Bộ Ngoại giao đề xuất siết quản lý, tăng bảo vệ lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức nước ngoài

Theo báo cáo của Bộ Ngoại giao, đến cuối năm 2025, cả nước có 9.038 lao động Việt Nam làm việc cho các tổ chức, cá nhân nước ngoài, gồm cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự, tổ chức quốc tế thuộc hệ thống Liên hợp quốc, tổ chức phi chính phủ nước ngoài, cơ quan báo chí nước ngoài và các văn phòng đại diện của tổ chức thuộc Chính phủ nước ngoài tại Việt Nam.

Phát biểu về thực trạng công tác quản lý hiện nay, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cho biết Nghị định số 152/2020/NĐ-CP chưa quy định rõ đối tượng áp dụng là các cơ quan, tổ chức quản lý người lao động Việt Nam. Điều này khiến nhiều cơ quan thiếu cơ sở pháp lý để thực hiện chức năng quản lý nhà nước.

Theo lãnh đạo Bộ Ngoại giao, công tác phối hợp, chia sẻ dữ liệu và kết nối thông tin giữa các cơ quan quản lý hiện chưa được số hóa đồng bộ, còn phát sinh nhiều thủ tục giấy tờ, chưa đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số.

Một điểm bất cập khác được Bộ Ngoại giao nêu ra là quy định hiện hành về đối tượng cá nhân nước ngoài sử dụng lao động Việt Nam còn quá rộng, bao gồm cả người nước ngoài được phép cư trú tại Việt Nam, dẫn tới hiệu quả quản lý chưa cao.

Đáng chú ý, hiện chưa có tổ chức chính trị - xã hội nào đứng ra đại diện bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người lao động Việt Nam trong quá trình làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc khi phát sinh tranh chấp lao động. Đồng thời, cũng chưa có chế tài xử lý cụ thể đối với người lao động vi phạm quy định pháp luật về lao động trong quá trình làm việc.

Theo Bộ Ngoại giao, quan hệ giữa người lao động và cơ quan quản lý hiện cũng chưa được quy định rõ ràng. Một số trường hợp người lao động kê khai thông tin cá nhân không trung thực khi ký hợp đồng lao động, ảnh hưởng tới công tác bảo đảm an ninh, an toàn đối với các tổ chức nước ngoài, đặc biệt là khối đoàn ngoại giao.

Cơ quan này cho biết lực lượng lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức nước ngoài đang có xu hướng trẻ hóa, nhiều người được đào tạo ở nước ngoài, có trình độ ngoại ngữ và kỹ năng quốc tế tốt. Tuy nhiên, phát sinh một bộ phận có nhận thức chính trị chưa cao, gây khó khăn cho công tác quản lý, nắm bắt tư tưởng và bảo đảm an ninh, an toàn đối với các tổ chức, cá nhân nước ngoài tại Việt Nam.

Từ thực tế trên, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn cho biết Bộ Ngoại giao đề xuất sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến đối tượng áp dụng, trình tự thủ tục quản lý lao động, trách nhiệm của các bên và hình thức xử lý vi phạm. Đây cũng là cơ sở để Bộ Ngoại giao đề xuất tiếp nhận nhiệm vụ tuyển dụng, quản lý người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài thay cho Bộ Nội vụ.

Theo đề xuất, quy định về trình tự tuyển dụng và quản lý lao động sẽ được tách thành hai điều riêng biệt nhằm tạo thuận lợi cho cả người lao động và người sử dụng lao động nước ngoài, đồng thời quy định rõ quy trình quản lý từ khi tuyển dụng đến khi chấm dứt hợp đồng lao động.

Bộ Ngoại giao cũng đề xuất hoàn thiện quy định về nghĩa vụ chung của người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài nhằm tăng cường cơ chế bảo vệ người lao động trong môi trường có yếu tố nước ngoài; đồng thời bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp cho thuê lại lao động.

Đáng chú ý, cơ quan này đề xuất bổ sung quy định xử lý vi phạm đối với người lao động Việt Nam làm việc cho tổ chức, cá nhân nước ngoài. Theo đó, các hành vi vi phạm và mức xử lý sẽ được quy định cụ thể, chủ yếu mang tính nhắc nhở, răn đe nhằm nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và trách nhiệm của người lao động.