷ đồng, trong đó 60% huy động từ nguồn xã hội hóa. Đây là tín hiệu cho thấy vai trò của doanh nghiệp không chỉ nằm ở cung cấp dịch vụ, mà còn được đặt trong cấu trúc phát triển dài hạn của ngành du lịch địa phương.

Phố đi bộ khu vực trung tâm Phố cổ về đêm (Ảnh: Cổng TTĐT)

Khi màn đêm buông xuống, Phố cổ Đồng Văn bước vào thời điểm nhộn nhịp nhất. Ánh đèn vàng phủ lên những ngôi nhà trình tường, tiếng khèn Mông vang giữa sân chợ, du khách cùng người dân nắm tay nhảy múa quanh đống lửa. Các quán ăn, cà phê và gian hàng lưu niệm bắt đầu đón khách.

Giá trị của kinh tế đêm Đồng Văn nằm ở chỗ hoạt động mua bán được đặt trong một không gian văn hóa sống. Du khách không chỉ ăn một món vùng cao hay mua một chiếc túi thổ cẩm. Họ được nghe khèn, xem múa, gặp nghệ nhân và bước vào nhịp sống của cộng đồng bản địa.

Ngày 9/7/2026, Phố cổ Đồng Văn được trao danh hiệu “Điểm đến có sản phẩm du lịch giàu giá trị văn hóa” tại VITA Awards 2026. Danh hiệu này là sự ghi nhận đối với kiến trúc, đời sống cộng đồng và cách khai thác di sản gắn với sinh kế của người dân

Tuy nhiên, chợ đêm hiện vẫn thiếu những chỉ số cần thiết để doanh nghiệp đánh giá đầy đủ hiệu quả thị trường: mỗi đêm có bao nhiêu lượt khách, số gian hàng hoạt động ổn định, doanh thu bình quân, nhóm sản phẩm bán tốt, thời gian khách lưu lại và tỷ lệ thanh toán điện tử.

Khoảng thiếu dữ liệu ấy cần sớm được khắc phục. Một chợ đêm muốn trở thành sản phẩm du lịch đúng nghĩa phải trả lời được ba câu hỏi: khách đến bao nhiêu, chi tiêu thế nào và người dân địa phương nhận được phần giá trị ra sao.

Có thể lắp đặt hệ thống đếm khách tại các lối vào, khảo sát nhanh bằng mã QR, thu thập dữ liệu giao dịch trên cơ sở tự nguyện và theo dõi công suất lưu trú vào cuối tuần. Khi dữ liệu được cập nhật đều đặn, địa phương có cơ sở điều chỉnh không gian; doanh nghiệp có thể dự báo nhu cầu; hộ kinh doanh biết nên cải thiện sản phẩm nào.

Phố cổ nơi biên cương - Đồng Văn lên đèn (Ảnh: Báo TuyenQuang)

Cơ hội đầu tiên nằm ở lưu trú mang bản sắc. Đồng Văn cần những khách sạn nhỏ, homestay và cơ sở nghỉ dưỡng được thiết kế phù hợp với cảnh quan, sử dụng vật liệu địa phương, vận hành chuyên nghiệp nhưng không phá vỡ kiến trúc vùng cao. Du khách sẵn sàng trả thêm khi căn phòng đi cùng câu chuyện văn hóa, một bữa sáng bản địa và dịch vụ đủ tốt.

Cơ hội thứ hai là tổ chức trải nghiệm ban đêm. Doanh nghiệp có thể hợp tác với nghệ nhân xây dựng đêm khèn Mông, trình diễn trang phục, kể chuyện Cao nguyên đá, trải nghiệm dệt lanh, làm bánh tam giác mạch hoặc khám phá ẩm thực Phố cổ. Chương trình cần có lịch cố định, giá vé rõ ràng và kênh đặt trước. Khi ấy, hoạt động văn hóa không chỉ xuất hiện vào dịp lễ hội mà có thể tạo thu nhập thường xuyên.

Cơ hội thứ ba thuộc về ẩm thực và quà tặng. Thắng cố, cháo ấu tẩu, bánh tam giác mạch, bánh hạt dẻ, thịt bò, mật ong, trà gừng hay sản phẩm thổ cẩm đều có khả năng bước vào chuỗi giá trị du lịch. Phần còn thiếu là tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, câu chuyện sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và hệ thống phân phối.

