 |
| Gạo Việt giảm kim ngạch hơn 27%, Bộ Công Thương sẽ làm gì để thúc đẩy xuất khẩu 2026 |
Kim ngạch giảm mạnh sau năm đỉnh cao
Năm 2025 khép lại với một bức tranh kém tươi sáng của ngành gạo Việt Nam. Theo số liệu từ cơ quan hải quan, cả nước xuất khẩu 8,06 triệu tấn gạo, thu về 4,1 tỷ USD, giảm 10,8% về lượng và giảm tới 27,6% về trị giá so với năm 2024 – năm được xem là “đỉnh lịch sử” của ngành.
Dù vậy, các chuyên gia cho rằng con số hơn 8 triệu tấn vẫn cao so với mặt bằng trung bình nhiều năm trước. Vấn đề nằm ở giá bán và cấu trúc thị trường, khi giá gạo thế giới lao dốc kéo theo kim ngạch suy giảm mạnh hơn khối lượng.
Riêng tháng 12/2025, xuất khẩu đạt hơn 522.000 tấn, tăng gần 40% so với tháng trước, cho thấy tín hiệu phục hồi ngắn hạn. Tuy nhiên, so cùng kỳ 2024, cả lượng và trị giá vẫn giảm sâu.
Theo đại diện Cục Xuất nhập khẩu, năm 2025 ngành gạo chịu “cú đúp” bất lợi.
Thứ nhất, Ấn Độ dỡ bỏ hoàn toàn hạn chế xuất khẩu khiến nguồn cung toàn cầu tăng mạnh, đẩy giá xuống mức thấp nhất trong nhiều năm.
Thứ hai, nhu cầu tại các thị trường chủ lực suy yếu. Philippines và Indonesia – hai khách hàng truyền thống – đồng loạt siết nhập khẩu để bảo vệ sản xuất nội địa.
Đặc biệt, Philippines tạm dừng nhập khẩu 4 tháng cuối năm. Hệ quả, xuất khẩu bình quân chỉ còn khoảng 422.000 tấn/tháng, giảm hơn một nửa so với mức xấp xỉ 1 triệu tấn/tháng của giai đoạn đầu năm. Lượng gạo xuất sang Philippines trong giai đoạn này lao dốc 80%, chỉ còn 281.000 tấn. Tính chung cả năm, Philippines vẫn là khách hàng lớn nhất, chiếm gần 40% thị phần, song khối lượng và giá trị đều giảm mạnh. Indonesia và Malaysia cũng giảm sâu, lần lượt 28% và hơn 96%.
Indonesia nổi lên như đối thủ mới
Không chỉ giảm nhập khẩu, Indonesia còn chuyển hướng tham vọng tự chủ lương thực. Cơ quan hậu cần quốc gia Bulog được giao chuẩn bị 1 triệu tấn gạo chất lượng cao để sẵn sàng xuất khẩu trong năm 2026 nếu được phê duyệt.
Theo dự báo của Tổ chức Nông Lương Liên Hợp Quốc, sản lượng gạo Indonesia năm 2026 có thể đạt 36 triệu tấn. Nước này thậm chí tuyên bố không cấp hạn ngạch nhập khẩu trong năm tới và nghiên cứu xuất khẩu sang ASEAN.
Điều này khiến Indonesia từ khách hàng lớn có thể trở thành đối thủ cạnh tranh trực tiếp với Việt Nam ở phân khúc gạo chất lượng cao – một thị trường vốn là lợi thế của Việt Nam nhiều năm qua.
Giữa bối cảnh thị trường truyền thống thu hẹp, doanh nghiệp Việt nhanh chóng xoay trục sang các khu vực mới.
Châu Phi và Trung Quốc nổi lên như “phao cứu sinh”. Bờ Biển Ngà vươn lên vị trí thị trường lớn thứ hai với hơn 1 triệu tấn, tăng hơn 118%. Ghana tăng 50%, Trung Quốc tăng 162%. Một số thị trường tăng trưởng bùng nổ: Senegal tăng hơn 67 lần, Bangladesh tăng hơn 200 lần so với năm trước.
Diễn biến này cho thấy khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp Việt, đồng thời mở ra cơ hội tái cấu trúc chiến lược thị trường theo hướng đa dạng hóa thay vì phụ thuộc vài khách hàng lớn.
2026: Hoàn thiện thể chế, thúc đẩy gạo chất lượng cao
Bước sang năm 2026, trọng tâm của ngành gạo không chỉ là bán nhiều hơn mà còn bán hiệu quả hơn.
Bộ Công Thương cho biết sẽ sớm hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động xuất khẩu, dự kiến ban hành nghị định mới thay thế quy định hiện hành nhằm minh bạch điều kiện kinh doanh, quản lý tồn kho và dự trữ.
Song song, cơ quan này phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường theo dõi sát sản lượng vụ Đông Xuân, bảo đảm đầu ra cho nông dân và nguồn dự trữ cho doanh nghiệp.
Một hướng đi quan trọng khác là tận dụng các FTA như EVFTA, CPTPP hay hiệp định với Anh để đẩy mạnh xuất khẩu gạo giá trị cao, đặc biệt sang Nhật Bản và châu Âu – nơi ưu tiên chất lượng hơn số lượng.
Các chương trình xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu gạo cao cấp, gạo thơm, gạo hữu cơ cũng được ưu tiên ngân sách.
Sau giai đoạn tăng nóng, sự chững lại của năm 2025 có thể xem như “khoảng lặng cần thiết” để ngành gạo Việt Nam nhìn lại chiến lược.
Từ bài học phụ thuộc vào một vài thị trường lớn, ngành đang dần chuyển sang mô hình đa cực: mở rộng châu Phi, Trung Đông, châu Âu; nâng cấp chất lượng; giảm cạnh tranh bằng giá rẻ.
Nếu làm tốt, năm 2026 có thể không còn là câu chuyện chạy theo sản lượng, mà là cuộc đua về giá trị, nơi mỗi hạt gạo Việt mang thương hiệu và biên lợi nhuận cao hơn.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, chính sự linh hoạt về chính sách và chiến lược thị trường sẽ quyết định liệu gạo Việt có giữ vững vị thế trên bản đồ lương thực thế giới.
