Thị trường M&A năm 2026 bước vào giai đoạn sàng lọc, chỉ mua doanh nghiệp thực chất

Thị trường mua bán và sáp nhập (M&A) tại Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với những thay đổi mang tính bản chất. Nếu trước đây, nhiều thương vụ được thực hiện dựa trên kỳ vọng tăng trưởng hoặc câu chuyện tương lai, thì đến năm 2026, cách tiếp cận này không còn phù hợp. Nhà đầu tư ngày càng thận trọng, chỉ xuống tiền với những doanh nghiệp có năng lực vận hành thực chất, tài chính minh bạch và khả năng tạo dòng tiền rõ ràng sau giao dịch.

Sự thay đổi này phản ánh rõ qua dòng vốn đầu tư nước ngoài. Năm 2025, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt hơn 38,4 tỷ USD, trong khi vốn thực hiện đạt 27,62 tỷ USD, tăng 9% so với năm trước. Đáng chú ý, vốn góp vốn và mua cổ phần đạt gần 7,03 tỷ USD, tăng mạnh 54,8%. Con số này cho thấy xu hướng nhà đầu tư không chỉ xây dựng dự án mới, mà đang đi sâu vào cấu trúc sở hữu và hoạt động của doanh nghiệp hiện hữu.

Thị trường M&A năm 2026 bước vào giai đoạn sàng lọc, chỉ mua doanh nghiệp thực chất (Ảnh: Minh hoạ)

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đạt mức tăng trưởng GDP 8,02% năm 2025, quy mô nền kinh tế lên khoảng 514 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người đạt 5.026 USD, thị trường nội địa tiếp tục mở rộng, tạo nền tảng quan trọng cho các quyết định đầu tư dài hạn. Tuy nhiên, thay vì đổ vốn đại trà, dòng tiền hiện nay có xu hướng tập trung vào các doanh nghiệp có khả năng chứng minh năng lực cạnh tranh thực tế.

Một trong những điểm thay đổi lớn nhất của thị trường M&A là sự dịch chuyển từ “mua tài sản” sang “mua năng lực”. Trước đây, nhiều thương vụ tập trung vào giá trị tài sản hữu hình như đất đai, nhà xưởng hoặc dự án. Hiện nay, nhà đầu tư quan tâm nhiều hơn đến hệ thống vận hành, đội ngũ nhân sự, chuỗi cung ứng, tệp khách hàng và khả năng mở rộng kinh doanh. Điều này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp muốn thu hút vốn phải nâng cao chất lượng quản trị và minh bạch tài chính.

Dòng vốn M&A năm 2026 cũng cho thấy sự phân hóa rõ rệt giữa các ngành. Lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ đạo khi thu hút khoảng 25,58 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong năm 2024, chiếm tới 67% tổng vốn. Xu hướng này tiếp tục kéo dài sang năm 2025 và 2026, khi các tập đoàn quốc tế đẩy mạnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng và tìm kiếm cơ sở sản xuất tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, bất động sản vẫn là lĩnh vực thu hút M&A, nhưng trọng tâm đã thay đổi đáng kể. Thay vì các dự án mang tính đầu cơ, dòng vốn hiện tập trung vào bất động sản khu công nghiệp, logistics và thương mại – những phân khúc có khả năng tạo dòng tiền ổn định. Đây là sự chuyển dịch từ chiến lược “mua để chờ tăng giá” sang “mua để khai thác và vận hành”.

Các ngành như công nghệ, logistics, bán lẻ và dịch vụ tài chính cũng nổi lên như những điểm đến hấp dẫn của M&A. Trong các lĩnh vực này, việc mua lại doanh nghiệp giúp nhà đầu tư tiết kiệm thời gian gia nhập thị trường, đồng thời nhanh chóng tiếp cận hệ thống khách hàng, nền tảng công nghệ và mạng lưới phân phối sẵn có. Khi cạnh tranh ngày càng gay gắt, tốc độ và khả năng tích hợp trở thành yếu tố quyết định.

Đáng chú ý, lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là năng lượng tái tạo, đang thu hút sự quan tâm lớn. Trong bối cảnh Việt Nam theo đuổi mục tiêu tăng trưởng xanh, việc sở hữu các dự án năng lượng có sẵn giúp nhà đầu tư rút ngắn thời gian triển khai và giảm thiểu rủi ro so với phát triển từ đầu. Điều này khiến M&A trở thành công cụ chiến lược trong ngành năng lượng.

Tuy nhiên, thị trường M&A cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự chênh lệch định giá giữa bên mua và bên bán. Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ mức định giá cao theo giai đoạn thị trường tăng nóng trước đây, trong khi nhà đầu tư hiện định giá dựa trên dòng tiền và rủi ro thực tế. Sự khác biệt này khiến không ít thương vụ kéo dài hoặc không thể hoàn tất.

Ngoài ra, hạn chế về minh bạch thông tin và chuẩn quản trị cũng là rào cản lớn. Nhiều doanh nghiệp có tiềm năng nhưng hệ thống kế toán chưa chuẩn hóa, cấu trúc sở hữu phức tạp hoặc hồ sơ pháp lý chưa hoàn thiện. Trong khi đó, nhà đầu tư quốc tế ngày càng yêu cầu cao về tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.

Khung pháp lý cũng là yếu tố cần cải thiện. Mặc dù Việt Nam đã có nhiều quy định liên quan đến M&A, nhưng quá trình thực hiện vẫn còn phức tạp, thiếu tính đồng bộ và khó dự đoán. Điều này làm gia tăng chi phí giao dịch và ảnh hưởng đến quyết định đầu tư.

Dù vậy, triển vọng dài hạn của thị trường M&A Việt Nam vẫn được đánh giá tích cực. Với nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát ở mức 3,31% trong năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 930 tỷ USD và cán cân thương mại duy trì thặng dư, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn quốc tế.

Trong bối cảnh đó, M&A không chỉ là hoạt động mua bán doanh nghiệp, mà đang trở thành công cụ quan trọng để tái cấu trúc nền kinh tế. Thông qua M&A, nguồn lực được phân bổ lại hiệu quả hơn, doanh nghiệp yếu có cơ hội tái cơ cấu, còn doanh nghiệp mạnh có thể mở rộng quy mô và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng của thị trường: từ chạy theo kỳ vọng sang tập trung vào giá trị thực. Khi dòng vốn ngày càng chọn lọc, chỉ những doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn về minh bạch, quản trị và hiệu quả vận hành mới có thể thu hút đầu tư. Đây không chỉ là thách thức, mà còn là cơ hội để nâng cao chất lượng toàn bộ thị trường doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.