Tránh bỏ sót quyền được trợ giúp pháp lý: Cần đảm bảo thực hiện ở mọi giai đoạn tố tụng

Nhằm khắc phục những hạn chế trong việc trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp phối hợp với TAND Tối cao, Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao và các Bộ: Công an, Quốc phòng, Tài chính… đã xây dựng dự thảo Thông tư liên tịch sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư liên tịch số 10/2018/TTLT-BTP-BCA-BQP-BTC-TANDTC-VKSNDTC.

Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý – đơn vị được giao chủ trì soạn thảo, dự thảo gồm 3 điều, tập trung vào những điểm mới then chốt, đảm bảo tính thống nhất với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024 và các văn bản pháp luật liên quan.

Một trong những nội dung được chú ý là bổ sung đối tượng được giải thích và thông báo về quyền trợ giúp pháp lý, bao gồm: người bị tố giác, người bị kiến nghị khởi tố, người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, người làm chứng, người chấp hành biện pháp xử lý chuyển hướng và phạm nhân. Quy định này giúp mở rộng phạm vi bảo vệ, tránh bỏ lọt nhóm yếu thế trong quá trình tố tụng.

Tránh bỏ sót quyền được trợ giúp pháp lý: Cần đảm bảo thực hiện ở mọi giai đoạn tố tụng

Đặc biệt, dự thảo cũng bổ sung quy định việc giải thích quyền trợ giúp pháp lý được thực hiện ở tất cả các giai đoạn tố tụng, trừ trường hợp đã có người trợ giúp pháp lý tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp. Đây được xem là bước tiến quan trọng nhằm bảo đảm không bỏ sót nhu cầu trợ giúp pháp lý của người bị buộc tội, bị hại, đương sự trong các vụ án hình sự, dân sự hay hành chính.

Một điểm mới khác là việc lập Biên bản từ chối yêu cầu trợ giúp pháp lý phải có sự chứng kiến của ba bên: người được giải thích, cơ quan hoặc người có thẩm quyền tiến hành tố tụng (hoặc giám thị, trưởng nhà tạm giữ), và người thực hiện trợ giúp pháp lý. Cách làm này tăng tính minh bạch, bảo đảm khách quan, đồng thời thể hiện rõ quyền tự quyết của cá nhân khi lựa chọn sử dụng hoặc từ chối dịch vụ trợ giúp pháp lý miễn phí của Nhà nước.

Ngoài ra, Biên bản giải thích về quyền được trợ giúp pháp lý miễn phí sẽ được lưu trong hồ sơ vụ án, vụ việc, không phân biệt loại tố tụng. Việc này góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời tạo cơ sở kiểm tra, giám sát hiệu quả hơn trong thực hiện chính sách pháp luật.

Theo Bộ Tư pháp, sau nhiều năm triển khai, Thông tư liên tịch số 10/2018 đã phát huy vai trò quan trọng trong việc điều phối hoạt động trợ giúp pháp lý giữa các cơ quan tố tụng. Tuy nhiên, bối cảnh mới với nhiều thay đổi pháp lý như Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024, Luật Phòng chống mua bán người năm 2024 hay Quyết định 26/2025/QĐ-TTg về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật đặt ra yêu cầu cấp thiết phải cập nhật, hoàn thiện quy định.

Việc sửa đổi Thông tư lần này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật pháp lý, mà còn là cam kết của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền tiếp cận công lý bình đẳng cho mọi công dân, đặc biệt là nhóm yếu thế. Đây cũng là tiền đề quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác tư pháp, hướng tới nền pháp quyền nhân văn và hiện đại.