Tiền thân của Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) là Tổng Công ty Cao su Việt Nam, được thành lập từ năm 1995 và chuyển sang mô hình công ty cổ phần từ tháng 6/2018. Đến thời điểm hiện tại, Nhà nước nắm giữ 96,77% vốn điều lệ, thông qua cơ quan đại diện chủ sở hữu.
Tính đến cuối năm 2024, Tập đoàn có quy mô lớn với hệ thống gồm 4 đơn vị sự nghiệp, 20 công ty TNHH một thành viên, 27 công ty cổ phần chi phối, 19 công ty liên kết và đầu tư tại 10 công ty khác. Hoạt động chính trải rộng từ trồng, khai thác, chế biến cao su, sản xuất gỗ đến phát triển khu công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao.
 |
| Trụ sở Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam. |
Tại Thông báo Kết luận thanh tra số 57/KL-TTCP nêu: với quy mô vốn và tài sản lớn, công tác quản lý và sử dụng nguồn lực nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam đã bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế.
Tồn tại nhiều vi phạm trong quản lý
Thanh tra Chính phủ xác định, Công ty mẹ – Tập đoàn đã tạm ứng vốn đầu tư cho 17 đơn vị thành viên với số tiền hơn 2.304 tỷ đồng nhưng chưa có văn bản thỏa thuận theo quy định. Khoản tiền này đang được theo dõi trên tài khoản phải thu – phải trả. Thực tế cho thấy sự việc này tiềm ẩn nhiều rủi ro trong quản lý vốn.
Đáng lo ngại là tổng nợ phải thu ngắn hạn của Tập đoàn đến cuối năm 2024 lớn hơn 1.281 tỷ đồng, trong đó hơn 414 tỷ đồng là nợ quá hạn, chiếm hơn 30% tổng nợ phải thu; gần 328 tỷ đồng là nợ xấu trên 3 năm; gần 282 tỷ đồng chưa được đối chiếu đầy đủ.
Công ty TNHH MTV Cao su Kon Tum, Công ty TNHH MTV Cao su Ea Hleo năm 2014 trích Quỹ đầu tư phát triển nhưng chưa sử dụng; Công ty TNHH MTV Cao su Bình Long từ năm 2018 đến năm 2024 trích Quỹ đầu tư phát triển nhưng chưa sử dụng, chưa đảm bảo hiệu quả, chưa tối ưu hóa lợi ích các nguồn lực của tập đoàn theo quy định. Công ty cổ phần Cao su Phước Hòa từ năm 2018 đến năm 2024 đã trích lập Quỹ đầu tư phát triển, số dư Quỹ đầu tư phát triển ghi nhận trên báo cáo tài chính tại thời điểm hết năm 2024 hơn 1.080 tỷ đồng, tại thời điểm ngày 30/6/2025 hơn 1.175 tỷ đồng.
Các công ty thuộc tập đoàn, Công ty mẹ - Tập đoàn theo quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020, Công ty cổ phần VRG - Bảo Lộc, Công ty cổ phần thủy điện Geruco Sông Côn, Công ty cổ phần VRG - Đắk Nông, Công ty cổ phần Cao su Đồng Phú chưa phối hợp hết lợi nhuận sau thuế để chia cổ tức cho các cổ đông góp vốn theo quy định.
Cùng đó, một số khoản có nguy cơ mất vốn nhà nước. Cụ thể, có tới hơn 92 tỷ đồng cho vay và trả thay tại Công ty Cao su Phú Riềng Kratie khó có khả năng thu hồi; hơn 181 tỷ đồng trả nợ thay cho Công ty Gỗ MDF VRG Kiên Giang chưa được thu hồi đúng hạn.
