Trung tâm AI, đừng làm cách cũ để giải quyết bài toán mới

Nhân dấu ấn đặc biệt này, ông Lê Việt Thắng - Tổng Giám đốc 1Office, đơn vị tiên phong xây dựng nền tảng AI Agent phục vụ hơn 6.000 doanh nghiệp, đã có cuộc trao đổi với phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập về thách thức và hướng đi chiến lược cho AI Việt Nam, từ góc nhìn của doanh nghiệp công nghệ.

Ông Lê Việt Thắng Tổng Giám đốc 1Office

Phóng viên: Hiện tại, Việt Nam chưa có Trung tâm nghiên cứu và phát triển AI quốc gia do Nhà nước trực tiếp điều hành. Các dự án với hai tập đoàn Qualcomm và NVIDIA mới dừng ở mức ký kết, khai trương, nhằm bước đầu xây dựng nền tảng hợp tác và hạ tầng dữ liệu cho hệ sinh thái AI tại Việt Nam. Theo ông, Việt Nam cần hành động gì ngay để trung tâm Nghiên cứu và phát triển AI nhanh chóng được vận hành thực tiễn và hiệu quả?

Ông Lê Việt Thắng: Tôi thực sự lo ngại khi thấy việc thành lập rất nhiều các liên minh AI hoặc hiệp hội mà thiếu cơ chế vận hành hiệu quả. Bản chất của AI là sản phẩm của cạnh tranh thị trường. Chỉ khi có động lực kinh tế rõ ràng, sản phẩm công nghệ mới có thể phát triển thực chất. Kinh tế quyết định sản phẩm tối ưu.

Theo tôi, cơ hội lớn nhất của Việt Nam là tận dụng "con tàu AI toàn cầu". Tất cả chúng ta cùng phải nhảy lên con tàu đó. Tuy nhiên, cần thiết lập hệ thống này trên chính nền tảng dữ liệu của Việt Nam, đừng làm thất thoát dữ liệu chảy ra nước ngoài qua các công cụ, nền tảng quốc tế. Đó là việc Chính phủ nên ưu tiên hành động.

Về ngân sách đầu tư, tôi không cho rằng cần phải tài trợ. Thay vào đó, hãy đặt hàng, mua sản phẩm AI nội địa. Việc các cơ quan Nhà nước chủ động sử dụng giải pháp công nghệ trong nước là cách hỗ trợ thiết thực nhất, thay vì cấp vốn hay triển khai chương trình tài trợ mang tính hình thức. Nhà nước sẽ không làm thay doanh nghiệp, mà kiến tạo đúng vai trò, tạo điều kiện, kết nối và để doanh nghiệp được làm. Doanh nghiệp mới là động lực thực sự chuyển hóa công nghệ thành giá trị.

Còn những việc Nhà nước cần tập trung làm là: Thiết lập bộ dữ liệu mở quốc gia chuẩn, có kiểm soát, có khả năng cập nhật, mở rộng, đồng bộ và liên thông; thiết kế khung pháp lý nhanh nhất, Chính phủ có thể trình Quốc hội ra các luật ngay thay vì phải chờ sáu tháng đến một năm; “sandbox hóa” (cơ chế thử nghiệm có kiểm soát) tại từng địa phương một cách rõ ràng, vì ai cũng sợ “làm sai”. Khi không dám làm thì không thể phát triển, cải tiến được.

Trung tâm nghiên cứu và phát triển AI quốc gia là một cơ hội chiến lược mà Nhà nước cần triển khai nhanh chóng. Nhưng cơ hội chỉ phát huy giá trị khi được thiết kế trên nền tảng vận hành, không phải từ những bản kế hoạch đầy mỹ từ. Nếu trung tâm này trở thành nơi hội tụ dữ liệu chuẩn, vận hành theo mô hình sandbox, có các đơn đặt hàng để doanh nghiệp Việt cùng giải quyết các bài toán thực tế của quốc gia, của cộng đồng doanh nghiệp, đó sẽ là bệ phóng để AI Việt vươn xa.

Phóng viên: Việt Nam vẫn còn phải đối mặt với các thách thức lớn khi phát triển một Trung tâm nghiên cứu và phát triển AI hàng đầu khu vực: Dữ liệu chuẩn, đồng bộ; cơ chế tài trợ minh bạch; khung đạo đức AI, pháp lý rõ ràng; và nguy cơ lắp ghép hình thức. Theo ông, cần phải giải quyết vấn đề này như thế nào?

