 |
| Tình trạng thất nghiệp kéo dài gia tăng |
Báo cáo mới nhất của Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội cho thấy, trong 4 năm qua, số lượng người lao động rơi vào tình trạng thất nghiệp kéo dài ngày càng tăng, gây ra nhiều hệ lụy cho cả thị trường lao động lẫn nguồn lực chi trả bảo hiểm thất nghiệp.
Cụ thể, tổng kinh phí chi trả trợ cấp thất nghiệp (TCTN) tại Hà Nội đã tăng vọt từ 1.593 tỷ đồng năm 2021 lên tới 2.383 tỷ đồng vào năm 2023. Mức chi trả bình quân hiện dao động khoảng 4,5 - 4,6 triệu đồng/người/tháng.
Một trong những điểm đáng chú ý là sự thay đổi trong cơ cấu thời gian hưởng trợ cấp. Nếu năm 2021, nhóm lao động chỉ nhận TCTN trong 3 tháng chiếm 46,3% thì đến năm 2024, con số này giảm còn 42,5%. Ngược lại, nhóm hưởng TCTN trong thời gian dài (từ 7 đến 12 tháng) lại gia tăng mạnh cả về tỷ lệ lẫn ngân sách chi trả – từ 57,7% năm 2021 lên tới 65% trong năm 2024.
Theo phân tích từ Trung tâm, điều này phản ánh rõ nét bức tranh lao động hiện nay: người lao động đang mất nhiều thời gian hơn để tìm được việc làm mới, đồng nghĩa với việc cơ hội việc làm đang trở nên hạn hẹp và mức độ cạnh tranh ngày càng khốc liệt.
Nhiều lao động phổ thông tại Hà Nội hiện đang đối mặt với tình trạng thất nghiệp kéo dài, đặc biệt là nhóm không có bằng cấp chuyên môn. Không ít người từng làm việc nhiều năm tại các doanh nghiệp, nhưng sau những đợt cắt giảm nhân sự gần đây, họ buộc phải sống dựa vào trợ cấp thất nghiệp và hỗ trợ từ gia đình.
Có trường hợp từng bị mất việc vào năm 2019, sau vài tháng hưởng trợ cấp thất nghiệp đã xin được việc làm mới. Tuy nhiên, đến cuối năm 2024, người này lại tiếp tục rơi vào vòng xoáy thất nghiệp vì doanh nghiệp thu hẹp quy mô sản xuất. Từ đó đến nay, việc quay trở lại thị trường lao động trở nên vô cùng khó khăn.
Không chỉ thiếu hụt việc làm, các yêu cầu tuyển dụng hiện nay cũng ngày càng cao, kể cả ở những vị trí phổ thông như bảo vệ, giao hàng hay phụ việc. Nhiều nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên phải có bằng lái xe, biết sử dụng thiết bị hoặc thậm chí có thể giao tiếp cơ bản bằng ngoại ngữ. Trong khi đó, mức trợ cấp thất nghiệp trung bình chỉ khoảng hơn 4 triệu đồng/tháng – đủ chi tiêu cầm chừng – khiến nhiều lao động phải tìm cách làm thêm như giao hàng, gia công thủ công tại nhà để trụ lại thành phố.
Một số người chia sẻ, nếu không sớm tìm được việc làm mới, họ sẽ buộc phải trở về quê vì không thể tiếp tục cầm cự bằng nguồn trợ cấp vốn có thời hạn.
Không chỉ lao động phổ thông gặp khó, ngay cả những người có chuyên môn như kế toán, hành chính cũng đang chật vật tìm việc sau khi mất việc. Dù đã tích cực nộp hồ sơ, tham gia các phiên giao dịch việc làm, nhưng phần lớn đều không đáp ứng được các tiêu chí khắt khe từ nhà tuyển dụng.
Nhiều vị trí hiện nay yêu cầu ứng viên có kinh nghiệm chuyên sâu, thành thạo phần mềm nghiệp vụ hoặc chấp nhận mức lương thấp hơn so với trước đây. Với chi phí sinh hoạt cao tại các thành phố lớn, nhiều lao động không thể tiếp tục bám trụ và đành phải quay về quê nhà, tìm công việc ổn định gần gia đình để giảm áp lực tài chính.
Một vấn đề đáng lo ngại là sự mất cân đối trong chi trả trợ cấp. Nhóm lao động thất nghiệp dài hạn (7–12 tháng) chỉ chiếm khoảng 1/3 tổng số người hưởng trợ cấp nhưng lại tiêu tốn hơn 60% tổng kinh phí trong giai đoạn 2021–2024. Tỷ trọng này có xu hướng tăng đều qua các năm, báo hiệu nguy cơ lớn về tính bền vững của Quỹ Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN).
Ông Vũ Quang Thành – Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội – nhận định: “Nguồn lực tài chính hiện nay đang được sử dụng chủ yếu để duy trì trạng thái trợ cấp kéo dài, thay vì đầu tư hiệu quả vào các giải pháp nhằm rút ngắn thời gian thất nghiệp và giúp người lao động sớm quay lại thị trường với công việc bền vững. Đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất, đòi hỏi phải cải cách mạnh mẽ trong chính sách hỗ trợ, đặc biệt là công tác đào tạo và nâng cao kỹ năng nghề cho người lao động.”
