Thái Nguyên: Chủ động thu ngân sách, hướng tới nền tài chính địa phương bền vững

Ngay từ những tháng đầu năm 2026, các địa phương khu vực phía Bắc tỉnh Thái Nguyên đã thể hiện rõ quyết tâm trong công tác thu ngân sách khi chủ động xây dựng kịch bản chi tiết theo từng tháng, từng quý. Cách làm bài bản, có trọng tâm đã giúp nhiều xã, phường nhanh chóng đạt kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng để hoàn thành nhiệm vụ cả năm.

Tại phường Bắc Kạn – trung tâm khu vực phía Bắc của tỉnh, công tác thu ngân sách được triển khai đồng bộ ngay từ đầu năm với sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương và cơ quan thuế. Các nguồn thu chủ lực, đặc biệt là thu từ đất, được rà soát kỹ lưỡng, đồng thời các khu vực dự kiến đấu giá quyền sử dụng đất được chuẩn bị hồ sơ, thủ tục từ sớm nhằm đảm bảo tiến độ.

Một góc thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

Nhờ sự chủ động này, đến nay tổng thu ngân sách của phường đạt hơn 45 tỷ đồng, tương đương trên 43% kế hoạch năm, vượt kịch bản tăng trưởng quý I. Riêng thu từ tiền sử dụng đất đạt gần 25 tỷ đồng, chiếm tỷ trọng lớn và tiếp tục là nguồn đóng góp quan trọng vào ngân sách địa phương. Việc phân bổ chỉ tiêu cụ thể, giao nhiệm vụ rõ ràng cho từng bộ phận đã giúp kiểm soát tốt tiến độ và hạn chế áp lực dồn vào cuối năm.

Không chỉ tại phường Bắc Kạn, nhiều địa phương khác cũng ghi nhận kết quả khả quan. Tại xã Bạch Thông, nhờ chủ động rà soát nguồn thu và phân công nhiệm vụ cụ thể, đến hết quý I, địa phương đã hoàn thành khoảng 31% kế hoạch. Trong khi đó, xã Chợ Đồn dù còn nhiều khó khăn cũng đạt gần 10 tỷ đồng, tương đương hơn 22% dự toán năm. Những con số này cho thấy hiệu quả rõ nét từ việc vào cuộc sớm, quyết liệt ngay từ đầu năm.

Tuy nhiên, đằng sau những kết quả tích cực, cơ cấu nguồn thu ngân sách tại nhiều địa phương vẫn bộc lộ những hạn chế, đặc biệt là sự phụ thuộc lớn vào nguồn thu từ đất. Đây là nguồn thu mang tính thời điểm, chịu tác động mạnh từ thị trường bất động sản, do đó tiềm ẩn nhiều rủi ro về tính ổn định.

Thực tế tại xã Bạch Thông cho thấy, phần lớn nguồn thu ngân sách hiện nay vẫn dựa vào đấu giá quyền sử dụng đất, trong khi các hoạt động sản xuất, kinh doanh trên địa bàn còn nhỏ lẻ, chưa tạo được nguồn thu ổn định. Tương tự, tại xã Chợ Đồn, dù được giao chỉ tiêu thu lớn từ đất và cho thuê đất, nhưng việc triển khai trên thực tế còn nhiều khó khăn khi các nguồn thu khác chưa phát triển tương xứng.

Đây cũng là bài toán chung của nhiều địa phương miền núi, nơi quy mô doanh nghiệp nhỏ, hoạt động kinh tế chưa phát triển mạnh. Sự lệ thuộc vào nguồn thu từ đất không chỉ khiến ngân sách thiếu bền vững mà còn làm giảm khả năng chủ động trong điều hành tài chính.

Trước thực trạng này, các địa phương đang tập trung triển khai nhiều giải pháp nhằm đa dạng hóa nguồn thu, từng bước giảm phụ thuộc vào đất. Trọng tâm là tăng cường quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể, hộ kinh doanh – lĩnh vực còn nhiều dư địa nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ thất thu cao.

Công tác rà soát, cập nhật đối tượng nộp thuế được thực hiện thường xuyên, kết hợp với kiểm soát doanh thu và tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện nghĩa vụ tài chính. Đặc biệt, các hoạt động kinh doanh online, kinh doanh tại nhà – vốn khó kiểm soát – đang được đưa vào diện quản lý chặt chẽ hơn.

Song song với đó, lĩnh vực xây dựng cơ bản tư nhân cũng được siết chặt nhằm khai thác hiệu quả nguồn thu. Việc kiểm tra, giám sát các công trình, yêu cầu kê khai và nộp thuế đầy đủ đã góp phần bổ sung đáng kể cho ngân sách địa phương.

Một hướng đi khác được nhiều địa phương chú trọng là khai thác nguồn thu từ kinh tế lâm nghiệp. Với lợi thế diện tích rừng sản xuất lớn, việc quản lý tốt hoạt động khai thác, chế biến và tiêu thụ gỗ không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng bền vững.

Bên cạnh các giải pháp tăng thu, việc “nuôi dưỡng nguồn thu” cũng được đặt lên hàng đầu. Các địa phương tăng cường đối thoại với doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh để nắm bắt khó khăn, kịp thời tháo gỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất, kinh doanh phát triển. Đây được xem là yếu tố then chốt để tạo nguồn thu ổn định và lâu dài.

Thực tế tại xã Chợ Mới cho thấy rõ điều này. Năm 2025, dù nguồn thu từ đất không đạt kỳ vọng, nhưng nhờ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp phát triển, các khoản thu khác vẫn vượt xa chỉ tiêu, góp phần bù đắp đáng kể cho ngân sách.

Có thể thấy, việc chuyển dịch cơ cấu nguồn thu từ phụ thuộc vào đất sang dựa vào hoạt động sản xuất, kinh doanh là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, quá trình này đòi hỏi thời gian, sự kiên trì và các giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực tiễn triển khai.

Trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, sự chủ động, linh hoạt trong điều hành cùng với quyết tâm đổi mới cách làm đang giúp các địa phương phía Bắc Thái Nguyên từng bước kiểm soát tốt nguồn thu, hướng tới nền tài chính địa phương ổn định và bền vững hơn trong những năm tới.