Luật Hộ tịch (sửa đổi): Đẩy mạnh số hóa, giảm gánh nặng thủ tục cho người dân

Luật Hộ tịch mới đặt ra nguyên tắc xuyên suốt trong đăng ký và quản lý hộ tịch: bảo đảm quyền nhân thân của cá nhân, đồng thời yêu cầu mọi sự kiện hộ tịch phải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, chính xác và khách quan. Đáng chú ý, mỗi thông tin hộ tịch của cá nhân chỉ được đăng ký một lần tại cơ quan có thẩm quyền, qua đó chấm dứt tình trạng trùng lặp dữ liệu – một điểm nghẽn tồn tại trong nhiều năm.

Trường hợp hồ sơ không đủ điều kiện giải quyết, cơ quan đăng ký hộ tịch buộc phải từ chối bằng văn bản, nêu rõ lý do. Quy định này được đánh giá sẽ nâng cao trách nhiệm giải trình và tính minh bạch trong thực thi công vụ.

Luật Hộ tịch (sửa đổi) vừa được Quốc hội Việt Nam thông qua chiều 23/4

Rút ngắn thời gian xử lý, tăng tính liên thông

Một điểm mới đáng chú ý là quy định thời hạn giải quyết không quá 24 giờ đối với các thủ tục chưa được pháp luật quy định cụ thể về thời gian xử lý. Đây được xem là bước cải cách mạnh mẽ, góp phần giảm đáng kể thời gian chờ đợi của người dân.

Luật cũng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh đăng ký hộ tịch chủ động, tăng cường liên thông với các thủ tục hành chính liên quan. Theo đó, người dân chỉ cần cung cấp thông tin một lần, cơ quan nhà nước có trách nhiệm khai thác, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống, hạn chế tối đa việc yêu cầu bổ sung giấy tờ trùng lặp.

Về quyền và nghĩa vụ đăng ký hộ tịch, luật quy định rõ phạm vi áp dụng đối với công dân Việt Nam, người gốc Việt Nam chưa xác định quốc tịch, người không quốc tịch và người nước ngoài cư trú tại Việt Nam (trừ trường hợp điều ước quốc tế có quy định khác).

Đáng chú ý, luật tiếp tục bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ hành chính cho các nhóm yếu thế: người chưa thành niên, người mất năng lực hành vi dân sự hoặc gặp khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi được thực hiện đăng ký hộ tịch thông qua người đại diện hợp pháp.

Đầu tư đồng bộ cho chuyển đổi số hộ tịch

Một trong những trụ cột của Luật Hộ tịch (sửa đổi) là thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong lĩnh vực này. Nhà nước cam kết bảo đảm nguồn lực ngân sách, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, phát triển cơ sở dữ liệu hộ tịch hiện đại, đồng bộ.

Song song đó là chính sách phát triển nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác hộ tịch thông qua đào tạo, bồi dưỡng và chế độ đãi ngộ phù hợp, nhằm nâng cao tính chuyên nghiệp và ổn định của hệ thống.

Luật xác định Chính phủ Việt Nam thống nhất quản lý nhà nước về hộ tịch trên phạm vi toàn quốc, trong đó Bộ Tư pháp là cơ quan đầu mối.

Các cơ quan liên quan cũng được phân định rõ trách nhiệm: Bộ Ngoại giao quản lý hộ tịch tại cơ quan đại diện ở nước ngoài; Tòa án nhân dân tối cao thực hiện cập nhật, chia sẻ thông tin thay đổi hộ tịch; các bộ, ngành và địa phương bảo đảm kết nối, chia sẻ dữ liệu, đồng thời duy trì an ninh, an toàn thông tin.