Kết quả Thanh tra Chính phủ xác định, một số ngân hàng thương mại đã vi phạm nghiêm trọng trong việc phát hành, quản lý và sử dụng nguồn tiền thu được từ trái phiếu, với tổng số tiền sử dụng sai mục đích lên đến hàng nghìn tỷ đồng.
Theo kết quả thanh tra, trong giai đoạn từ ngày 1/1/2015 đến 30/6/2023, có 5 ngân hàng thương mại phát hành tổng cộng hơn 255.107 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp. Danh sách bao gồm Ngân hàng TMCP Quân đội (MB), Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) và Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB).
Các đợt phát hành chủ yếu nhằm mục tiêu cho vay khách hàng, trong đó phần lớn là các khoản vay không có tài sản đảm bảo. Đến ngày 30/6/2023, tại 5 ngân hàng nói trên vẫn còn 173 mã trái phiếu đang lưu hành, tổng giá trị gần 97.828 tỷ đồng.
 |
| Tại Ngân hàng ACB, hai mã trái phiếu TPACB2018/10Y (2.200 tỷ đồng) và ACB.2019.04 (1.500 tỷ đồng) được phát hành với mục tiêu “phục vụ nhu cầu cấp tín dụng trung dài hạn”, song thực tế lại được sử dụng cho vay ngắn hạn và trung hạn. |
Kết luận của Thanh tra Chính phủ cho thấy có 3/5 ngân hàng thương mại đã sử dụng tiền thu được từ phát hành trái phiếu không đúng mục đích đã công bố.
Tại Ngân hàng ACB, hai mã trái phiếu TPACB2018/10Y (2.200 tỷ đồng) và ACB.2019.04 (1.500 tỷ đồng) được phát hành với mục tiêu “phục vụ nhu cầu cấp tín dụng trung dài hạn”, song thực tế lại được sử dụng cho vay ngắn hạn và trung hạn.
Tại Ngân hàng MB, 11 mã trái phiếu phát hành năm 2022 với tổng giá trị 1.920 tỷ đồng được dùng cho vay, thay vì đầu tư và bổ sung vốn cấp 2 như kế hoạch ban đầu nêu trong hồ sơ công bố thông tin.
Thanh tra Chính phủ khẳng định, việc sử dụng sai mục đích này không chỉ vi phạm quy định về phát hành trái phiếu doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn rủi ro trong quản trị nguồn vốn, ảnh hưởng đến an toàn hệ thống tín dụng.
Ngoài sai phạm về sử dụng vốn, 5 ngân hàng bị thanh tra còn không thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, giám sát dòng tiền từ phát hành trái phiếu.
Theo kết luận, các tổ chức tín dụng này không thể phân định rõ ràng số tiền từ phát hành trái phiếu được dùng cho khoản vay hoặc khách hàng cụ thể nào, do toàn bộ nguồn vốn được hòa chung vào quỹ kinh doanh chung của ngân hàng. Điều này khiến việc kiểm soát, truy xuất nguồn vốn trở nên gần như không thể thực hiện chính xác.
Thanh tra Chính phủ cũng chỉ ra nhiều vi phạm về hồ sơ và công bố thông tin: một số ngân hàng như VIB, MB không nêu rõ thời gian giải ngân nguồn vốn trái phiếu trong báo cáo trước phát hành; một số giai đoạn (2016–2019) không xây dựng kế hoạch nguồn vốn và kế hoạch sử dụng vốn theo năm tài chính.
Đáng chú ý, nhiều ngân hàng còn chậm hoặc không thực hiện công bố thông tin định kỳ theo quy định, như báo cáo tình hình sử dụng nguồn vốn 6 tháng và hàng năm.
Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức tín dụng, nhất là việc sử dụng vốn đúng mục đích và công bố thông tin minh bạch.
Đồng thời, các ngân hàng có sai phạm phải rà soát, khắc phục và báo cáo rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật nghiêm trọng, Thanh tra Chính phủ đề nghị chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xem xét, xử lý theo quy định.
