Quyết định áp thuế sơ bộ trong đợt rà soát hành chính lần thứ 20 (POR20) của Bộ Thương mại Mỹ (DOC) đối với tôm nước ấm đông lạnh Việt Nam đang khiến toàn ngành thủy sản rúng động.
 |
| Xuất khẩu tôm Việt Nam nửa đầu năm 2026 ghi nhận kết quả khả quan với kim ngạch đạt khoảng 1,5 tỷ USD sau 4 tháng đầu năm. Dù đạt mức tăng trưởng dương, ngành tôm vẫn đang đối mặt với nhiều áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn như Ecuador và Ấn Độ. |
Theo kết luận từ DOC, trong đợt rà soát quy mô 177 doanh nghiệp lần này, có tới 132 doanh nghiệp không chứng minh được điều kiện hưởng thuế suất riêng rẽ và tiếp tục phải nhận mức thuế suất toàn quốc kịch khung là 25,76%. Hai "ông lớn" bị chọn làm bị đơn bắt buộc để thẩm tra chi tiết là Công ty cổ phần thực phẩm Sao Ta (FIMEX) và Thủy sản Sóc Trăng (STAPIMEX) cũng bị áp mức thuế suất dự kiến lần lượt là 10,76% và 6,76%. Từ biên độ này, 27 doanh nghiệp đủ điều kiện khác phải chịu mức thuế bình quân gia quyền 7,56%.
Lời giải mã từ người trong cuộc: "Bán hàng vào Mỹ chưa có gì biến động"
Trước những lo ngại về việc cửa xuất khẩu sang Mỹ bị đóng sập, ông Hồ Quốc Lực - Chủ tịch HĐQT Sao Ta (FIMEX) đã có những phân tích thẳng thắn giải mã bản chất của phán quyết này. Theo ông Lực, thuế sơ bộ chỉ có tính chất tham khảo, qua đó bị đơn biết hướng ứng xử để có mức thuế cuối cùng ổn thỏa nhất.
Chủ tịch Sao Ta khẳng định "cục diện chiến trường xuất khẩu tôm" năm 2026 hoàn toàn chưa bị tác động bởi con số 25,76% hay 10,76% vừa công bố. Lý do là vì mức thuế cuối cùng phải đến cuối năm nay (khoảng tháng 11/2026) mới được DOC công bố chính thức và nó chỉ áp dụng hồi tố cho các lô hàng xuất khẩu vào Mỹ trong giai đoạn từ 1/2/2024 đến 31/1/2025.
"Đối với các lô hàng xuất khẩu tôm sang Mỹ trong năm 2026, các doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn đang tạm nộp thuế ở mức chỉ 4,58% theo kết quả của kỳ rà soát trước (POR19). Phải khoảng 2 năm sau mới có mức thuế chính thức cho giai đoạn này. Cho nên, việc bán hàng vào Mỹ hiện tại chưa có gì biến động", ông Lực nhấn mạnh.
Lỗ hổng 5 loại hóa chất và bài học xương máu về sổ sách
Nhìn lại lý do dẫn đến việc tôm Việt bị ép thuế cao, kết luận của DOC đã chỉ ra một "lỗi sơ đẳng" của doanh nghiệp trong nước. Một trong hai bị đơn bắt buộc đã bị Mỹ áp dụng dữ liệu sẵn có bất lợi (AFA) đối với một phần chi phí sản xuất do không cung cấp đầy đủ thông tin mô tả về 5 loại hóa chất đầu vào để đối chiếu với giá trị thay thế. Chính sự thiếu mạch lạc trong khâu giải trình này đã kéo biên độ thuế sơ bộ của doanh nghiệp bị đẩy lên cao.
Từ bài học xương máu này, ông Hồ Quốc Lực khuyến cáo để tránh rủi ro bị áp thuế cao hoặc bị Mỹ quy kết là "không hợp tác", các doanh nghiệp thủy sản Việt Nam bắt buộc phải thay đổi tư duy quản trị. Hệ thống sổ sách hoạt động lưu trữ của doanh nghiệp cần phải cực kỳ đầy đủ, chuẩn chỉnh và sắp xếp rõ ràng để lúc cần giải trình, dữ liệu đưa ra cho DOC phải mạch lạc, trung thực.
Cuộc chiến pháp lý với phía Mỹ vẫn còn nguyên cơ hội lật ngược thế cờ. Theo quy định, các doanh nghiệp Việt Nam vẫn có 21 ngày để nộp bình luận phản biện lên DOC và yêu cầu tổ chức phiên điều trần trong vòng 30 ngày. "Nếu DOC xem xét thỏa đáng các lập luận và hồ sơ bổ sung từ phía Việt Nam, mức thuế cuối cùng hoàn toàn có thể được điều chỉnh giảm mạnh. Trong trường hợp xấu nhất nếu mức thuế cuối cùng vẫn cao vô lý, các doanh nghiệp tôm Việt chắc chắn sẽ tiếp tục khiếu kiện đến cùng để bảo vệ quyền lợi", vị thuyền trưởng Sao Ta quả quyết.