Cơ hội thứ tư là giao thông và dịch vụ hỗ trợ. Địa hình xa, đường đèo và các điểm tham quan phân tán tạo nhu cầu về xe trung chuyển, bãi đỗ, tour nhóm nhỏ, hướng dẫn viên, trạm nghỉ và dịch vụ vận chuyển hành lý. Đây là những khoản chi du khách có nhu cầu sử dụng nhưng thị trường chưa được tổ chức thành chuỗi hoàn chỉnh.

Cơ hội thứ năm là du lịch số. Bản đồ hành trình, đặt phòng, mua vé trải nghiệm, thuyết minh đa ngôn ngữ, phản ánh chất lượng dịch vụ và thanh toán không tiền mặt đều là những sản phẩm doanh nghiệp công nghệ có thể tham gia. Đề án của Đồng Văn đã xác định chuyển đổi số và du lịch xanh là hai hướng phát triển chính, từ bản đồ số, mã QR đến quản lý dữ liệu điểm đến.

Du khách tập trung về sân chợ Phố Cổ để cùng nhảy múa, hò reo quanh đống lửa. (Ảnh: Cổng TTĐT)

Một triệu lượt khách là tín hiệu tốt, nhưng chưa đủ để doanh nghiệp xuống tiền. Nhà đầu tư cần thông tin rõ về quy hoạch, quỹ đất, giới hạn xây dựng, nguồn điện, nước sạch, xử lý nước thải, bãi đỗ xe và khả năng tiếp nhận khách của từng khu vực.

Phố cổ Đồng Văn có sức chứa hữu hạn. Nếu cơ sở lưu trú, hàng quán và phương tiện phát triển vượt quá khả năng đáp ứng, sự đông đúc sẽ làm giảm chất lượng trải nghiệm. Bởi vậy, thu hút đầu tư phải đi cùng quản lý sức chứa, bảo tồn kiến trúc, kiểm soát tiếng ồn, phòng cháy, an toàn thực phẩm và thu gom rác.

Địa phương cũng cần công khai danh mục dự án ưu tiên, cơ chế hợp tác và đầu mối hỗ trợ thủ tục. Doanh nghiệp không chỉ cần một lời mời gọi; họ cần biết có thể đầu tư vào đâu, thời gian hoàn thiện hồ sơ bao lâu và trách nhiệm bảo tồn được xác định thế nào.

Về phía nhà đầu tư, Đồng Văn không phù hợp với cách làm du lịch đại trà. Những công trình quá lớn, thiết kế xa lạ hoặc chỉ nhắm tới mùa cao điểm có thể đem lại doanh thu ngắn hạn nhưng gây áp lực lâu dài cho di sản. Thị trường phù hợp hơn với các dự án quy mô vừa, sản phẩm chuyên biệt, sử dụng nhân lực và nguồn cung tại chỗ.

Cung đường lên Đồng Văn cùng hoa Tam giác mạch

Đồng Văn đã có cảnh quan để kéo khách đến. Kinh tế đêm phải làm phần việc tiếp theo: giữ khách ở lại và tạo lý do để họ quay lại.

Du khách có thể đến vì Mã Pì Lèng, hẻm Tu Sản hay Phố cổ, nhưng ký ức về chuyến đi thường được giữ lại bằng một đêm nghe khèn, một bữa ăn nóng giữa tiết trời se lạnh, cuộc trò chuyện với người làm nghề hoặc món quà mang dấu ấn Cao nguyên đá.

Đó cũng là phần thị trường mà doanh nghiệp nên nhìn thấy. Mục tiêu trên 2 triệu lượt khách và khoảng 5.900 tỷ đồng doanh thu vào năm 2030 không thể đạt được bằng việc bán thêm vài phòng nghỉ hay mở thêm hàng quán. Đồng Văn cần cả một hệ sinh thái giúp khách ở lâu hơn, chi tiêu nhiều hơn và trải nghiệm sâu hơn.

Cơ hội đầu tư tại Đồng Văn là có thật. Nhưng lợi thế lớn nhất không nằm ở số lượng khách, mà ở bản sắc chưa thể sao chép. Doanh nghiệp nào biết đặt lợi ích của mình trong lợi ích của cộng đồng, giữ được vẻ đẹp của miền đá và tạo ra sản phẩm có chất lượng, doanh nghiệp ấy sẽ có cơ hội đi đường dài cùng Đồng Văn.