Thương mại điện tử bùng nổ, luật mới siết quản lý gian lận online

Thương mại điện tử bùng nổ, doanh nghiệp chịu áp lực từ gian lận

Theo Bộ Công Thương, quy mô bán lẻ trực tuyến của Việt Nam trong năm qua ước đạt khoảng 32 tỷ USD, chiếm gần 12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng cả nước. Thương mại điện tử ngày càng khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng của thị trường bán lẻ, góp phần thay đổi thói quen tiêu dùng và mở rộng khả năng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp.

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử mang lại nhiều thuận lợi cho người dân, từ việc đa dạng hóa lựa chọn hàng hóa, tiết kiệm thời gian mua sắm cho đến khả năng tiếp cận sản phẩm không bị giới hạn bởi không gian địa lý. Với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, môi trường trực tuyến giúp giảm chi phí vận hành, mở rộng thị trường và tiếp cận khách hàng với tốc độ nhanh hơn so với mô hình kinh doanh truyền thống.

Thương mại điện tử bùng nổ, luật mới siết quản lý gian lận online

Tuy nhiên, đi cùng với tốc độ tăng trưởng cao là những thách thức lớn trong công tác quản lý. Các hành vi gian lận thương mại, buôn bán hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng hay xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng cũng như môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Thực tế cho thấy mức độ vi phạm đang ở quy mô đáng báo động. Theo báo cáo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số của Bộ Công Thương, chỉ riêng trong năm 2025, hơn 13.700 gian hàng vi phạm đã bị gỡ bỏ khỏi các nền tảng thương mại điện tử do kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, trong quý III/2025, lực lượng chức năng đã xử lý hơn 31.000 vụ vi phạm liên quan đến gian lận thương mại trên không gian số, cho thấy tình trạng vi phạm không chỉ gia tăng về số lượng mà còn ngày càng phức tạp về hình thức.

Theo doanh nghiệp phản ánh, tình trạng gian lận trong môi trường trực tuyến đã khiến doanh thu sụt giảm ở mức hai con số, nhất là trong các ngành hàng có giá trị cao. Việc người bán dễ dàng ẩn danh hoặc thay đổi thông tin trên các nền tảng số khiến quá trình truy xuất trách nhiệm gặp nhiều khó khăn, làm gia tăng rủi ro cho cả doanh nghiệp chân chính lẫn người tiêu dùng.

Ở góc độ nền tảng, ông Trần Lâm Thanh, Giám đốc chính sách TikTok Việt Nam, cho biết các doanh nghiệp công nghệ đang chủ động tăng cường biện pháp kiểm soát hàng hóa được rao bán trên hệ thống. Theo ông, nền tảng này triển khai cơ chế mua ngẫu nhiên sản phẩm để kiểm tra chất lượng, qua đó phát hiện hàng giả, hàng kém chất lượng. Đồng thời, quy trình tiếp nhận phản ánh của người tiêu dùng cũng được thiết kế đơn giản, giúp việc phản hồi và xử lý vi phạm diễn ra nhanh chóng hơn.

Dù đã có những nỗ lực từ phía doanh nghiệp và nền tảng, nhiều ý kiến cho rằng hiệu quả kiểm soát gian lận vẫn phụ thuộc lớn vào khung pháp lý và cơ chế thực thi của cơ quan quản lý nhà nước. Doanh nghiệp kỳ vọng, khi Luật Thương mại điện tử đi vào thực tiễn, các quy định về định danh người bán và trách nhiệm pháp lý được làm rõ sẽ giúp tăng cường giám sát, truy xuất trách nhiệm và bảo vệ người tiêu dùng tốt hơn.

Khung pháp lý mới tăng trách nhiệm nền tảng và cơ quan quản lý

Không chỉ doanh nghiệp, các cơ quan quản lý nhà nước cũng đang chịu áp lực lớn trước sự mở rộng nhanh chóng của thị trường thương mại điện tử. Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, trong năm qua, lực lượng chức năng đã phát hiện gần 48.000 sản phẩm có dấu hiệu là hàng giả, hàng nhái hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, cho thấy quy mô và mức độ phức tạp của các hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Trong bối cảnh đó, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử, dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7 tới, được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý đầy đủ và đồng bộ hơn cho thị trường. Luật hướng tới việc hoàn thiện cơ chế quản lý đối với các chủ thể tham gia thương mại điện tử, từ người bán, sàn giao dịch đến các nền tảng trung gian.

Một điểm đáng chú ý của luật là lần đầu tiên áp dụng cách tiếp cận quản lý phân tầng, gắn trách nhiệm pháp lý với chức năng thực tế của từng mô hình hoạt động. Theo đó, các hoạt động tiềm ẩn rủi ro cao như đặt hàng trực tuyến, livestream bán hàng hay giao dịch trực tiếp giữa người bán và người mua sẽ được quản lý chặt chẽ hơn, thay vì áp dụng chung một cơ chế như trước đây.

Bà Lê Thị Hà, Trưởng phòng Quản lý hoạt động thương mại điện tử (Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số), cho biết Bộ Công Thương đang khẩn trương đề xuất bổ sung các hành vi vi phạm trong lĩnh vực thương mại điện tử vào nghị định xử phạt liên quan. Việc hoàn thiện các quy định dưới luật được xem là bước đi cần thiết nhằm bảo đảm tính đồng bộ và kịp thời khi Luật Thương mại điện tử chính thức có hiệu lực.

Theo các chuyên gia, để luật thực sự phát huy hiệu quả, việc hoàn thiện khung pháp lý cần đi đôi với nâng cao hiệu quả thực thi. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các nền tảng số, nhằm kiểm soát gian lận, bảo vệ thị trường và tạo nền tảng cho kinh tế số Việt Nam phát triển bền vững.