Trong điều hành kinh tế, không phải thông tin nào cũng có thể công bố cùng một nhịp, cùng một mức độ và cùng một thời điểm. Với những lĩnh vực như điện, xăng dầu, dầu khí, thương mại quốc tế, phòng vệ thương mại hay các dự án công nghiệp gắn với an ninh quốc gia, ranh giới giữa minh bạch thông tin và bảo vệ bí mật nhà nước luôn rất nhạy cảm.
 |
| Căn cứ vào tính chất quan trọng của nội dung thông tin, mức độ nguy hại nếu bị lộ, bị mất, bí mật nhà nước được phân loại thành 03 độ mật, bao gồm: Bí mật nhà nước độ Tuyệt mật; Bí mật nhà nước độ Tối mật và Bí mật nhà nước độ Mật (Ảnh minh hoạ). |
Bởi vậy, việc Thủ tướng Phạm Minh Chính ký ban hành Quyết định số 476/QĐ-TTg ngày 25/3/2026 về Danh mục bí mật nhà nước thuộc lĩnh vực công nghiệp và thương mại là một bước đi đáng chú ý trong bối cảnh áp lực điều hành kinh tế ngày càng lớn. Quyết định này có hiệu lực ngay từ ngày ký 25/3/2026 và thay thế Quyết định số 1369/QĐ-TTg ngày 3/9/2020.
Điểm đáng quan tâm đầu tiên là Nhà nước đã xác định lại rõ hơn những nhóm thông tin cần bảo vệ ở hai cấp độ Tối mật và Mật. Ở cấp Tối mật, danh mục gồm các kế hoạch, chương trình hành động phục vụ trực tiếp nhiệm vụ quốc phòng, an ninh trong phát triển công nghiệp, thương mại và năng lượng; các văn bản, báo cáo, giải pháp của các ngành như cơ khí, luyện kim, hóa chất, vật liệu nổ công nghiệp, điện, dầu khí, thương mại có liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh; cùng hồ sơ, tài liệu của Dự án DA-16/08 với phạm vi loại trừ đã được quy định khá cụ thể.
Ở cấp Mật, phạm vi còn rộng hơn và bám rất sát thực tiễn điều hành kinh tế. Quyết định đưa vào danh mục các phương án, báo cáo kết quả tham dự các cơ chế hợp tác như ASEAN, APEC, ASEM, WTO, FTA, PTA khi còn đang trình cấp có thẩm quyền xem xét; các văn bản xin ý kiến lãnh đạo Đảng, Nhà nước về công tác hội nhập khu vực, tiểu vùng quốc tế và chính sách thương mại có tác động tới kinh tế - xã hội; các tài liệu tham vấn, thẩm định hồ sơ và kết luận áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại. Cùng với đó là loạt thông tin nhạy cảm liên quan đến nhà máy điện quan trọng, sơ đồ cung cấp điện, phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia, tài nguyên và trữ lượng dầu khí khu vực nước sâu, xa bờ, quặng phóng xạ Uran, Thori, đất hiếm, cũng như các thông số kỹ thuật của công trình điện lực, hóa chất, hóa dược, lọc hóa dầu phục vụ nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Đáng chú ý hơn cả là quy định xếp vào diện bí mật nhà nước đối với báo cáo phương án chỉ đạo, điều chỉnh giá mặt hàng xăng dầu và phương án điều chỉnh giá điện trong giai đoạn còn đang xin ý kiến các bộ, ngành và lãnh đạo có thẩm quyền. Chi tiết này cho thấy Nhà nước đang muốn bảo vệ chặt hơn dư địa điều hành ở những mặt hàng đặc biệt nhạy cảm, nơi chỉ một tín hiệu sớm, một thông tin chưa hoàn chỉnh hoặc bị phát tán lệch thời điểm cũng có thể tác động ngay tới kỳ vọng thị trường, tâm lý đầu cơ và hành vi mua bán.
Nhìn từ thực tế, đây là quyết định có lý do. Các lĩnh vực công nghiệp và thương mại hiện không chỉ là câu chuyện sản xuất hay lưu thông hàng hóa, mà đã gắn trực tiếp với an ninh năng lượng, an ninh chuỗi cung ứng, an ninh kinh tế và cả vị thế đàm phán của Việt Nam trong các khuôn khổ thương mại quốc tế. Một phương án giá điện hay xăng dầu khi còn đang ở vòng xin ý kiến, nếu bị lộ ra ngoài sớm, hoàn toàn có thể kéo theo tâm lý chờ đợi, gom hàng, đẩy giá, thậm chí làm méo tín hiệu thị trường. Tương tự, các tài liệu về phòng vệ thương mại hay hội nhập nếu bị lộ không đúng thời điểm có thể làm giảm lợi thế đàm phán, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích quốc gia. Nhận định này là suy luận từ chính phạm vi bảo mật mà Quyết định 476/QĐ-TTg xác lập.
Tuy vậy, siết bảo mật không có nghĩa là thu hẹp minh bạch. Đây là ranh giới cần được hiểu cho đúng. Thị trường vẫn cần thông tin chính xác, kịp thời và đủ độ tin cậy để doanh nghiệp tính toán, người dân theo dõi, nhà đầu tư đánh giá. Nhưng minh bạch phải đi cùng đúng thời điểm, đúng thẩm quyền và đúng mức độ công bố. Điều Nhà nước đang làm lần này là khoanh lại những thông tin chưa thể công khai trong quá trình chuẩn bị, xin ý kiến và ra quyết định, chứ không phải phủ bóng bí mật lên toàn bộ lĩnh vực công nghiệp - thương mại. Bằng chứng là Quyết định 476/QĐ-TTg nêu khá cụ thể từng nhóm tài liệu, từng trường hợp, thậm chí có cả phần loại trừ đối với một số hồ sơ, tài liệu của Dự án DA-16/08.
Ở góc độ quản trị, thông điệp phát ra khá rõ: điều hành kinh tế trong giai đoạn mới không chỉ cần nhanh và linh hoạt, mà còn phải có kỷ luật thông tin. Khi điện, xăng dầu, dầu khí, thương mại quốc tế và các dự án công nghiệp chiến lược đều là những mắt xích lớn của nền kinh tế, việc bảo vệ thông tin nhạy cảm cũng chính là bảo vệ ổn định vĩ mô, bảo vệ năng lực điều hành và bảo vệ lợi ích quốc gia từ sớm, từ xa. Quyết định 476/QĐ-TTg, vì thế, không chỉ là một văn bản về bí mật nhà nước, mà còn là dấu hiệu cho thấy Nhà nước đang siết lại chuẩn mực quản trị ở những lĩnh vực kinh tế then chốt.
