Trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật: Khoảng trống cần được lấp đầy

Nhiều rào cản trong tiếp cận pháp luật

Cả nước hiện có hơn 7 triệu người khuyết tật, chiếm khoảng 7,8% dân số. Trong số đó, chỉ khoảng 950.000 người tham gia thị trường lao động, tương đương chưa đến 25% người khuyết tật trong độ tuổi làm việc. Dù hệ thống pháp luật Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách bảo đảm quyền lợi cho người khuyết tật, nhưng năng lực tiếp cận pháp luật của họ vẫn còn hạn chế.

Không ít người khuyết tật chưa được thụ hưởng đầy đủ quyền lợi hợp pháp về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, y tế hay trợ cấp xã hội. Ở nhiều địa phương, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, công tác truyền thông pháp luật cho người khuyết tật chưa đạt hiệu quả như mong muốn do thiếu nguồn lực, phương tiện và hình thức tiếp cận phù hợp.

Theo thống kê, tỷ lệ người khuyết tật trong độ tuổi lao động có việc làm chỉ đạt 23,5%, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 76,3% ở nhóm không khuyết tật. Tỷ lệ trẻ em khuyết tật tiểu học đi học đúng độ tuổi mới đạt 68,1%. Những con số này phản ánh rõ ràng thực tế: pháp luật đã có, nhưng người khuyết tật vẫn gặp vô vàn trở ngại để thực thi quyền của mình.

Ông Đặng Văn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam

Ông Đặng Văn Thanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên hiệp hội về người khuyết tật Việt Nam, cho biết: “Một trong những rào cản lớn là nền tảng giáo dục. Tỷ lệ người khuyết tật từ 15 tuổi trở lên biết chữ mới đạt 79%, thấp hơn gần 20 điểm phần trăm so với người không khuyết tật. Khi trình độ học vấn thấp, việc hiểu và áp dụng các quy định pháp luật vốn nhiều thuật ngữ chuyên môn lại càng khó khăn hơn.”

Bên cạnh đó, hoạt động tập huấn, truyền thông pháp luật dành riêng cho người khuyết tật còn manh mún, thiếu tính hệ thống. Nội dung tập huấn chủ yếu xoay quanh quyền lợi, trong khi nhu cầu của người khuyết tật lại đa dạng hơn nhiều: từ thủ tục hành chính, việc làm, sinh kế đến tiếp cận dịch vụ công. Cách truyền đạt chưa phù hợp với từng dạng khuyết tật cũng khiến hiệu quả phổ biến pháp luật bị hạn chế.

Hướng tới xã hội hòa nhập và công bằng

Việt Nam đã phê chuẩn nhiều điều ước quốc tế quan trọng, trong đó có Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (năm 2014) và Công ước 159 của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về tái thích ứng nghề nghiệp và việc làm cho người khuyết tật (năm 2019). Đây là cam kết mạnh mẽ về việc không để ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển.

Tuy nhiên, để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống, cần sự chung tay của nhiều bên: cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội, truyền thông và chính cộng đồng người khuyết tật. Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), giải pháp hiệu quả là đa dạng hóa hình thức truyền thông: sách nói, chữ nổi, tệp điện tử cho người khiếm thị; video kèm phụ đề và ngôn ngữ ký hiệu cho người khiếm thính; các clip ngắn, infographic hoặc phát thanh bằng tiếng dân tộc cho vùng sâu, vùng xa.

Trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật: Khoảng trống cần được lấp đầy

Vai trò của trợ giúp viên pháp lý và luật sư cũng đặc biệt quan trọng. Họ không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người khuyết tật trong các vụ việc cụ thể, mà còn là cầu nối giúp họ hiểu và biết cách vận dụng pháp luật vào cuộc sống, từ đó chủ động hơn trong bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật càng cần được số hóa, thân thiện, dễ tiếp cận và phù hợp với từng nhóm người khuyết tật. Quan trọng hơn, cần có sự phối hợp thường xuyên giữa cơ quan báo chí, đơn vị chuyên môn và các tổ chức của người khuyết tật để vừa lan tỏa thông tin, vừa phản ánh kịp thời nhu cầu, tâm tư, nguyện vọng của họ tới các nhà hoạch định chính sách.

Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ tăng trưởng kinh tế, mà còn ở mức độ hòa nhập và nhân văn trong cách đối xử với người yếu thế. Việc tăng cường phổ biến pháp luật, mở rộng cơ hội tiếp cận công lý cho người khuyết tật chính là thước đo cho sự công bằng và tiến bộ của xã hội Việt Nam hiện đại.