Kết luận thanh tra số 57/KL-TTCP cũng chỉ ra tình trạng nhiều dự án trồng cao su kéo dài, kém hiệu quả, hàng tỷ đồng đầu tư vườn cây dở dang, kém hiệu quả, trong đó, 12.655 ha vườn cây cao su kiến thiết cơ bản với giá trị hơn 1.919 tỷ đồng bị dở dang kéo dài từ năm 2015 trở về trước; 7.265 ha vườn cây cao su khác, trị giá hơn 1.179 tỷ đồng, đã ngưng đầu tư hoặc không hiệu quả, ít khả năng đưa vào khai thác. Một số vườn cây có nguy cơ không bảo toàn được vốn nhà nước đã đầu tư, phản ánh việc đánh giá hiệu quả đầu tư và quản trị rủi ro còn hạn chế.
Thanh tra Chính phủ phát hiện nhiều vi phạm trong quản lý đất đai, như 585,63 ha đất đã có quyết định thu hồi nhưng chưa bàn giao lại địa phương; 1.634 ha đất bị lấn chiếm, tranh chấp; một số công ty sử dụng đất để trồng cao su khi chưa được giao hoặc cho thuê hợp pháp.
Ngoài ra, nhiều dự án đầu tư xây dựng khu công nghiệp và nhà máy chế biến cao su được phê duyệt, điều chỉnh, đấu thầu hoặc nghiệm thu chưa đúng quy định pháp luật. Một số dự án phê duyệt trước khi có thẩm định của cơ quan chức năng, điều chỉnh tổng mức đầu tư sai quy định, hoặc chưa thực hiện đầy đủ đánh giá tác động môi trường.
Kiến nghị VRG và các đơn vị thành viên khẩn trương nộp ngân sách số tiền lên tới 894 tỷ đồng
Theo Kết luận thanh tra, để xảy ra các vi phạm, khuyết điểm trên, trách nhiệm thuộc về Hội đồng quản trị, ban lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam, các công ty thuộc tập đoàn được thanh tra và các cá nhân chịu trách nhiệm trực tiếp, liên quan.
Bên cạnh việc chi ra hàng loạt tồn tại, sai phạm của VRG, Thanh tra Chính phủ nhấn mạnh kiến nghị VRG và các đơn vị thành viên khẩn trương rà soát và nộp ngân sách số tiền thuê đất còn thiếu, tạm tính đến tháng 10/2025 lên tới 894 tỷ đồng.
Cùng đó, các đơn vị thành viên phải kê khai và nộp bổ sung hơn 13,4 tỷ đồng thuế thu nhập doanh nghiệp; điều chỉnh giảm hàng chục tỷ đồng chi phí hạch toán chưa đúng quy định, qua đó xác định lại lợi nhuận và cổ tức phải nộp ngân sách nhà nước.
Theo Kết luận thanh tra, hiệu quả đầu tư tài chính của Tập đoàn chưa tương xứng với quy mô vốn. Một số công ty con hoạt động kém hiệu quả, thua lỗ kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm giá trị vốn nhà nước.
Công tác giám sát tài chính tại một số công ty con chưa được thực hiện đầy đủ, trong khi việc tái cơ cấu và sắp xếp lại doanh nghiệp theo đề án đã phê duyệt chưa hoàn thành đúng tiến độ.
Thanh tra Chính phủ xác định trách nhiệm thuộc về Hội đồng quản trị, Ban lãnh đạo Tập đoàn và lãnh đạo các đơn vị thành viên có liên quan đến các vi phạm, khuyết điểm nêu trên.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu VRG khẩn trương ban hành và hoàn thiện các quy chế quản lý tài chính, đầu tư; tăng cường thu hồi nợ, xử lý các khoản đầu tư kém hiệu quả; rà soát, xử lý các dự án và vườn cây kém hiệu quả; kiểm điểm, xử lý trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước.
Đồng thời đề nghị Bộ Tài chính chỉ đạo VRG kiểm điểm, xử lý trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân trong việc đầu tư vườn cây cao su kiến thiết cơ bản dở dang kéo dài, đã ngưng đầu tư, kém hoặc không hiệu quả, ít có khả năng đưa vào khai thác. Kiểm tra, rà soát, đánh giá, xác định rõ nguyên nhân chủ quan, khách quan và khẩn trương có các biện pháp khắc phục để bảo toàn vốn nhà nước theo quy định.
