Sàn dữ liệu mở cửa nhưng không dành cho mọi nguồn dữ liệu

Đáng chú ý nhất đối với doanh nghiệp nước ngoài là yêu cầu về sự hiện diện tại Việt Nam.

Doanh nghiệp nước ngoài phải có “điểm đứng” tại Việt Nam

Theo quy định mới, pháp nhân nước ngoài muốn tham gia giao dịch trên sàn dữ liệu phải được thành lập hợp pháp theo pháp luật nơi đặt trụ sở, đáp ứng các điều kiện tham gia giao dịch theo quy định pháp luật Việt Nam.

Nhưng như vậy chưa đủ.

Pháp nhân nước ngoài còn phải có hiện diện thương mại, chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam theo pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Nghị định 314/2026/NĐ-CP quy định hoạt động của sàn dữ liệu có hiệu lực từ ngày 25/9/2026 quy định dữ liệu, sản phẩm, dịch vụ về dữ liệu được giao dịch trên sàn phải có nguồn gốc hợp pháp và được chứng minh bằng hồ sơ, tài liệu hợp lệ về việc thu thập, tạo lập hoặc nhận chuyển giao quyền khai thác, sử dụng dữ liệu (Ảnh minh họa).

Quy định này tạo ra một ranh giới khá rõ đối với các doanh nghiệp quốc tế muốn đưa dữ liệu, sản phẩm hoặc dịch vụ dữ liệu vào giao dịch tại Việt Nam. Thay vì chỉ cần một tài khoản trực tuyến, doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện về tư cách pháp lý và sự hiện diện theo quy định.

Trong khi đó, pháp nhân Việt Nam phải được thành lập và hoạt động hợp pháp trên lãnh thổ Việt Nam, đồng thời không thuộc trường hợp đang thực hiện các thủ tục chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi, giải thể hoặc phá sản.

Với cá nhân, điều kiện cơ bản là có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.

Có dữ liệu chưa đồng nghĩa có quyền bán dữ liệu

Đây mới là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý.

Nghị định 314 quy định dữ liệu, sản phẩm và dịch vụ về dữ liệu đưa lên sàn phải có nguồn gốc hợp pháp. Bên cung cấp phải có hồ sơ, tài liệu chứng minh việc thu thập, tạo lập hoặc nhận chuyển giao quyền khai thác, sử dụng dữ liệu.

Nói cách khác, quyền sở hữu hoặc quyền khai thác dữ liệu phải được chứng minh trước khi dữ liệu trở thành hàng hóa trên sàn.

Không chỉ kiểm tra nguồn gốc, tổ chức kinh doanh dịch vụ sàn dữ liệu còn phải kiểm tra, đánh giá đối tượng, nội dung, phương pháp và quy trình tạo ra dữ liệu, sản phẩm, dịch vụ dữ liệu.

Nếu dữ liệu có điều kiện, yêu cầu hoặc hạn chế về lưu thông, lưu hành, sử dụng, bên bán phải công bố rõ trong hồ sơ niêm yết.

Đây là yêu cầu có ý nghĩa trực tiếp với doanh nghiệp. Bởi khi dữ liệu trở thành một sản phẩm thương mại, tính hợp pháp của dữ liệu sẽ trở thành một phần của giá trị giao dịch.

Chất lượng dữ liệu cũng trở thành thông tin phải công khai

Một bộ dữ liệu có thể đưa lên sàn không chỉ cần “đúng luật” mà còn phải đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật.

Dữ liệu phải có định dạng phù hợp, thông dụng, có khả năng đọc, khai thác và xử lý bằng máy; đồng thời có thể kết nối, chia sẻ và sử dụng trên hệ thống của sàn.

Nếu cung cấp qua API, bên cung cấp phải có tài liệu hướng dẫn kết nối, mô tả cấu trúc dữ liệu, phương thức xác thực, phân quyền và giới hạn khai thác.

Đặc biệt, bên bán phải công bố thông tin về chất lượng, độ chính xác, mức độ đầy đủ, tính cập nhật và những hạn chế của dữ liệu.

Điều này cho thấy dữ liệu trên sàn không được xem đơn thuần như một tệp thông tin để mua bán. Người mua cần biết mình đang mua dữ liệu gì, chất lượng đến đâu và những giới hạn nào có thể ảnh hưởng đến việc khai thác.

Giao dịch phải đi qua hệ thống được xác thực

Nghị định 314 cũng thiết lập cơ chế tài khoản giao dịch và tài khoản thanh toán.

Công dân, tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam có thể đăng ký tài khoản giao dịch thông qua tài khoản định danh điện tử mức độ 2 trên VNeID hoặc các phương thức khác do sàn cung cấp.

Tổ chức, cá nhân nước ngoài có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 trên VNeID được áp dụng quy trình tương tự. Trường hợp không có tài khoản này, hồ sơ pháp lý phải được chứng nhận hoặc hợp pháp hóa lãnh sự, trừ các trường hợp được miễn theo điều ước quốc tế hoặc nguyên tắc có đi có lại.

Mọi giao dịch dữ liệu trên sàn phải thực hiện thông qua tài khoản giao dịch và tài khoản thanh toán đã đăng ký.

Đối với dữ liệu hình thành từ cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, việc giao dịch còn phải nằm trong phạm vi được phép chia sẻ, khai thác, sử dụng và có sự cho phép của chủ thể có thẩm quyền, trừ dữ liệu mở đã được công bố.

Với doanh nghiệp, thông điệp của khung pháp lý mới khá rõ: sàn dữ liệu có thể mở ra một thị trường kinh doanh mới, nhưng giá trị của dữ liệu sẽ đi cùng khả năng chứng minh nguồn gốc, quyền khai thác, chất lượng và mức độ an toàn của chính dữ liệu đó.