Thủ tướng chỉ đạo nâng sở hữu Nhà nước tại VietinBank lên tối thiểu 65%

Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành đã đưa ra một yêu cầu đáng chú ý đối với Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank): nâng tỷ lệ sở hữu Nhà nước lên tối thiểu 65% vốn điều lệ. Đây không chỉ là một điều chỉnh mang tính kỹ thuật về tỷ lệ vốn, mà còn phản ánh định hướng lớn hơn trong việc tái cơ cấu khu vực ngân hàng có vốn Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh hệ thống tài chính đang đứng trước nhiều yêu cầu về ổn định và an toàn.

Hiện tại, Ngân hàng Nhà nước đang nắm giữ 64,46% vốn điều lệ tại VietinBank. Khoảng cách chỉ 0,54% so với ngưỡng tối thiểu theo quy định mới tưởng chừng không lớn, nhưng lại đặt ra nhiều vấn đề cần tính toán. Trong bối cảnh ngân hàng này đã có cổ đông chiến lược nước ngoài là MUFG Bank sở hữu gần 20% vốn, việc tăng tỷ lệ Nhà nước đồng nghĩa với việc phải xử lý hài hòa lợi ích giữa các nhóm cổ đông, đồng thời đảm bảo không làm gián đoạn hoạt động huy động vốn quốc tế.

Thủ tướng chỉ đạo nâng sở hữu Nhà nước tại VietinBank lên tối thiểu 65%.

Điểm đáng chú ý là yêu cầu này nằm trong tổng thể kế hoạch cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp giai đoạn 5 năm tới. Với lĩnh vực tài chính – ngân hàng, việc duy trì tỷ lệ sở hữu chi phối từ 65% trở lên cho thấy quan điểm nhất quán của Chính phủ trong việc giữ vai trò chủ đạo của Nhà nước tại các định chế tài chính lớn, đặc biệt là những ngân hàng có ảnh hưởng hệ thống.

Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ thị trường, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc tăng thêm vài phần trăm vốn Nhà nước. Vấn đề nằm ở cách thức thực hiện. Một phương án thường được nhắc tới là tăng vốn điều lệ thông qua phát hành thêm cổ phần cho Nhà nước, hoặc hạn chế pha loãng tỷ lệ sở hữu bằng cách kiểm soát các đợt phát hành mới cho nhà đầu tư bên ngoài. Dù lựa chọn phương án nào, bài toán lớn nhất vẫn là đảm bảo VietinBank có đủ nguồn lực tăng trưởng trong khi vẫn đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ sở hữu.

Trong những năm gần đây, áp lực tăng vốn đối với các ngân hàng thương mại có vốn Nhà nước ngày càng rõ nét. Các chuẩn mực an toàn vốn, đặc biệt theo Basel II và hướng tới Basel III, đòi hỏi ngân hàng phải liên tục bổ sung vốn tự có. Nếu việc tăng vốn bị giới hạn bởi yêu cầu duy trì tỷ lệ sở hữu Nhà nước, khả năng mở rộng tín dụng và nâng cao năng lực cạnh tranh có thể bị ảnh hưởng.

Ở chiều ngược lại, việc Nhà nước nâng tỷ lệ sở hữu cũng mang lại một số lợi thế nhất định. Trong bối cảnh thị trường tài chính tiềm ẩn nhiều biến động, sự hiện diện chi phối của Nhà nước có thể giúp củng cố niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng, đồng thời tạo điều kiện để ngân hàng thực hiện các nhiệm vụ chính sách khi cần thiết.

Không chỉ VietinBank, Quyết định 40 cũng tiếp tục khẳng định định hướng duy trì tỷ lệ sở hữu Nhà nước từ 65% trở lên tại hai ngân hàng lớn khác là BIDV và Vietcombank. Trong khi đó, Agribank vẫn thuộc nhóm doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Điều này cho thấy cấu trúc hệ thống ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn tới sẽ tiếp tục dựa trên trụ cột là các ngân hàng quốc doanh, đóng vai trò dẫn dắt thị trường.

Tuy vậy, một câu hỏi lớn được đặt ra là liệu việc duy trì tỷ lệ sở hữu cao của Nhà nước có ảnh hưởng đến tính linh hoạt và hiệu quả hoạt động của các ngân hàng này hay không. Thực tế cho thấy, trong môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, các ngân hàng cần có khả năng ra quyết định nhanh chóng, tiếp cận công nghệ mới và mở rộng hợp tác quốc tế. Những yếu tố này đôi khi đòi hỏi cơ chế quản trị linh hoạt hơn so với mô hình doanh nghiệp có vốn Nhà nước chi phối.

Trở lại với VietinBank, việc xây dựng phương án nâng tỷ lệ sở hữu Nhà nước sẽ không chỉ là bài toán tài chính, mà còn là bài toán chiến lược. Ngân hàng cần cân nhắc giữa mục tiêu tuân thủ quy định và nhu cầu phát triển dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng khốc liệt với khối ngân hàng tư nhân và ngân hàng nước ngoài.

Một yếu tố khác cần lưu ý là phản ứng của thị trường. Những thay đổi liên quan đến cơ cấu cổ đông thường có tác động nhất định đến tâm lý nhà đầu tư. Nếu được thực hiện một cách minh bạch, có lộ trình rõ ràng, việc nâng tỷ lệ sở hữu Nhà nước có thể được nhìn nhận như một tín hiệu củng cố nền tảng tài chính. Ngược lại, nếu thiếu thông tin hoặc gây ra lo ngại về hạn chế quyền lợi cổ đông, thị trường có thể phản ứng tiêu cực.

Trong tổng thể, Quyết định 40/2026/QĐ-TTg không chỉ là một quy định về tỷ lệ sở hữu, mà là một bước đi trong chiến lược tái cấu trúc khu vực doanh nghiệp có vốn Nhà nước. Đối với VietinBank, yêu cầu nâng tỷ lệ lên tối thiểu 65% là một thách thức, nhưng cũng là cơ hội để ngân hàng này rà soát lại cấu trúc vốn, củng cố nền tảng tài chính và định vị lại vai trò của mình trong hệ thống ngân hàng.

Câu chuyện phía trước sẽ không chỉ là “tăng bao nhiêu phần trăm”, mà là “tăng bằng cách nào” để vừa đảm bảo yêu cầu chính sách, vừa không làm suy giảm động lực tăng trưởng. Đây chính là bài toán mà cơ quan quản lý và VietinBank sẽ phải giải trong thời gian tới.