Người dân không cần về nơi cư trú xin xác nhận độc thân từ 1/3/2027

Người dân không cần về nơi cư trú xin xác nhận độc thân từ 1/3/2027

Chiều 23/4, Quốc hội thông qua Luật Hộ tịch (sửa đổi) với tỷ lệ tán thành cao. Một trong những điểm mới đáng chú ý là người dân có thể đăng ký các sự kiện hộ tịch, trong đó có xác nhận tình trạng hôn nhân, tại bất kỳ UBND cấp xã nào, không phụ thuộc địa giới hành chính hay nơi cư trú như trước đây. Theo quy định cũ, thủ tục xác nhận tình trạng hôn nhân thường phải thực hiện tại nơi thường trú, nếu không có mới theo nơi tạm trú.

Ngoài xác nhận tình trạng hôn nhân, UBND cấp xã cũng được thực hiện hàng loạt thủ tục hộ tịch khác theo hướng phi địa giới như khai sinh, kết hôn, giám hộ, nhận cha mẹ con, khai tử và các thông tin hộ tịch liên quan. Đây được xem là bước điều chỉnh có ý nghĩa lớn trong cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt với người lao động, người làm việc xa quê, doanh nhân thường xuyên di chuyển hoặc cư trú linh hoạt giữa nhiều địa phương.

Giảm chi phí thủ tục, tăng thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp

Với thay đổi này, người dân sẽ không còn mất thêm thời gian, chi phí đi lại chỉ để xin giấy xác nhận độc thân tại địa phương nơi đăng ký thường trú. Ở góc độ thị trường, quy định mới cũng có thể giúp giảm một phần chi phí tuân thủ cho các giao dịch dân sự, hôn nhân gia đình, công chứng, hồ sơ nhà đất hay thủ tục nhân sự phát sinh cần xác minh tình trạng hôn nhân. Đây là yếu tố đặc biệt đáng chú ý với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động ngoại tỉnh.

Luật cũng yêu cầu cơ quan đăng ký hộ tịch chủ động khai thác dữ liệu điện tử, tra cứu thông tin từ các cơ sở dữ liệu liên quan. Người dân không phải nộp, xuất trình hoặc tải lên những giấy tờ đã có sẵn trong hệ thống, trừ trường hợp dữ liệu chưa đầy đủ, chưa chính xác hoặc không thể khai thác được. Quy định này cho thấy định hướng chuyển mạnh từ cơ chế “người dân tự chứng minh” sang “cơ quan nhà nước tự tra cứu dữ liệu”.

Dữ liệu hộ tịch được chuẩn hóa, hạn chế trùng lặp

Luật Hộ tịch (sửa đổi) quy định mọi sự kiện, thông tin hộ tịch của cá nhân phải được đăng ký đầy đủ, kịp thời, trung thực, khách quan và chính xác. Mỗi sự kiện hộ tịch chỉ được đăng ký một lần, ngoại trừ trường hợp đăng ký lại kết hôn; đồng thời cơ quan đăng ký hộ tịch phải bảo đảm không để xảy ra trùng lặp dữ liệu.

Đáng chú ý, việc thu thập, xử lý, lưu trữ, chia sẻ và khai thác dữ liệu hộ tịch phải bảo đảm an toàn, bí mật, đúng mục đích và phù hợp với quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân. Luật cũng hoàn thiện khung dữ liệu hộ tịch theo hướng số hóa sâu hơn, bao gồm cả bản quét hoặc bản chụp sổ hộ tịch giấy cùng các thông tin cơ bản như họ tên, ngày sinh, nơi sinh, giới tính, số định danh cá nhân, quốc tịch, quê quán, nơi cư trú và giấy tờ chứng minh nhân thân.

Trong trường hợp có sai sót, người dân có quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền điều chỉnh. Nếu dữ liệu hộ tịch điện tử có khác biệt so với sổ hộ tịch giấy, việc điều chỉnh sẽ phải căn cứ theo sổ hộ tịch giấy để bảo đảm tính thống nhất pháp lý.

Theo quy định mới, Chủ tịch UBND cấp xã có thẩm quyền ký giấy tờ hộ tịch và có thể ủy quyền tùy điều kiện thực tế. Tuy vậy, luật vẫn giữ nguyên yêu cầu lãnh đạo UBND cấp xã trực tiếp ký đối với giấy khai sinh, giấy chứng nhận kết hôn và các trường hợp có yếu tố nước ngoài để bảo đảm tính chặt chẽ. Riêng với giấy chứng tử, quy định được thiết kế linh hoạt hơn nhằm bảo đảm việc giải quyết thủ tục kịp thời tại cơ sở.

Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết luật lần này được xây dựng theo hướng phân cấp triệt để thẩm quyền đăng ký hộ tịch, đồng thời cho phép thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính. Theo cơ quan soạn thảo, hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch hiện đã được vận hành thống nhất trên toàn quốc, đồng thời kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của các địa phương, tạo nền tảng để triển khai quy định mới.

Với các doanh nghiệp, đặc biệt là khối sử dụng nhiều lao động di cư, thay đổi này có thể góp phần giảm những vướng mắc phát sinh trong quá trình hoàn thiện hồ sơ nhân sự, hồ sơ dân sự hoặc các thủ tục liên quan đến người lao động. Xa hơn, đây cũng là mảnh ghép quan trọng trong tiến trình xây dựng chính quyền số và dịch vụ công phi địa giới.

Luật Hộ tịch (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.