Ông Lê Việt Thắng: Điểm nghẽn lớn nhất của Trung tâm AI quốc gia là dữ liệu đầu vào, vấn đề này chỉ Nhà nước mới giải quyết được. Do đó, việc ưu tiên hàng đầu là xây dựng hạ tầng dữ liệu, nền tảng thu thập, lưu trữ và chia sẻ dữ liệu an toàn, minh bạch. Việc Trung tâm dữ liệu quốc gia do Bộ Công An chủ trì, vừa chính thức đi vào vận hành là bước đi hoàn toàn đúng đắn. Trung tâm này sẽ giúp trung tâm AI được xây dựng nhanh chóng hơn, hiệu quả hơn. Sự phối kết hợp từ các trung tâm quốc gia sẽ là bệ đỡ cho các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam phát triển thần tốc.

Chúng ta có thể tham khảo bài học từ các trung tâm AI hàng đầu thế giới: MIT CSAIL tại Mỹ là nơi sản sinh hàng nghìn bằng sáng chế và ý tưởng đột phá, nhưng sức mạnh của nó nằm ở mối liên kết sống động với các tập đoàn công nghệ như Amazon, NVIDIA, IBM, chứ không phải nhờ vào ngân sách nhà nước. Stanford HAI định hình chuẩn đạo đức AI có trách nhiệm, còn AI Singapore là một trung tâm phi lợi nhuận hoạt động theo mô hình doanh nghiệp với tiêu chí cụ thể: mỗi năm phải đưa bao nhiêu ứng dụng AI vào cuộc sống.

Viện trí tuệ nhân tạo lấy con người làm trung tâm của Stanford (HAI)

Phóng viên: Theo ông, Nhà nước, Chính phủ cần phối hợp với doanh nghiệp công nghệ như thế nào để phát triển Trung tâm nghiên cứu và phát triển AI quốc gia?

Ông Lê Việt Thắng: Nhà nước hãy để doanh nghiệp Việt làm. Nếu xét ở tầng Chính phủ, tức tầng kiến tạo, tôi kỳ vọng Trung tâm nghiên cứu và phát triển AI quốc gia sẽ tập trung vào xây dựng và chuẩn hóa hạ tầng dữ liệu. Chỉ Nhà nước mới có đủ quyền lực và năng lực để tập hợp toàn bộ nguồn dữ liệu xã hội, điều mà không một công ty hay tổ chức tư nhân nào có thể thực hiện.

Khi dữ liệu sẵn sàng được chia sẻ, doanh nghiệp có thể đảm nhiệm phần còn lại: Từ triển khai ứng dụng đến giải quyết bài toán thực tế. Chính phủ không nên trực tiếp phát triển các ứng dụng AI, bởi đặc thù doanh nghiệp là phải chịu trách nhiệm về hiệu quả kinh tế, họ có động lực tìm ra giải pháp tối ưu với nguồn lực của chính mình. Về ứng dụng thực tiễn, doanh nghiệp hiểu bài toán cần giải. Họ chịu trách nhiệm với đồng tiền của họ. Trước đây chính phủ đặt hàng nhiều rồi, nhưng hiệu quả trong thực tế chưa cao.

Vì sao? Một phần nguyên nhân là do người "ra đề bài" chưa thực sự hiểu bản chất vấn đề. Thay vì đầu tư tràn lan vào các dự án mang tính hình thức, không sâu về trải nghiệm thực chiến, các ứng dụng nên để doanh nghiệp chủ động phát triển đó mới là cách làm hiệu quả và bền vững.

Phóng viên: Trong quá trình thực tế triển khai AI, ông đánh giá đâu là khó khăn phổ biến mà doanh nghiệp tại Việt Nam đang gặp phải, đặc biệt sau giai đoạn sáp nhập hành chính?

Ông Lê Việt Thắng: Đừng cố gắng làm theo cách cũ để giải quyết bài toán mới. Doanh nghiệp Việt Nam có tinh thần đổi mới rất cao và sẵn sàng ứng dụng AI. Vấn đề nằm ở chỗ: Các giải pháp cung cấp cho doanh nghiệp hiện chưa đủ sát với nhu cầu thực tế. Khi ứng dụng chưa phù hợp, doanh nghiệp buộc phải dừng lại hoặc tìm hướng khác.

Ngoài ra, cấu trúc nền kinh tế Việt Nam cũng khiến các nhà sáng lập, ban điều hành gặp khó khi muốn đầu tư dài hạn vào nghiên cứu công nghệ. Nguồn lực tài chính hiện vẫn ưu tiên các lĩnh vực dễ sinh lời nhanh. Điều này khiến cho đầu tư vào AI vốn cần thời gian và tính kiên nhẫn ít được quan tâm đúng mức.

Trân trọng cảm ơn ông!